III SA/Gd 507/10

Dnia 10 marca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Gorski, Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.), Sędzia WSA Felicja Kajut, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2011 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Wojewody [...] z dnia 27 sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia pożyczki z Funduszu Pracy 1. oddala skargę, 2. przyznaje adwokatowi W. K. ze Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) zawierającą należny podatek od towarów i usług – tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu. Decyzją z dnia 8 lipca 2010 r., wydaną wobec M. C., W. G. i D. J., Starosta na podstawie art. 18 ust. 4a i 4 b ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu w związku z art. 139 ust. 5 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz art. 104 k.p.a. 1) odmówił umorzenia części odsetek umownych wynikających z niespłaconej w terminie pożyczki z Funduszu Pracy – umowy z dnia 11 czerwca 1990 r., tj.: a) odsetek umownych od kwoty 150 zł w wysokości 60% w stosunku rocznym, naliczanych od dnia 16 maja 1995 r. do dnia 17 listopada 1995 r., b) odsetek umownych od kwoty 150 zł w wysokości 60% w stosunku rocznym, naliczanych od dnia 16 sierpnia 1995 r. do dnia 17 listopada 1995 r., c) odsetek umownych od kwoty 144 zł w wysokości 60% w stosunku rocznym, naliczanych od dnia 18 listopada 1995 r. do dnia 18 stycznia 2010 r. 2. umorzył część należności z tytułu niespłaconej pożyczki z Funduszu Pracy - umowa z dnia 11 czerwca 1990 r., na którą składa się: a) należność główna w kwocie 556 zł, b) odsetki umowne od kwoty 150 zł w wysokości 60% w stosunku rocznym, naliczane od dnia 16 września 1995 r. do dnia zapłaty, c) odsetki umowne od kwoty 150 zł w wysokości 60% w stosunku rocznym, naliczane od dnia 16 października 1995 r. do dnia zapłaty, odsetki umowne od kwoty 150 zł w wysokości 60% w stosunku rocznym, naliczanych od dnia 16 listopada 1995 r. do dnia zapłaty, odsetki umowne od kwoty 106 zł w wysokości 60% w stosunku rocznym, naliczane od dnia 16 grudnia 1995 r. do dnia zapłaty. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 11 czerwca 1990 r. W. G. zawarł z Rejonowym Biurem Pracy w S. umowę pożyczki w wysokości 1.400 zł (po denominacji), która miała być zwrócona do 3.03.1996 r. Zabezpieczeniem było poręczenie M. C. i H. J. Pożyczkobiorca zmarł w 1993 r., a do spłaty zobowiązał się jego syn W. G.. W 1995 r. zapadł wyrok zasądzający od W. G., M. C. i H. J. część wymagalnego zadłużenia, tj. kwotę 144 zł z odsetkami umownymi: od kwoty 150 zł w wysokości 60% w stosunku rocznym od dnia 16 maja 1995 r. do dnia 17 listopada 1995 r., od kwoty 150 zł w wysokości 60% w stosunku rocznym od dnia 16 sierpnia 1995 r. do dnia 17 listopada 1995 r., od kwoty 144 zł w wysokości 60% w stosunku rocznym od dnia 18 listopada 1995 r. do dnia 18 stycznia 2010 r. Wierzyciel w dniu 25 sierpnia 2009 r. wniósł o przeprowadzenie egzekucji z majątku M. C., który następnie zwrócił się z wnioskiem o umorzenie zadłużenia, jednocześnie dokonując spłaty zasądzonej należności głównej w kwocie 144 zł. W dniu 22 marca 2010 wierzyciel rozszerzył wniosek egzekucyjny o przeprowadzenie postępowania z majątku dłużnika W. G. Starosta wskazał, że zgodnie z art. 18 ust. 4b ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu umorzenie pożyczki , za spłatę której odpowiada solidarnie więcej niż jeden dłużnik może nastąpić, gdy okoliczności uzasadniające umorzenie , o jakich mowa w art. 18 ust. 4 a ustawy zachodzą wobec wszystkich zobowiązanych. Przesłanki do umorzenia zadłużenia objętego wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z dnia 21 listopada 1995 r. sygn. akt I C 295/95 nie zachodzą. Wysokość pozostałej do zapłaty kwoty umożliwia spłatę zadłużenia. Wobec M. C. i W. G. toczy się postępowanie egzekucyjne; zajęto ruchomości W. G., a spadkobierca zmarłego w dniu 14.07.1997 r. H. J. - D. J. uznał zadłużenie objęte wyrokiem i zobowiązał się do jego spłaty oraz złożył wniosek o umorzenie pozostałych należności z umowy pożyczki. W zakresie nie objętym wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z dnia 21 listopada 1995 r. umorzenie zadłużenia jest celowe, zwłaszcza wobec możliwości podniesienia zarzutu przedawnienia. Od tej decyzji w części dotyczącej odmowy umorzenia części odsetek umownych odwołał się M. C., który stwierdził, że dokonał spłaty należności głównej w kwocie 144 zł, a w 2006 r. postępowanie egzekucyjne zostało umorzone, ponieważ nie miał (i nadal nie posiada) żadnego majątku, wobec czego spełniona jest przesłanka z art. 18 ust. 4a ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Postanowieniem z dnia 16 sierpnia 2010 r. Wojewoda stwierdził wniesienie odwołania z uchybieniem terminu. W związku ze złożeniem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższe postanowienie Wojewoda decyzją z dnia 27 sierpnia 2010 r. na podstawie art. 54 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił w/w postanowienie. Powołując art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art.18 ust. 4a i b ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu w związku z art.139 ust.5 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy rozpoznał merytorycznie odwołanie, utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy podał, że Powiatowa Rada Zatrudnienia negatywnie zaopiniowała wnioskowane umorzenie. Przywołując treść art. 18 ust. 4 a i 4b ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu organ wskazał, że umorzenie pożyczki, za spłatę której odpowiada solidarnie więcej niż jeden dłużnik może nastąpić, gdy okoliczności uzasadniające umorzenie zachodzą co do wszystkich zobowiązanych. Do spłaty zadłużenia zobowiązani są solidarnie trzej dłużnicy , a przy ocenie istnienia przesłanek zezwalających na umorzenie zadłużenia istotna jest sytuacja każdego z nich. Zajęto ruchomości jednego z dłużników solidarnych , a drugi zobowiązał się do jego spłaty do końca 2011 r., wobec czego nie zachodzą przesłanki art. 18 ust. 4 a, pozwalające na umorzenie należności. Za umorzeniem nie przemawiają też szczególne względy gospodarcze lub społeczne, bowiem nie odnoszą się one do tego, czy jest to dłużnik główny czy poręczyciel. Nie doszło do przedawnienia części zadłużenia, wynikającej z wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia 21 listopada 1995 r., który to tytuł wykonawczy jest skuteczny przez dziesięć lat (art. 125 § 1 Kodeksu cywilnego). Dziesięcioletni bieg przedawnienia został przerwany przez wszczęcie egzekucji w dniu 15.09.2004 r. i od dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego - 5.09.2006 r. -przedawnienie biegnie na nowo ( art. 123 § 1 pkt 1 i art. 124 K.c.). Za szczególne względy gospodarcze lub społeczne można uznać wyjątkowe sytuacje losowe, a nie miały one miejsca w sprawie. Wskazane przez stronę okoliczności mogą stanowić jedynie podstawę do odroczenia terminu spłaty zobowiązania lub rozłożenia go na raty. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na decyzję Wojewody w części utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji M. C. domagał się uchylenia decyzji organu odwoławczego w tej części. Zdaniem skarżącego zaskarżona decyzja, w zakresie w jakim odmawia mu umorzenia odsetek, jest niesłuszna. Pożyczka, którą poręczał została udzielona ponad 20 lat temu i należność główna została w całości spłacona. Jego trudna sytuacja życiowa nie pozwala na uregulowanie odsetek. Za umorzeniem zobowiązania przemawia również art. 18 ust. 4a ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Zostały spełnione prawie wszystkie przesłanki umorzenia pożyczki - w 2006 r. umorzono postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego z uwagi na jego bezskuteczność. Skarżący nie posiada żadnego majątku podlegającego egzekucji, jest bezrobotny, od września 2010 r. nie będzie mu przysługiwało prawo do zasiłku dla bezrobotnych. Umorzenie powinno nastąpić również z uwagi na to, iż jest jedynie poręczycielem, a pożyczkobiorca zmarł nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności, a egzekucja prowadzona wobec skarżącego jest nieskuteczna. Za umorzeniem przemawiają względy społeczne- wyrok zasądzający należności został wydany w 1995 r., a pierwszą egzekucję wszczęto w 2004 r. Jest to okres dłuższy niż termin przedawnienia dochodzenia wierzytelności. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Problem w sprawie niniejszej sprowadzał się do tego, czy możliwe jest umorzenie pożyczki z Funduszu Pracy z uwagi na okoliczności dotyczące jednego z dłużników solidarnych. Umowa pożyczki zawarta została w dniu 11 czerwca 1990 r. Zgodnie z art. 139 ust. 5 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. z 2008 r. , Dz. U. Nr 69, poz.415 ze zm.), pożyczki z Funduszu Pracy otrzymane na podstawie umów zawartych przed dniem wejścia w życie ustawy podlegają umorzeniu, rozłożeniu na raty, odroczeniu terminu spłaty na zasadach określonych w przepisach dotychczasowych. Przepisy dotychczasowe to przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu ( tj. Dz. U . z 2003 r., Nr 58, poz.514 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". Art. 18 ust. 4a ustawy tej stanowi, że starosta może odroczyć termin spłaty, rozłożyć na raty albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia umorzyć w części lub w całości pożyczkę, o której mowa w ust. 1, jeżeli: 1) w wyniku postępowania egzekucyjnego lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że pożyczkobiorca nie posiada majątku, z którego można dochodzić należności; 2) w wyniku egzekucji pożyczkobiorca lub osoby pozostające na jego utrzymaniu byłyby pozbawione niezbędnych środków utrzymania; 3) pożyczkobiorca zmarł nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności; 4) wydatki egzekucyjne będą wyższe od należności; 5) przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykaże, że za umorzeniem przemawiają szczególne względy gospodarcze lub społeczne. Natomiast art. 18 ust. 4b ustawy stanowi, że umorzenie pożyczki, za spłatę której odpowiada solidarnie więcej niż jeden dłużnik, może nastąpić, gdy okoliczności uzasadniające umorzenie, o których mowa w ust. 4a, zachodzą co do wszystkich zobowiązanych. Obecnie dłużnikami solidarnymi są W. G., skarżący M. C. i D. J., czyli że za spłatę udzielonej pożyczki odpowiada więcej niż jeden dłużnik. Niesłusznie w tej sytuacji skarżący upatruje możliwość umorzenia należności – co wynika z treści skargi – w okolicznościach dotyczących tylko jego osobistej sytuacji. Z uwagi na treść art. 18 ust. 4b ustawy, z którego wyraźnie wynika, że okoliczności uzasadniające umorzenie muszą zachodzić co do wszystkich zobowiązanych nieistotne jest, że skarżący, będący inicjatorem niniejszego postępowania, znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Istotne jest natomiast , że możliwe jest egzekwowanie należności z majątku dwóch innych dłużników solidarnych. Prowadzona wobec W. G. egzekucja spowodowała zajęcie jego ruchomości, a D. J. zobowiązał się do spłaty pozostałej części należności do końca 2011 r. W tej sytuacji nie może być mowy o tym, by w ogóle nie było majątku, z którego nie można dochodzić należności. Skoro skarżący nie posiada majątku , to z jego majątku nie będzie możliwe przeprowadzenie skutecznej egzekucji; z tego względu skarżący nie zostanie pozbawiony utrzymania. Trudna sytuacja materialna skarżącego nie jest wynikiem prowadzonego wobec niego postępowania egzekucyjnego - brak zatrudnienia czy zasiłku dla bezrobotnych nie może być efektem takich działań. Nie może być też powodem umorzenia pożyczki fakt, że skarżący jest "jedynie" poręczycielem pożyczki, a nie pożyczkobiorcą. Zawarcie umowy pożyczki , której spłatę poręczają poręczyciele powoduje, że biorący pożyczkę i poręczyciele stają się dłużnikami solidarnymi. Udzielający pożyczki może dochodzić swej należności od jednego z dłużników, od niektórych z nich lub od wszystkich. Dokonanie spłaty np. tylko przez jednego z poręczycieli rodzi ewentualnie problem rozliczeń między dłużnikami solidarnymi, ale problem ten nie dotyczy wierzyciela. Zgodnie z przepisami ustawy nie jest możliwe umorzenie należności z uwagi na okoliczności dotyczące jednej tylko, wybranej osoby, będącej dłużnikiem solidarnym – czy to z uwagi na jej osobistą sytuację majątkową, czy też na fakt spłaty przez nią większej części kwoty pożyczonej, także wtedy, gdy spłacającym jest nie biorący pożyczkę, a poręczyciel. Rację ma organ stwierdzając, że szczególne względy gospodarcze czy społeczne to wyjątkowe sytuacje , które w sprawie niniejszej nie występują. Okoliczności wskazywane przez skarżącego do takich nie należą- przepisy prawa pozwalają na egzekwowanie długu zaciągniętego nawet przed wielu laty - chronią wierzyciela, ustanawiając długi okres możliwości dochodzenia roszczenia oraz przerwy w biegu przedawnienia, ale chronią też dłużnika , dozwalając na przedawnienie roszczenia. W sprawie niniejszej , mimo że dług zaciągnięty został w dniu 11 czerwca 1990 r., czynności podjęte przez wierzyciela - dochodzenie przed sądem powszechnym części należności i uzyskanie korzystnego wyroku w dniu 21 listopada 1995 r. , następnie wszczęcie egzekucji w dniu 15 września 2004 r., spowodowały przerwanie biegu przedawnienia części roszczenia ( objętego wyrokiem Sądu Rejonowego w S.). Zgodnie z art. 125 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny ( Dz. U. Nr 16, poz.93 ze zm.), roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu przedawnia się z upływem lat dziesięciu. Zdarzeniem wyznaczającym początek biegu przedawnienia w takiej sytuacji jest data uprawomocnienia się wyroku. Zgodnie natomiast z art. 123 § 1 pkt 1 Kodeksu cywilnego, bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Art. 124 Kodeksu cywilnego stanowi, że po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo ( § 1 ), a w razie przerwania przedawnienia przez czynność w postępowaniu przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym albo przez wszczęcie mediacji, przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki postępowanie to nie zostanie zakończone (§ 2). Tak więc wszczęcie postępowania egzekucyjnego we wrześniu 2004 r. i wydanie w dniu 5 września 2006 r. postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego spowodowało przerwanie biegu przedawnienia. Do przedawnienia roszczenia w części objętej wyrokiem Sądu Rejonowego w S. nie doszło. Nie można w tej sytuacji mówić o tym , by za umorzeniem części pożyczki , której źródłem jest umowa zawarta wiele lat temu, ale której egzekwowanie możliwe jest w świetle przepisów prawa, przemawiały szczególne względy społeczne czy gospodarcze. Wobec powyższego stanowisko organów obu instancji o braku możliwości umorzenia pożyczki w przedmiotowej części jest prawidłowe. W tej sytuacji Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a.