III SA/Gd 514/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla ( spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka Protokolant Starszy sekretarz sądowy Hanna Tarnawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2013 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 22 kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 9 maja 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja może być wykonana. Decyzją z dnia 9 maja 2012 r., nr [...] Prezydent Miasta G. na podstawie art. 2 ust. 2, art. 3, art. 16 ust. 1, 2, 3 i 4, art. 20 ust.1 i 3, art. 23 ust. 1, art. 25 ust. 1, art. 32 ust. 2, art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) uchylił z dniem 1 kwietnia 2007 r. decyzję nr [...] z dnia 5 października 2005r. zmienioną decyzją nr [...] z dnia 1 września 2006 r. W uzasadnieniu wskazano, że decyzją z dnia 5 października 2005 r., nr [...] organ I instancji przyznał J. P. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na okres od 1 września 2005 r. bezterminowo. Organ wyjaśnił, że w dniu 9 czerwca 2010 r. powziął informację, że J. P. od dnia 1 kwietnia 2007 r. uzyskała prawo do dodatku pielęgnacyjnego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Z uwagi na powyższe, mając na względzie art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobom uprawnionym do dodatku pielęgnacyjnego, w ocenie organu I instancji należało orzec o uchyleniu decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 22 kwietnia 2013 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 16, art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekło o uchyleniu od dnia 1 kwietnia 2007 r. decyzji Prezydenta Miasta z dnia 5 października 2005 r., nr [...] przyznającej J. P. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 144 zł miesięcznie na okres od 1 września 2005 r. bezterminowo, zmienioną decyzją z dnia 1 września 2006 r., nr [...] w zakresie wysokości przyznanego zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 153 zł od 1 września 2006 r. bezterminowo, odmówiło z dniem 1 kwietnia 2007 r. prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Z pisma ZUS Oddz. w G. - Inspektorat w G. z dnia 14 maja 2012 r. wynika, że odwołująca uzyskała prawo do dodatku pielęgnacyjnego od kwietnia 2007r. tj. z chwilą ukończenia 75 lat życia. W ocenie organu nie ma wątpliwości co do tego, że z chwilą przyznania odwołującej przez organ emerytalny dodatku pielęgnacyjnego, to jest z dniem 1 kwietnia 2007r. straciła ona uprawnienie do zasiłku pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. Zdaniem organu zaistniała w sprawie, na mocy art. 32 ust.1 ustawy podstawa prawna do uchylenia od dnia 1 kwietnia 2007r. decyzji Prezydenta Miasta G. przyznającej J. P. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego i odmowy z dniem 1 kwietnia 2007r. prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła J. P. domagając się umorzenia postępowania. Zarzuciła, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie ustosunkowało się do zasadności bezterminowej decyzji o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy z chwilą osiągnięcia przez skarżącą 75 lat, ZUS automatycznie wypłacił dodatek pielęgnacyjny. W takiej sytuacji, zdaniem skarżącej, wypłata zasiłku powinna zostać wstrzymana, czego nie uczyniono. Skarżąca wyjaśniła, że zgadza się z tym, że z dniem ukończenia 75 lat tzn. od kwietnia 2007 r. zasiłek pielęgnacyjny jej nie przysługiwał w związku z wypłaceniem dodatku pielęgnacyjnego, jednakże nie wiedziała o tym wcześniej. Podkreśliła, że to ona poinformowała UM w G. o przyznanym jej dodatku pielęgnacyjnym, co świadczy o braku po jej stronie złej woli. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowa argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 kwietnia 2013 r., uchylająca decyzję z dnia 9 maja 2012 r., nr [...] w całości i orzekająca o uchyleniu od dnia 1 kwietnia 2007 r. decyzji Prezydenta Miasta G. z dnia 5 października 2005 r., nr [...] przyznającej J. P. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 144 zł miesięcznie na okres od 1 września 2005 r. bezterminowo, zmienioną decyzją z dnia 1 września 2006 r., nr [...] w zakresie wysokości przyznanego zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 153 zł od 1 września 2006 r. bezterminowo, odmawiająca z dniem 1 kwietnia 2007 r. prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Decyzje administracyjne obu instancji nie mogą się ostać, bowiem przy ich wydaniu doszło do naruszenia przepisów postępowania, mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawą rozstrzygnięć dokonanych przez organy obu instancji był art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), zwanej dalej ustawą, zgodnie z którym organ właściwy może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. Przepis art. 32 ust. 1 ustawy nie wyjaśnia znaczenia użytego w nim pojęcia nienależnego pobrania świadczenia. Pojęcie to zdefiniowane jest bowiem w art. 30 ust. 2 ustawy, który zawiera cztery odrębne jednostki redakcyjne (punkty), określające niezależne od siebie przesłanki uznania świadczenia za nienależne. Jeśli organ administracji zamierza uznać określone świadczenie za nienależne, jego obowiązkiem jest wskazanie w decyzji, z którego z punktów art. 30 ust. 2 ustawy ta nienależność wynika, czego w niniejszej sprawie nie uczynił (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2010 r. sygn. I OSK 1208/09, LEX nr 591223, wyrok NSA z dnia 10.07.2009 r. sygn. I OSK 1501/08, LEX nr 554913). Tym samym doszło do istotnego naruszenia art. 107§ 3 k.p.a. dotyczącego uzasadnienia prawnego decyzji administracyjnej i nakładającego na organy administracji obowiązek przytoczenia stosowanych przepisów prawa i wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji. Nawet gdyby przyjąć, że organy obu instancji zastosowały w niniejszej sprawie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, na co może wskazywać uzasadnienie faktyczne decyzji, to i tak dokonanego rozstrzygnięcia nie można zaakceptować, mając na względzie zebrany w aktach materiał dowodowy. Zgodnie bowiem z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Przywołać należy w tym miejscu argumentację prawną powołaną przez WSA w G. w wyroku z dnia 6 grudnia 2012r. sygn. akt III SAB 640/12 (orzeczenia.nsa.gov.pl) na tle podobnie brzmiących unormowań ustawy o pomocy społecznej. W uzasadnieniu tego wyroku odnoszącego się do sytuacji uznania za nienależne świadczeń pielęgnacyjnych pobranych w okresie, gdy skarżącej przyznano emeryturę z datą wsteczną wskazano, że "...skarżąca nie mogła poinformować organu wypłacającego świadczenia rodzinne o przyznaniu jej emerytury wcześniej, niż uprawomocniła się decyzja ZUS... Dopiero od tego momentu można rozważać, czy z uwagi na przyznanie skarżącej emerytury świadczenia pobrane przez nią można uznać za pobrane nienależnie. Nie ma przy tym znaczenia, że decyzja ZUS ... przyznała skarżącej emeryturę za okres wcześniejszy". Stanowisko powyższe należy uznać za całkowicie trafne. Okolicznością wykluczającą, zdaniem organów, możliwość pobierania przez skarżącą zasiłku pielęgnacyjnego był fakt przyznania skarżącej przez organ emerytalny dodatku pielęgnacyjnego. Dlatego z dniem 1 kwietnia 2007 r. straciła ona uprawnienie do zasiłku pielęgnacyjnego. Zgodnie bowiem z art. 16 ust. 6 ustawy zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Przepis w tym zakresie jest jednoznaczny i nie zezwala na pobieranie jednocześnie dodatku pielęgnacyjnego i zasiłku pielęgnacyjnego. O ustaleniu prawa do dodatku pielęgnacyjnego można mówić jednakże dopiero w przypadku wydania prawomocnej decyzji o przyznaniu tego świadczenia. Z akt sprawy nie wynika czy taka decyzja została faktycznie wydana, a jeśli tak to kiedy została doręczona skarżącej i stała się prawomocna. Organy administracji nie poczyniły tym zakresie żadnych ustaleń, poprzestając na informacji z ZUS, dotyczącej daty od której przysługuje skarżącej świadczenie. Wskazać należy, że zgodnie z art.118 ust. 7 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( t.j. Dz.U. 2009 r. nr 153, poz.1227 ze zm.) od decyzji organu rentowego przysługują osobie zainteresowanej środki odwoławcze określone w odrębnych przepisach. Takimi odrębnymi przepisami są przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego ( Dz. U. nr 43, poz.296 ze zm.), który w art. 4779 § 1 stanowi, że odwołania od decyzji organów rentowych wnosi się na piśmie do organu, który wydał decyzję, lub do protokołu sporządzonego przez ten organ, w terminie miesiąca od doręczenia odpisu decyzji. Zatem dopiero od daty uprawomocnienia się decyzji w przedmiocie dodatku pielęgnacyjnego można by mówić o obciążającym stronę obowiązku poinformowania o niej organu przyznającego zasiłek pielęgnacyjny. W tej sytuacji uznać należy, że decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania w postaci nie tylko wymienionego powyżej art.107§3 k.p.a. lecz także art. 7, 77 i 80 k.p.a. – nakazujących organom administracji wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia. Naruszenia powyższe miały wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił decyzje organów obu instancji. Rzeczą organów prowadzących postępowanie będzie przy ponownym rozpoznaniu sprawy rozstrzygnięcie decyzją kwestii nienależności pobieranego przez skarżącą świadczenia rodzinnego i wskazanie w decyzji właściwej podstawy prawnej, a także, w przypadku oparcia decyzji na art. 32 ust. 1 w związku z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustalenie, czy i kiedy została wydana decyzja przyznająca skarżącej dodatek pielęgnacyjny oraz kiedy stała się prawomocna. Są to bowiem okoliczności istotne z punktu widzenia stosowania powołanych przepisów. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja może być wykonana, albowiem odmówiła ona przyznania zasiłku pielęgnacyjnego do którego, obecnie skarżącej prawo nie przysługuje.