III SA/Gd 515/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz, Sędzia NSA Anna Orłowska, Protokolant Hanna Tarnawska, po rozpoznaniu w dniu 5 października 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi B. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia 31 sierpnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie zmiany nazwiska uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty [...] z dnia 5 sierpnia 2004., nr [...]. Decyzją z dnia 5 sierpnia 2004 r. nr [...] Starosta na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk (tekst jedn. Dz. U. z 1963 r. nr 59, poz. 328 ze zm.) w związku z § 4 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczenia oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów zaświadczeń i protokołów (Dz. U. nr 136, poz. 884 ze zm.) odmówił B. K. zmiany nazwiska "K." na "K.". W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż związek małżeński strony zawierany był w N., a umiejscawiając akt małżeństwa w Polsce w Urzędzie stanu Cywilnego w U. zapisano w części III tego aktu, że nazwisko kobiety brzmi "K.". Organ podniósł, iż ten zapis zgodny jest z § 4 ust. 2 wyżej powołanego rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, który to przepis stanowi, że do aktu stanu cywilnego wpisuje się nazwiska zakończone na: -ski, -cki, -dzki z zachowaniem rodzaju żeńskiego lub męskiego w zależności od tego, czy nazwisko dotyczy kobiety, czy mężczyzny. Następnie organ wywiódł, iż w pisowni polskiej obowiązuje zasada, że nazwisko określa płeć osoby a rodzaj żeński nazwisk kończących się na –ski, -cki, -dzki ma końcówkę "a". W tym zakresie innych możliwości nie ma, zaś zmiana nazwiska "K." na "K." byłaby sprzeczna z treścią § 4 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998 r. oraz z zasadami gramatyki języka polskiego. W odwołaniu od decyzji B. K. podniosła, iż mieszka w N., posługuje się nazwiskiem "K.", gdyż w pisowni języka niemieckiego nie ma żeńskiej odmiany nazwisk - nazwiska zapisywane są w rodzaju męskim. Rozpoznając odwołanie B. K. Wojewoda decyzją z dnia 31 sierpnia 2004 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że w niniejszej sprawie zastosowanie ma § 4 ust. 2 i 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczenia oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów zaświadczeń i protokołów (Dz. U. nr 136, poz. 884 ze zm.). Przepis ten stanowi, że nazwiska zakończone na: -ski, -cki, -dzki, kierownik urzędu stanu cywilnego wpisuje do akt stanu cywilnego z zachowaniem rodzaju żeńskiego lub męskiego w zależności od tego, czy nazwisko dotyczy kobiety, czy mężczyzny. Przepis ten stosuje się również przy wpisywaniu zagranicznych aktów stanu cywilnego dotyczących obywateli polskich, do polskich ksiąg aktów stanu cywilnego. W związku z tym, że B. K. zawarła związek małżeński w urzędzie stanu cywilnego w N., stosownie do zasad prawa niemieckiego, w sporządzonym akcie stanu cywilnego wpisano nazwisko kobiety zgodnie z obowiązującą w N. normą ortograficzną. Jednakże w przypadku wpisania zagranicznego aktu do polskich ksiąg na podstawie art. 73 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. nr 36, poz. 180 ze zm.), pisownia nazwiska małżonki, które nosić będzie po zawarciu małżeństwa powinna być zgodna z brzmieniem § 4 wyżej powołanego rozporządzenia, jeżeli sprawa dotyczy obywatelki polskiej. Zgodnie więc z prawem polskim strona nosi nazwisko "K.". Organ odwoławczy podkreślił, iż w sprawie zmiany nazwiska w trybie administracyjnym nie można orzekać z pominięciem przepisów prawa o aktach stanu cywilnego oraz wyżej powołanego rozporządzenia. W ocenie organu brak jest podstaw prawnych, aby B. K. nosiła nazwisko w brzmieniu "K.". W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku B. K. ponownie wskazała, iż mieszka na stałe w N., gdzie nie ma żeńskiej odmiany nazwisk Podniosła, iż wszystkie dokumenty, takie jak: paszport, karta zdrowia, książeczka zdrowia, numer podatnika ma na nazwisko "K.". W związku z tym, że ma obywatelstwo polskie chciałaby mieć jednakową pisownię nazwiska tak w Polsce, jak i za granicą. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzygając sprawę w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Materialnoprawne przesłanki uzasadniające zmianę nazwiska zostały określone w art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk. Zgodnie z treścią art. 2 cytowanej ustawy wniosek o zmianę nazwiska podlega uwzględnieniu, jeżeli jest uzasadniony ważnym względami (ust. 1). Ważne względy zachodzą w szczególności, gdy wnioskodawca nosi nazwisko: 1) ośmieszające albo nie licujące z godnością człowieka, 2) o brzmieniu niepolskim, 3) posiadające formę imienia, a także, jeżeli wnioskodawca pragnie zmienić swoje nazwisko na nazwisko, którego od wielu lat używa (ust. 2). Przesłanką zmiany nazwiska jest więc wystąpienie szeroko ujętej przesłanki ważnych względów. Organ pierwszej instancji w sentencji decyzji odmówił zmiany nazwiska, lecz jej uzasadnienie w istocie dotyczy ustalenia pisowni nazwiska, gdyż organ powołał się na treść przepisu § 4 ust. 2 i 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998 r. Organ odwoławczy utrzymał w mocy takie rozstrzygnięcie. Wynika z tego, że organ drugiej instancji nie dostrzega żadnej różnicy pomiędzy zmianą nazwiska a ustaleniem jego pisowni mimo tego, że przepisy prawa wyraźnie w odmienny sposób regulują obie te instytucje, przewidując dla każdej z nich odrębne przesłanki materialnoprawne. Tym samym decyzja organu drugiej instancji jest również wadliwa, gdyż organ nie orzekł w sposób prawidłowy w przedmiocie określonym wnioskiem skarżącej. Wobec powyższego należy stwierdzić, że organy obu instancji naruszyły art. 7 i 77 § 1 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Niezależnie od powyższych uchybień należy wskazać, że w przepisach ustawy o zmianie imion i nazwisk nie znajduje oparcia stanowisko organu odwoławczego, że zmiana nazwiska uzależniona jest od zachowania reguł polskiej pisowni. Przede wszystkim należy stwierdzić, że przepisy ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk regulują samodzielnie i wyczerpująco przesłanki zmiany nazwiska i nie odsyłają w tym zakresie do przepisów ustawy z dnia 29 września 1986 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego i do wydanych na jej podstawie przepisów wykonawczych. Problematyka zmiany imion i nazwisk w trybie przepisów ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk uregulowana została na innej płaszczyźnie i na podstawie innych kryteriów niż kryteria stosowane w przepisach regulujących tryb i podstawę nadawania imion i nazwisk, a przede wszystkim w przepisach kodeksu cywilnego i rodzinnego. Na kwestię niniejszą zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 czerwca 1982 r. II SA 699/82 (ONSA 1982, z. 1, poz. 57). Natomiast przepisy ustawy z dnia 29 września 1986 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego regulują system rejestracji stanu cywilnego, tj. rejestracji urodzeń, małżeństw i zgonów oraz innych zdarzeń mających wpływ na stan cywilny osób (art.1). Jak wynika z art. 11 ustawy o zmianie imion i nazwisk organ rozstrzygający o zmianie imienia lub nazwiska zawiadamia o tej zmianie właściwy urząd stanu cywilnego. Orzeczenie o zmianie imienia lub nazwiska stanowi podstawę do dokonania odpowiedniego wpisu w księgach stanu cywilnego. Wobec powyższego, skoro skarżąca dokonała wyboru postępowania opartego na przepisach ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk, to rozstrzygnięcie sprawy winno nastąpić w oparciu o materialnoprawne przesłanki określone w tej ustawie. Zatem nieuprawnione było sięganie przez organy obu instancji do przepisu § 4 ust. 2 i 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczenia oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów zaświadczeń i protokołów (Dz. U. nr 136, poz. 884 ze zm.), regulującego zasady wpisywania nazwisk do aktów stanu cywilnego. Zatem obok naruszenia przepisów postępowania doszło również do naruszenia prawa materialnego, gdyż za podstawę rozstrzygnięcia przyjęto mylne przesłanki. Organy administracji ponownie rozpatrując sprawę rozstrzygną w przedmiocie zmiany nazwiska, mając na względzie wyżej przedstawione stanowisko. Mając powyższe na uwadze Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i lit c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Wobec uchylenia rozstrzygnięć odmawiających ustalenia zmiany nazwiska przepis art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie miał zastosowania.