III SA/Gd 525/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Jolanta Sudoł Protokolant: Starszy asystent sędziego Konrad Milczanowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 września 2021 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 20 kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy społecznej w formie opłacania składek emerytalno – rentowych oddala skargę. A. B. (dalej jako "wnioskodawca", "odwołujący" albo "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 20 kwietnia 2021 r. nr [...] wydaną w sprawie przyznania pomocy społecznej w formie opłacania składek emerytalno-rentowych. W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne: Wnioskiem z dnia 11 listopada 2020 r. skierowanym do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] A. B. zwrócił się o przyznanie pomocy m.in. w formie opłacania składek na ubezpieczenie emerytalno - rentowe z tytułu sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad ciotką E. G.. Decyzją z dnia 16 grudnia 2020 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] odmówił przyznania wnioskodawcy pomocy społecznej w postaci opłacania składek na ubezpieczenie emerytalno - rentowe z tytułu sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad ciotką E. G. W podstawie prawnej wydanej decyzji organ pierwszej instancji wskazał m.in. art. 106 ust. 1 i ust. 4 w zw. z art. 6 pkt 14 oraz art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 1876; dalej powoływanej w skrócie jako "u.p.s."). W uzasadnieniu wydanej decyzji organ pierwszej instancji wyjaśnił, że przepis art. 42 ust. 1 u.p.s., w zakresie w jakim stanowi o "członku rodziny" opiekuna, ma na myśli osoby spokrewnione, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące (art. 6 pkt 14 u.p.s.), a także - dodatkowo - rodziców opiekuna lub współmałżonka niezamieszkujących wspólnie z opiekunem. W sytuacji, w której wnioskodawca i wymagająca opieki ciotka nie zamieszkują razem, wnioskodawca nie spełnia przesłanek do otrzymania żądanej formy wsparcia. W odwołaniu od decyzji wydanej przez Prezydenta Miasta [...] A. B. podniósł, że rozstrzygnięcie organu jest niesprawiedliwe i nie uwzględnia jego wyjątkowej sytuacji, spowodowanej koniecznością stałej i długotrwałej opieki nad samotną ciotką, która nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji. W odwołaniu wskazano nadto, że wnioskodawca ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaną opieką. W realiach sprawy organ pierwszej instancji winien uwzględnić ciężką sytuację finansową wnioskodawcy i przyznać żądaną formę wsparcia, gdyż nie wiadomo kiedy zostanie wydana decyzja ostateczna w sprawie dotyczącej świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżoną decyzją wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 256; dalej powoływanej w skrócie jako "k.p.a.") oraz art. 42 ust. 1 w zw. z art. 6 pkt 16 u.p.s., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że z akt prowadzonego postępowania w sprawie przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ciotką E. G. oraz zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynika, iż A. B. jest synem siostry E. G., która legitymuje się orzeczeniem z dnia 2 stycznia 2020 r. wydanym przez KRUS w [...] stwierdzającym trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji od dnia 3 października 2019 r. Co nadto istotne, wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe zamieszkując pod innym adresem niż E. G. W stanie faktycznym i prawnym odwołujący nie spełnia zatem jednej z podstawowych przesłanek przyznania przedmiotowej pomocy z uwagi na to, że jego wniosek o przyznanie pomocy w formie opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad ciotką E. G. nie dotyczy członka rodziny odwołującego wspólnie z nim zamieszkującego i gospodarującego, ani nie dotyczy wspólnie niezamieszkującej matki lub rodzeństwa odwołującego. W sprawie nie ma wątpliwości co do tego, że skoro ustawodawca uznanie za rodzinę uzależnił od wymogu wspólnego zamieszkiwania i gospodarowania, w sytuacji odwołującego brak jest podstaw do przyznania wnioskowanej pomocy w postaci opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku A. B. wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji w całości i przyznanie wnioskowanego świadczenia. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie: art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 11, art. 75 - art. 88a, art. 107 § 3 oraz art. 140 k.p.a. a także naruszenie art. 47 i art. 71 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.). Wskazał nadto, że organy naruszyły szereg regulacji zawartych w Konstytucji RP oraz "prawa ogólnoludzkie i moralne wynikające z norm nowoczesnego państwa prawnego, członka Unii Europejskiej". W treści uzasadnienia skargi skarżący wyraził pogląd, że wnioskowana pomoc jest należna, gdyż tak stanowi prawo i praworządność. Pozbawienie tego prawa jest niekonstytucyjne, narusza zasadę zaufania do państwa, jak i zasadę korzystniejszych norm w stosunku do opiekuna, który działa w myśl zasady moralnej, co władza musi premiować, a nie karać pozbawianiem świadczeń, czy dyskryminacją w stosunku do osób w podobnym położeniu, które otrzymują świadczenia. Zdaniem skarżącego, organ odwoławczy przewrotnie opisuje, że ustawa nie ujmuje w katalogu negatywnym osób zarejestrowanych w powiatowym urzędzie pracy; przy czym ignoruje ustawę regulującą zasady rejestracji w tym urzędzie, gdzie nadrzędną zasadą jest fakt pełnej gotowości i dyspozycyjności do świadczenia pracy. Skarżący natomiast musi trwać stale przy chorej i jej nieść pomoc w czynnościach codziennych. W związku z tym skarżący nie zarejestrował się w powiatowym urzędzie pracy mimo, że posiadał prawo do pobierania dość wysokiego (w porównaniu do zasiłków z MOPS) zasiłku dla bezrobotnych. W tym stanie organ odwoławczy nie ma prawa nie dostrzegać indywidualnej sytuacji, ściśle związanej z ciężką chorobą cioci. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 20 kwietnia 2021 r., utrzymująca w mocy decyzję z dnia 16 grudnia 2020 r., którą Prezydent Miasta [...] odmówił skarżącemu przyznania pomocy społecznej w postaci opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe z tytułu sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad ciotką E. G.. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (u.p.s.). Zgodnie z art. art. 42 ust. 1 u.p.s. za osobę, która zrezygnuje z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny oraz wspólnie niezamieszkującymi matką, ojcem lub rodzeństwem, ośrodek pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych - centrum usług społecznych, opłaca składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, jeżeli dochód na osobę w rodzinie osoby opiekującej się nie przekracza 150% kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie i osoba opiekująca się nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów lub nie otrzymuje emerytury albo renty. Dotyczy to również osób, które w związku z koniecznością sprawowania opieki pozostają na bezpłatnym urlopie. Przez ojca i matkę, o których mowa w ust. 1, należy rozumieć również ojca i matkę współmałżonka (ust. 2). Konieczność sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad osobami, o których mowa w ust. 1, stwierdza lekarz ubezpieczenia zdrowotnego w zaświadczeniu wydanym nie wcześniej niż na 14 dni przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia (ust. 3). Z kolei pod pojęciem rodziny, w świetle art. 6 pkt 14 u.p.s., należy rozumieć osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Z przytoczonych przepisów wynika wprost, że przyznanie przedmiotowej formy pomocy uzależnione jest przede wszystkim od spełnienia kryterium dochodowego, jednakże nawet w razie spełnienia tejże przesłanki, opłacanie składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe może być przyznane jedynie osobie pełniącej osobistą opiekę nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny oraz wspólnie niezamieszkującymi matką, ojcem lub rodzeństwem. Za wyjątkiem matki, ojca i rodzeństwa wymagający opieki członek rodziny osoby ubiegającej się o przyznanie pomocy społecznej musi zamieszkiwać wspólnie z opiekunem. Warunek ten wynika jednoznacznie z treści przywołanych uregulowań. Obowiązek ten ma przy tym charakter bezwzględny, niezależny od okoliczności, a ustawa nie przewiduje w tej materii jakichkolwiek odstępstw. Z akt administracyjnych sprawy wynika bezspornie, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i mieszka sam pod adresem: ul. Armii Krajowej 82A/14 w [...]. E. G. mieszka z kolei w [...] przy Al. Zwycięstwa 1F/14. Wobec niebudzących wątpliwości ustaleń organów, że wymienione osoby nie zamieszkują razem w realiach sprawy nie została zrealizowana przesłanka określona w art. 42 ust. 1 u.p.s. Nie można zatem uznać, że organy orzekające naruszyły przepisy prawa materialnego stanowiące podstawę wydanych w sprawie decyzji. Sąd nie dopatrzył się ponadto naruszenia przepisów postepowania albowiem przeprowadzone postepowanie odpowiada ustawowym wymogom. Organy zebrały materiał dowodowy o wystarczającym do załatwienia sprawy zakresie jak i poddały go następnie prawidłowej ocenie. W toku postępowania nie zostały też naruszone jakiekolwiek prawa strony określone w regulacjach ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego. Odnosząc się do zarzutów natury konstytucyjnej i akcentowanego przez skarżącego poczucia niesprawiedliwości podnieść finalnie należy, że w rozpatrywanej sprawie organy administracji publicznej orzekały na podstawie powszechnie obowiązujących przepisów prawa, które jednoznacznie wskazują warunki przyznania pomocy społecznej w oparciu o indywidualne ustalone okoliczności stanu faktycznego. Nie można w związku z tym uznać, że wydane rozstrzygnięcia niejako z założenia wydano z naruszeniem art. 71 Konstytucji RP, który określa zasadę szczególnej pomocy ze strony władz publicznych względem osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Uznawszy w reasumpcji zarzuty podniesione w skardze za niezasadne jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że wydane w sprawie decyzje naruszają prawo (art. 134 § 1 p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.