III SA/Gd 526/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2019 r. sprawy ze skargi B. D.-Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zobowiązania z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 15 kwietnia 2019 r. nr[...]. Decyzją z dnia 15 kwietnia 2019 r. nr [...] Prezydent Miasta odmówił B. D. (dalej także jako "strona" albo "skarżąca") umorzenia 30 % zobowiązania wobec Skarbu Państwa z tytułu wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 554 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "u.p.o.u.a.") świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 52.352,87 zł tytułem należności głównej oraz w kwocie 867,42 zł tytułem ustawowych odsetek na dzień wydania decyzji oraz dalszych odsetek do dnia spłaty. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ pierwszej instancji wyjaśnił, że w dniu 18 lutego 2019 r. wpłynęła do Prezydenta Miasta prośba dłużniczki alimentacyjnej B. D. o umorzenie 30 % zaległej kwoty na rzecz wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jednocześnie strona dołączyła zaświadczenie o dokonanych wpłatach w okresie od 1 dnia stycznia 2016 r. do dnia 31 stycznia 2019 r. Organ pierwszej instancji ustalił, że na dzień wydania decyzji do zwrotu pozostała kwota zobowiązania wobec Skarbu Państwa z tytułu wypłaconych na podstawie u.p.o.u.a. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 53.220,29 zł (na którą składają się: kwota 52.352,87 zł tytułem należności głównej oraz kwota 867,42 zł tytułem ustawowych odsetek) oraz dalsze odsetki do dnia spłaty. Prezydent Miasta wyjaśnił, że zgodnie z art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100 % jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. B. D. zwróciła się do organu o umorzenie 30 % zobowiązań zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 1 u.p.o.u.a. Na podstawie zaświadczenia komornika sądowego z dnia 15 lutego 2019 r. ustalono, że komornik prowadzi postępowanie od dnia 15 czerwca 2011 r. Następnie w dniu 12 marca 2019 r. wpłynęła informacja od komornika sądowego, że w okresie od dnia 27 kwietnia 2011 r. do dnia 31 października 2017 r. egzekwował świadczenie na rzecz J. Ś. w kwocie 250,00 zł miesięcznie, N. Ś. w kwocie 250,00 zł miesięcznie, w okresie od dnia 27 kwietnia 2011 r. do dnia 30 listopada 2016 r. na rzecz W. Ś. w kwocie 250,00 zł, a w okresie od dnia 1 maja 2011 r. do dnia 13 września 2015 r. na rzecz M. Ś. w kwocie 350,00 zł. Ponadto w zaświadczeniu wskazano, że od dnia 1 listopada 2011 r. komornik sądowy prowadzi egzekucję świadczenia alimentacyjnego na rzecz J. Ś. w kwocie 250,00 zł. Ponadto w piśmie komornika sądowego wskazano, że w okresie od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia 31 stycznia 2019 r. strona dokonywała systematycznych wpłat, jednak w załączonym zaświadczeniu brak było wpłaty w styczniu 2018 r. W dniu 15 kwietnia 2019 r. wpłynęło do Prezydenta Miasta pismo komornika sądowego, w którym wyjaśniono, że strona dokonuje wpłat na depozyt sądowy, a następnie na wniosek komornika należności są ściągane. W złożonym piśmie komornik sądowy wskazał, że wpłata w kwocie 560,74 zł z dnia 2 lutego 2018 r. obejmowała ratę styczniową i lutową. Wobec stwierdzenia braku wpłaty w miesiącu styczniu 2018 r. organ pierwszej instancji ustalił, że nie można uznać, iż egzekucja jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. W realiach rozpatrywanej sprawy art. 30 ust. 1 ustawy nie może mieć więc zastosowania. Tym samym organ pierwszej instancji nie znalazł podstaw do umorzenia 30 % należności dłużnika zgodnie ze złożonym wnioskiem. B. D. odwołała się od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Odwołująca się wyjaśniła, że systematycznie dokonywała wpłat na poczet alimentów. Wskazała, że brak wpłaty w styczniu 2018 r. wynikał wyłącznie z opieszałości komornika sądowego, który mimo możliwości ściągnięcia należności z depozytu sądowego zgodnie z jej dyspozycją, zrobił to dopiero w miesiącu lutym. Po rozpatrzeniu wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 17 czerwca 2019 r. nr [...] utrzymało w mocy zakwestionowaną decyzję organu pierwszej instancji. W podstawie prawnej wydanej decyzji organ odwoławczy wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "k.p.a.") w zw. z art. 30 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 u.p.o.u.a. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że w trakcie okresu od stycznia 2016 r. do stycznia 2019 r. stwierdzono brak wpłaty w miesiącu styczniu 2018 r., co spowodowało przerwanie biegu okresu trzyletniego uprawniającego do umorzenia należności. Rozpatrując materiał dowodowy Kolegium stwierdziło, że w zaświadczeniu o dokonanych wpłatach brak było informacji o tym, iż dokonano wpłaty w styczniu 2018 r. Z odpowiedzi na pismo odwołującej z dnia 16 kwietnia 2019 r. sporządzonej przez asesora komorniczego wynikało, że o wypłatę znajdujących się w depozycie sądowym środków komornik wystąpił pismem z dnia 23 stycznia 2019 r. (winno być 23 stycznia 2018 r. – przyp. Sądu) , a zostały one przelane na konto komornika 2 lutego 2019 r. (winno być – 2 lutego 2018 r. – przyp. Sądu). Asesor komorniczy przyznał, że mimo dokładanych starań środki nie trafiły na konto wierzyciela. Kolegium wyjaśniło, że art. 30 ust. 1 pkt 1 u.p.o.u.a. przewiduje jako bezwzględną przesłankę umorzenia trzyletni okres skutecznej egzekucji. Ustawodawca nie przewidział żadnych wyjątków ani dopuszczalnej przerwy w trakcie biegu tego terminu. W ocenie organu odwoławczego powyższe oznacza, że nie ma znaczenia powód, dla którego następuje przerwanie biegu trzyletniego okresu skutecznej egzekucji. W przedmiotowej sprawie sytuacja jest o tyle specyficzna, że dłużniczka zagwarantowała spłatę należności przekazując odpowiednią kwotę pieniężną do depozytu sądowego. W ramach porozumienia z komornikiem przyjęto sposób regulowania zobowiązań alimentacyjnych polegający na tym, że komornik występował o należną kwotę do sądu rejonowego i przelewał ją na konto wierzyciela raz w miesiącu. W styczniu 2018 r. komornik wystąpił jednak zbyt późno i przelewu dokonano w dniu 2 lutego 2018 r. Z akt sprawy wynikało, że wysokość przelanej kwoty odpowiadała miesięcznej kwocie zobowiązań. Tym samym za okoliczność bezsporną należało uznać, że w styczniu 2018 r. nie doszło do wyegzekwowania należnych świadczeń. W ocenie organu okoliczność ta przesądziła o tym, że nie została spełniona przesłanka uprawniająca do umorzenia należności, w związku z czym decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. W odniesieniu do argumentacji zawartej w odwołaniu Kolegium podkreśliło, że stan faktyczny sprawy podobny jest do cywilnoprawnej konstrukcji zlecenia. Strona (dłużnik alimentacyjny) wpłacała kwoty pieniężne do depozytu sądowego, z którego w określonym czasie komornik wypłacał należne kwoty alimentów. W tym przypadku strona ponosi konsekwencje działań/zaniechań komornika działającego w ramach swoistego "zlecenia". Jednocześnie w ocenie składu orzekającego brak było podstaw by przyjąć, że złożenie kwoty do depozytu sądowego stanowi wykonanie świadczenia. Z powyższym rozstrzygnięciem Kolegium nie zgodziła się B. D. wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. W uzasadnieniu skargi skarżąca wyjaśniła, że z uwagi na pracę za granicą zawarła pisemne porozumienie z komornikiem sądowym A. Z. o regularnych spłatach świadczeń poprzez środki pieniężne zgromadzone w depozycie sądowym. Skarżąca wyjaśniła, że zgromadzone w depozycie sądowym środki pieniężne przekraczają wysokość zasądzonych alimentów. Jednocześnie skarżąca wyjaśniła, że pomimo starań asesora komorniczego, przelew na konto wierzyciela był opóźniony i nastąpił dopiero 2 lutego 2018 r. Skarżąca nie kwestionuje okoliczności niewykonania przelewu w dniu 30 stycznia 2018 r. Do skargi skarżąca dołączyła pismo Prezesa Sądu Rejonowego w T. z dnia 17 lipca 2019 r. wyjaśniające okoliczności przekazania środków z depozytu sadowego na konto komornika sądowego w lutym 2018 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej w skrócie jako "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrola rozstrzygnięć wydanych w rozpatrywanej sprawie dokonana w świetle wyżej wskazanych regulacji dała podstawę do uznania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły regulacje zawarte w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 1 tej ustawy organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy w łącznej wysokości 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. W art. 30 ust. 2 powyżej wskazanej ustawy ustawodawca zapisał z kolei, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji alimentacyjnej (art. 30 ust. 3). Z przepisów powyższych wynika, że organami uprawnionymi do umorzenia należności są organ właściwy wierzyciela oraz organ właściwy dłużnika. Jednakże mogą one wydawać decyzje w tym względzie w oparciu o inne przesłanki, organ wierzyciela - uwzględniając sytuację rodzinną i dochodową, organ dłużnika - okres wpłat świadczeń. Organ właściwy wierzyciela posiada nadto odrębną kompetencję do odroczenia terminu płatności albo rozłożenia płatności na raty. Z art. 30 ust. 1 ustawy (zdanie pierwsze) wynika, że organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy czyli należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy, należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłacanych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej i należności limitowane funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłacanych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (...). Istotne zatem w sprawie jest jakie zobowiązanie posiada osoba zainteresowana oraz do jakiego organu złożyła wniosek w przedmiocie umorzenia. Wniosek skarżącej rozpoznawał organ właściwy dłużnika. W sprawie nie było sporne, że skarżąca jest dłużnikiem alimentacyjnym z tytułu należności wypłacanych na podstawie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zatem do rozpoznania wniosku należało zastosować art. 30 ust. 1 obowiązującej ustawy. Jeżeli tak, organ miał obowiązek ustalić, czy i w jakim okresie egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego była skuteczna w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Organy obydwu instancji ustaliły, że skarżąca nie spełniła ww. przesłanki z uwagi na fakt braku wpłaty świadczeń za styczeń 2018 r. W ocenie organów orzekających opóźnienie w przekazaniu środków (należnych za styczeń 2018 r.), skutkujące przelewem środków z depozytu sądowego Sądu Rejonowego w T. na konto komornika sądowego dopiero w dniu 2 lutego 2018 r. a wynikające z działań komornika sądowego obciąża bezpośrednio skarżącą i w związku z tym w sprawie nie może być mowy o uznaniu, że egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Z wykładnią art. 30 ust. 1 pkt 1 u.p.o.u.a. zaprezentowaną przez organy orzekające nie można się zgodzić. Zwrócić należy uwagę, że przepis ten warunkuje możliwość wydania decyzji pozytywnej dla dłużnika alimentacyjnego w sytuacji skuteczności egzekucji prowadzonej wobec tego dłużnika przez wskazany okres i w przypadku wyegzekwowania świadczeń w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. W ocenie Sądu orzekającego nie sposób racjonalnie uznać aby niezawinione przez dłużnika alimentacyjnego jednorazowe opóźnienie w transferze środków z depozytu sądowego na konto komornika sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne determinowało uznanie, że w sytuacji takiego opóźnienia dochodzi do przerwania biegu trzyletniego okresu "skutecznej egzekucji". Zapatrywane to jest uzasadnione zważywszy, że skarżąca zapewniła w miesiącu styczniu 2018 r. na depozycie sądowym środki wystarczające do uiszczenia spornych należności a z zaświadczenia komornika sądowego z dnia 15 lutego 2019 r. ani z pisma komornika sądowego z dnia 9 kwietnia 2019 r. nie wynika aby prowadzona wobec skarżącej egzekucja w okresie 1 stycznia 2016 r. – 31 stycznia 2019 r. nie była skuteczna w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku. Ponownie rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji zobowiązany będzie do uwzględnienia powyższego stanowiska Sądu. Organ winien nadto uwzględnić, że z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że w dniu 23 stycznia 2018 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w T. złożył do tego sądu pismo o zwrot z depozytu sądowego (z kwoty 2.998,50 zł) kwoty 1.000 zł wraz z odsetkami. Stosowny przelew środków nastąpił w dniu 2 lutego 2018 r. przy czym jakikolwiek dokument znajdujący się w aktach administracyjnych i sądowych nie potwierdza wysokości przekazanych z sądu środków. W pisemnym wyjaśnieniu z dnia 9 kwietnia 2019 r. komornik sądowy wskazał z kolei, że środki do depozytu sądowego zostały przez skarżącą wpłacone jeszcze w styczniu, natomiast z uwagi na czas potrzebny do ich podjęcia z depozytu sądowego, zaksięgowanie wpłaty w kwocie 560,74 zł (w tym 250 zł - rata bieżąca na rzecz J. Ś. oraz 310,74 zł – spłata zaległości na rzecz MOPS T.) nastąpiło z dniem 2 lutego 2018 r. i obejmowało obie raty za styczeń i luty – miesięczna wysokość raty to 250 zł. W ocenie Sądu orzekającego powyższe nieścisłości muszą być wyjaśnione w dalszym toku postepowania. Aby móc rozstrzygnąć wniosek skarżącej organ pierwszej instancji winien dokonać ponownej, dogłębnej oceny zgromadzonych w sprawie dokumentów i wykazać w sposób nie budzący wątpliwości, czy w realiach rozpatrywanej sprawy wysokość należności przekazanych na konto komornika sądowego z depozytu sądowego w miesiącu lutym 2018 r. pozwalała na uznanie, że egzekucja wobec skarżącej była skuteczna przez okres 3 lat (w okresie 1 stycznia 2016 r. – 31 stycznia 2019 r.) w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Jakkolwiek uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w przedmiocie umorzenia należności oznacza, że organ orzekający może, ale nie musi umorzyć należności, to jednak decyzje wydane w tym trybie nie mogą być dowolne. Wymagają uzasadnienia odpowiadającego dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a., który stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Decyzje uznaniowe powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z uzasadnienia decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.