III SA/Gd 528/24
WyrokWSA w Gdańsku2025-02-11
Skład orzekający: Sławomir Kozik, Marek Kraus, Joanna Zdzienicka-Wiśniewska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy postanowienie organu egzekucyjnego o utrzymaniu w mocy postanowienia o zarzutach w sprawie egzekucji administracyjnej dotyczącej obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym jest zgodne z prawem, w szczególności w kontekście wymagalności tego obowiązku i podstaw prawnych jego egzekwowania?Ratio decidendi
Sąd uznał, że obowiązek poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy prawa i jest wymagalny, a jego realizacja jest zgodna z przepisami prawa, w tym z rozporządzeniem Ministra Zdrowia. Wskazał, że brak podstaw do kwestionowania wymagalności obowiązku, a działania organów egzekucyjnych były zgodne z prawem, nawet w obliczu wniosków o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego lub Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Sąd oddalił skargę jako niezasadną.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi K. K. na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, które utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji o oddaleniu zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej obowiązku zaszczepienia dziecka. Skarżąca kwestionowała wymagalność obowiązku szczepień, podstawy prawne egzekucji oraz naruszenie praw konstytucyjnych i konwencyjnych. Organy administracji uznały obowiązek za wymagalny, opierając się na przepisach ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych oraz rozporządzeniu Ministra Zdrowia.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Kozik, Sędziowie Sędzia WSA Marek Kraus /spr./, Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska, , po rozpoznaniu w Wydziale III w trybie uproszczonym w dniu 11 lutego 2025 r. sprawy ze skargi K. K. na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 7 sierpnia 2024r., nr OPES.906.86.2024.MG1.1 w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę.
1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2024 r. nr OPES.906.86.2024.MG1.1 Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny
w Gdańsku (dalej: "organ drugiej instancji" lub "organ odwoławczy"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572) – dalej "k.p.a." oraz art. 17 § 1 w zw.
z art. 34 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym
w administracji (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 2505 ze zm.) – dalej "u.p.e.a.", po rozpatrzeniu zażalenia K. K. (dalej: "Skarżąca", "Zobowiązana" lub "Strona") na postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Chojnicach (dalej: "organ pierwszej instancji") z dnia 3 lipca 2024 r. nr PSSE-E-500-III-8A/21 w przedmiocie zarzutów
w sprawie egzekucji administracyjnej, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji.
2. Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego i prawnego sprawy:
2.1. W dniu 10 lutego 2020 r. do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Kościerzynie wpłynęła z Oddziału [...] Sp. z o.o. w K. informacja o odmowie przez matkę zaszczepienia jej dziecka – W. K. ur. [...] lutego 2020 r. przeciwko gruźlicy oraz wirusowemu zapaleniu wątroby typu B.
Po przekazaniu w dniu 11 lutego 2020 r. sprawy zgodnie z właściwością miejscową, właściwy organ - Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Chojnicach pismem z 17 marca 2021 r. wezwał K. K. – matkę W. K. do dobrowolnego wykonania obowiązku zaszczepienia dziecka przeciwko gruźlicy (w dawce szczepienia podstawowego), odrze, śwince, różyczce (w dawce szczepienia podstawowego), polio
(w dawce I i II), wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (w dawce I, II i III), ale i także błonicy, tężcowi, krztuścowi (w dawce I, II i III), jak również pneumokokom (w dawce I, II
i III). Doręczenie wezwania nastąpiło w dniu 24 marca 2021 r.
Po wymianie w okresie od 17 marca 2021 r. do 11 maja 2021 r. korespondencji pomiędzy Zobowiązaną a organem, w dniu 18 maja 2021 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Chojnicach wystawił upomnienie w związku z niedopełnieniem obowiązku szczepień dziecka, o których mowa wyżej, zawierające pouczenie o skierowaniu sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego w przypadku niewykonania w całości obowiązku. Upomnienie zostało doręczone w dniu 20 maja 2021 r.
W odpowiedzi na powyższe, Strona przesłała do organu informację o stwierdzeniu
u dziecka przeciwskazań do szczepienia i skierowaniu do poradni alergologicznej.
Po zaplanowaniu wizyty na dzień 5 kwietnia 2022 r., z powodu choroby dziecka wizyta lekarska przełożona została na dzień 14 lipca 2022 r. Organ pismem z dnia 09 maja 2022 r., potwierdził czasowe wstrzymanie postępowania egzekucyjnego do dnia 20 lipca 2022 r. przypominając jednocześnie, że po wyznaczonym terminie Strona jest zobowiązana dostarczyć informację o podjęciu szczepień lub złożyć stosowne zaświadczenie lekarskie
o ich odroczeniu, w przypadku zaś jej braku zostanie wszczęte dalsze postępowanie.
W odpowiedzi, Zobowiązana przesłała skierowanie do poradni alergologicznej, wystawione na dziecko w dniu 27 maja 2021 r. oraz poinformowała o kolejnej wizycie lekarskiej w dniu 25 października 2022 r. w związku z podejrzeniem alergii u dziecka.
W podanych okolicznościach Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Chojnicach uznał za zasadne wstrzymanie postępowania egzekucyjnego do dnia 28 października 2022 r. W dniu 25 października 2022 r. rodzic poinformował o przełożeniu wizyty z powodu choroby.
W dniu 3 stycznia 2023 r. Strona przedstawiła organowi pierwszej instancji zaświadczenie lekarskie o odroczeniu wykonania szczepień u W. K. do dnia 7 czerwca 2023 r., w związku z czym Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny wstrzymał do dnia 12 czerwca 2023 r. postępowanie egzekucyjne. Natomiast w dniu 22 czerwca 2023 r. do organu wpłynęła informacja od Przychodni [...] Sp.J. w B. o wycofaniu przez K. K. deklaracji swojego dziecka z podmiotu leczniczego. Dodatkowo podmiot ten podał, iż matka nie zdecydowała do jakiej przychodni zadeklaruje dziecko.
Wobec powyższego oraz w związku z brakiem informacji o realizacji szczepień
u ww. dziecka, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Chojnicach wystawił
w stosunku do Zobowiązanej w dniu 19 marca 2024 r. tytuł wykonawczy nr [...]. Ponadto zawnioskował do Wojewody Pomorskiego o wszczęcie wobec ww. postępowania egzekucyjnego w związku z uchylaniem się od ustawowego obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym oraz o nałożenie środka egzekucyjnego w postaci grzywny
w celu przymuszenia wykonania obowiązku, o którym mowa wyżej.
Postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2024 r. nr SO-IX.756.168.2024.ŁL Wojewoda Pomorski nałożył na Stronę grzywnę w wysokości 1.000,00 zł w związku z niedopełnieniem obowiązku poddania małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym określonym w tytule wykonawczym.
2.2. W odpowiedzi, Strona reprezentowana przez pełnomocnika wniosła zarzuty
w sprawie postępowania egzekucyjnego wszczętego tytułem wykonawczym z dnia 19 marca 2024 r. w postaci braku wymagalności obowiązku szczepień ujętego w art. 33 § 3 pkt 6 lit.c u.p.e.a, a także braku w dokumentacji medycznej zaświadczenia
o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym dziecka, na podstawie którego lekarz stwierdził, że obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego jest wymagalny.
Skarżąca m. in. podniosła, iż Program Szczepień Ochronnych wydawany przez Głównego Inspektora Sanitarnego nie mieści się w katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego, a jest to akt prawa wewnętrznego, obowiązujący jedynie jednostki organizacyjne podległe organowi wydającemu, który nie może stanowić podstawy do nałożenia obowiązku szczepień na obywatela. Ani rozporządzenie Ministra Zdrowia ani ustawa nie precyzują wieku dziecka oraz ilości dawek szczepionek. W tym zakresie Komunikat GIS nakłada na obywateli nowy obowiązek, a zatem zgodnie z art. 87 Konstytucji musi mieć formę co najmniej rozporządzenia.
Strona podniosła również, że organ wskazał, iż obowiązek szczepień ochronnych
u małoletniego syna jest wymagalny, jednak nie przedstawił on na to żadnego dowodu. Art. 17 ust. 2 i 4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi powoływanej dalej, jako "u.z.z.z.ch." wskazuje, iż szczepienie musi być poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Po przeprowadzeniu takiego badania lekarz ma obowiązek wydania zaświadczenia ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania. Zaświadczenie takie musi być zgodne z załącznikiem nr 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (§ 7 pkt 4 tego rozporządzenia). W niniejszej sprawie organ nie przedstawił zaświadczenia
o zakwalifikowaniu małoletniego do szczepień ochronnych, nie przedstawił dokumentów potwierdzających przeprowadzenie przez lekarza kwalifikującego do szczepień badań
w celu wykluczenia przeciwskazań do podania szczepionek, w tym przeciwskazań wymienionych przez producentów szczepionek w treści ulotek. Zatem, obowiązek szczepień u małoletniego – zdaniem Strony – jest niewymagalny.
Poza tym podano, że Zobowiązana ma czas na wykonanie cyklu szczepień odmiennie od komunikatu, który stanowi jedynie akt prawa wewnętrznego i należy przyjąć, że data wskazana w komunikacie GIS nie stanowi wymagalności obowiązku.
Dodatkowo Strona wskazała, że przymusowe szczepienie sprzeczne jest
z Konwencją o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, co potwierdził też na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19.
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny wydał w dniu 3 lipca 2024 r. postanowienie o oddaleniu zarzutów w przedmiocie postępowania egzekucyjnego.
Organ pierwszej instancji w uzasadnieniu postanowienia wskazał, że obowiązek szczepienia dziecka przeciw gruźlicy (w dawce szczepienia podstawowego), WZW typu B (w I, II oraz III dawce szczepienia podstawowego), błonicy, tężcowi, krztuścowi (w I, II i III dawce szczepienia podstawowego), Poliomyelitis (w I i II dawce szczepienia podstawowego), odrze, śwince, różyczce (w dawce szczepienia podstawowego), a także Streptococcas pneumoniae (w I, II oraz III dawce szczepienia podstawowego), był wymagalny w czasie podjęcia przez organ nadzoru sanitarnego procedury przymusowego wykonania i nadal jest wymagalny. O wymagalności obowiązku szczepienia i terminie jego wykonania rozstrzygał w tym czasie kalendarz szczepień na dany rok kalendarzowy, który został określony Komunikatem Głównego Inspektora Sanitarnego. Akt ten został przez ustawodawcę określony jako komunikat, jednakże jest on aktem prawnym z mocą ustawy, gdyż został oparty na delegacji ustawowej zawartej w art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch. Powyższy przepis wprawdzie został zakwestionowany przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19, który orzekł o jego niezgodności z Konstytucją RP
w zakresie w jakim termin wymagalności obowiązku szczepień jak i liczba dawek poszczególnych szczepień zostały określone w formie tegoż komunikatu przez Głównego Inspektora Sanitarnego i odroczył utratę jego obowiązywania po upływie sześciu miesięcy od ogłoszenia wyroku. Przepis w konsekwencji uznany został za sprzeczny z zasadą legislacji, to jednak był obowiązującym prawem, co zostało potwierdzone w przytoczonym przez Skarżącą orzecznictwem.
W czasie podjęcia działań przeciwko Zobowiązanej, przedmiotowy Kalendarz GIS-u był obowiązującym prawem, a podjęte czynności postępowania egzekucyjnego wywołały skutek prawny.
Zgodnie z przyjętą interpretacją, uchybienie ustawowemu terminowi w wykonaniu obowiązku szczepienia, upoważnia organ nadzoru sanitarnego do podjęcia działania
w kierunku przymuszenia jego wykonania. Taka sytuacja wystąpiła w analizowanej sprawie. Jak podał organ, podstawą do rozpoczęcia postępowania była informacja
z placówki służby zdrowia (wybranej przez rodziców/opiekunów prawnych dziecka) o braku zaszczepienia dziecka.
Rozpoczęcie egzekucji poprzedzone było pisemnym przypomnieniem z dnia 17 marca 2021 r., a potem upomnieniem przed egzekucyjnym z dnia 18 maja 2021 r.
Organ ustosunkowując się do zarzutów wskazał również, że brak zaświadczenia lekarskiego kwalifikującego do zaszczepienia dziecka spowodowany był faktem, iż strona Zobowiązana nie wykonała zgłoszeni się z dzieckiem na badanie kwalifikacyjne. Dodatkowo podniósł, że obowiązek szczepień małoletniego pozostaje nadal wymagalny,
w tym także po zmianie przepisów określających dawki i terminy poszczególnych szczepień w wyniku wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Aktualnie obowiązującym aktem jest rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Organ ponadto nadmienił, że obowiązujące przepisy prawa uprawniają lekarza kwalifikującego do ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień
w celu przeprowadzenia szczepień wyrównawczych, gdy z określonych powodów termin
w załączniku ww. rozporządzenia uległ zaburzeniu z czego Zobowiązana dotychczas nie skorzystała.
2.3. Pismem z dnia 15 lipca 2024 r. Strona przesłała zażalenie na postanowienie organu pierwszej instancji zarzucając naruszenie:
1) art. 124 § 2 k.p.a w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak odniesienia się przez wierzyciela w uzasadnieniu wydanego postanowienia do sytuacji indywidualnej zobowiązanej - kiedy obowiązek zaszczepienia jej syna W. przeciwko poszczególnym chorobom stał się - zdaniem wierzyciela
- wymagalny, na podstawie jakich dowodów stwierdził, iż obowiązek szczepień
u małoletniego jest wymagalny i może być wykonany, a jedynie poprzestał na przytoczeniu szeregu przepisów prawnych nie dokonując subsumpcji;
2) art. 6 k.p.a, art. 7 k.p.a w zw. z art. 77 § 1 k.p.a w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nieustosunkowanie się do twierdzeń strony dotyczących istotnych okoliczności faktycznych i prawnych, co miało wpływ na wynik postępowania - organ w żaden sposób nie odniósł się do naruszenia art. 4 u.z.z.z.ch;
3) art. 8 k.p.a w zw. z art. 77 § 1 k.p.a w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nierozpoznanie
w sposób wyczerpujący i budzących zaufanie do władzy publicznej całego materiału dowodowego;
4) art. 5 ust. 1 pkt 1 lit b u.z.z.z.ch w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego;
5) art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.
2.4. Rozpatrując przedmiotowe zażalenie, Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2024 r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wpierw wskazał, iż w pełni akceptuje i przyjmuje jako własne stanowisko przedstawione przez Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w postanowieniu z dnia 3 lipca 2024 r. Następnie podał, że nie zgadza się z zarzutami podnoszonymi w zażaleniu i uznaje je za niezasługujące na uwzględnienie.
Organ odwoławczy wypowiedział się, iż nie można zgodzić się z zarzutem naruszenia art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nieustosunkowanie się do kwestii naruszenia art. 4 u.z.z.z.ch. Wbrew twierdzeniu Strony skarżącej, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Chojnicach dysponował przepisami prawnymi o randze przewidzianej w art. 17 ust. 10 i ust. 11 u.z.z.z.ch
i w uzasadnieniu postanowienia ustosunkował się do zarzutu naruszenia u.z.z.z.ch. Art. 4 wspomnianej ustawy nie można czytać w oderwaniu od art. 17 ust. 10 i ust. 11 tegoż aktu. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych zostało wydane na podstawie art. 17 ust. 10 u.z.z.z.ch, nie zaś na podstawie art. 4 ww. ustawy. Określa ono terminy, w których należy rozpocząć i zakończyć szczepienia w celu przyjęcia pełnego cyklu szczepień, co zostało prawidłowo wyjaśnione
i uzasadnione. W ocenie organu odwoławczego, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Chojnicach z należytą starannością zebrał informacje mające istotne znaczenie w sprawie.
Organ odwoławczy nie uwzględnił również zarzutu z pkt 1 i 3 zażalenia wskazując, że obowiązek zaszczepienia dziecka wynikał z mocy samego prawa i w tym zakresie nie ma obowiązku wydawania decyzji administracyjnej konkretyzującej ten obowiązek. Tym samym postępowanie dowodowe przeprowadzane przez organy państwowej inspekcji sanitarnej jest ograniczone w swym zakresie co sprowadza się jedynie do ustalenia czy względem danej osoby obowiązek zaszczepienia stał się już wymagalny oraz czy obowiązek szczepień ze względów zdrowotnych nie został odroczony. Te czynności dowodowe organ pierwszej instancji wykonał. W tych okolicznościach trudno zatem stawiać Państwowemu Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu w Chojnicach zarzuty naruszenia art. 8 k.p.a, czy art. 77 § 1 k.p.a, poprzez nierozpoznanie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego.
Podobnie organ odwoławczy nie zgodził się z zarzutem opisanym w punkcie
4 zażalenia, podając, że art. 5 ust. 1 pkt. 1 lit. b u.z.z.z.ch. wskazuje, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są zobowiązane do poddania się szczepieniom ochronnym. Jednocześnie art. 5 ust. 1 pkt. 3 ww. ustawy wskazuje, iż osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej powinny stosować się do nakazów
i zakazów Państwowej Inspekcji Sanitarnej służących zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych. W myśl art. 5 ust. 2, odpowiedzialność za wypełnienie obowiązku szczepień ochronnych w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny, w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2024 r., poz. 581).
W związku z powyższym, w ocenie organu odwoławczego to Strona, nie poddając obowiązkowym szczepieniom ochronnym małoletniego, naruszyła art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b. pkt 3 wyżej wymienionej ustawy a nie Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny
w Człuchowie, jako wierzyciel obowiązku. Jednocześnie organ wyjaśnił, że brak wymagalności obowiązku o charakterze niepieniężnym zachodzi jedynie wtedy, gdy istnieją niezależne od zobowiązanej, trwałe lub czasowe przyczyny, przez które nie ma możliwości wykonania nałożonego obowiązku. Strona w toku postępowania nie przedstawiła zaświadczenia lekarskiego o stwierdzonych przeciwwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych i odraczającego długotrwale wykonanie obowiązku szczepień ochronnych dziecka. Z tego wynika, że obowiązek poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym był wymagalny.
Organ odwoławczy stwierdził także, że zarzut określony w pkt 5 zażalenia nie wypełnia dyspozycji z art. 33 § 1 u.p.e.a.
3. Od postanowienia Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku, Skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika – adwokata, złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę, w której zaskarżając postanowienie w całości zarzuciła naruszenie przepisów mających istotny wpływ na wynik postępowania tj.:
1) wyjście poza zakres zaskarżenia przez Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego
i rozpoznanie postanowienia Powiatowego Inspektora Sanitarnego w zakresie zarzutu dotyczącego tytułu wykonawczego, podczas gdy w przedmiotowym zakresie postanowienie wierzyciela nie było zaskarżone, a zatem stało się ono prawomocne;
2) art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch., poprzez zaliczenie komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, iż może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli, co zostało potwierdzone w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r.;
3) art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z.ch. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia
w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego, mimo iż nawet sam organ nie wskazuje z jakiego aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecka tych dawek szczepionek;
4) art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, poprzez uznanie, że szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika
z treści komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 u.z.z.z.ch. może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, iż skarżąca może zaszczepić dziecko w terminie przewidzianym
w treści rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r.;
5) art. 124 § 1 i 2 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, iż obowiązek zaszczepienia małoletniego przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej;
6) art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP, poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.
W związku z podniesionymi zarzutami wniesiono: o uchylenie postanowienia Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego i utrzymującego go w mocy postanowienia Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego, o rozpoznanie sprawy na rozprawie a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Ponadto pełnomocnik Strony skarżącej złożył wniosek o zwrócenie się z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego, co do zgodności z Konstytucją: art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11 u.z.z.z.ch. z art. 2, art. 30, art. 31 ust. 1, 2 , 3 oraz art. 68 ust. 1, 2, 3, art. 87 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień, tak jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań, tzw. "NOP", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich
z pominięciem ustawy. Ewentualnie Strona wniosła o zwrócenie się Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 tej Konwencji.
Z uwagi na powyższe wniesiono o zawieszenie postępowania w sprawie, do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny, ewentualnie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Europejski Trybunał Praw Człowieka.
4. W odpowiedzi na skargę Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny
w Gdańsku wniósł o jej oddalenie w całości, podtrzymując stanowisko zaprezentowane
w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
5.1. Skarga jest niezasadna.
5.2. Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy
z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności
z prawem. Przepis art. 3 § 2 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane
w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowania, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (pkt 2), jak również postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie (pkt 3).
W wyniku takiej kontroli postanowienie podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). W razie stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, sąd oddala skargę w całości albo w części w myśl art. 151 p.p.s.a.
W myśl z kolei przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., które to ograniczenie nie ma zastosowania
w rozpatrywanej sprawie.
Rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Jak stanowi przepis, sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym, zaś przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a.
W związku z powyższym, Sąd nie był związany zawartym w skardze wnioskiem
pełnomocnika Skarżącej o przeprowadzenie rozprawy i rozpoznał sprawę w oparciu o ww. podstawę prawną w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, co z kolei odpowiada treści art. 120 p.p.s.a.
Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, w trybie uproszczonym Sąd nie stwierdził, że doszło do naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia.
5.3. Spór w niniejszej sprawie dotyczy oceny prawidłowości rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy o utrzymaniu w mocy postanowienia Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Chojnicach z dnia 3 lipca 2024 r. w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzonego wobec Skarżącej postępowania egzekucyjnego należności
o charakterze niepieniężnym tj. poddania małoletniego jej syna, obowiązkowym szczepieniom ochronnym.
Mając na uwadze tak zaistniałą kwestię sporną na wstępie należy wyjaśnić, że zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są podstawowym środkiem służącym ochronie interesów zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym przed niezasadnym bądź niezgodnym z prawem wszczęciem i prowadzeniem egzekucji administracyjnej. Zarzuty te, zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., zobowiązany może zgłosić do wierzyciela za pośrednictwem organu egzekucyjnego w terminie siedmiu dni od daty doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego i po upływie tego terminu.
Przesłanki, które stanowią podstawę wniesienia zarzutów, enumeratywnie wymienia art. 33 § 2 u.p.e.a. Przepis art. 33 § 4 u.p.e.a. stanowi, że zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie.
Procedurę postępowania przy rozpatrywaniu zgłoszonych zarzutów regulują natomiast przepisy art. 34 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej i do wierzyciela należy rozstrzygnięcie o oddaleniu bądź uznaniu zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, czy też o stwierdzeniu niedopuszczalności zarzutu.
Postępowanie dotyczące zgłoszonego zarzutu nie dotyczy sprawy administracyjnej, w której orzeczono o określonym obowiązku, lecz jest toczącym się w ramach sprawy egzekucyjnej postępowaniem, w którym bada się szczególny środek zaskarżenia zobowiązanego, który może zakwestionować m.in. brak wymagalności obowiązku.
5.4. Na wstępie należy wyjaśnić, iż pełnomocnik Skarżącej błędnie wskazuje, że wierzyciel w pkt 1 swojego rozstrzygnięcia uznał zarzut niespełnienia wymogów przez tytuł wykonawczy z dnia 19 marca 2024 r. wystawiony na Skarżącą, zaś w pkt 2 oddalił pozostałe zarzuty. Jak wynika bowiem z treści postanowienia Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Chojnicach z dnia 3 lipca 2024 r., ale i także późniejszego postanowienia organu odwoławczego, przedmiotem rozpoznania nie był zarzut niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów z art. 27 u.p.e.a. Organ pierwszej instancji w podjętym rozstrzygnięciu oddalił zarzut w przedmiocie postępowania egzekucyjnego zgłoszony przez Zobowiązaną dotyczący braku wymagalności obowiązku szczepień jaki i braku w dokumentacji medycznej zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym dziecka, na podstawie którego lekarz stwierdził, że obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego jest wymagalny.
Postanowienie nie zawiera innych rozstrzygnięć (tak jak wskazuje na to pełnomocnik Strony), tym bardziej jego treść nie została zaprezentowana w punktach. Powyższych wskazań pełnomocnika Strony nie potwierdza również uzasadnienie postanowienia.
W związku z tym, nie zasługiwał na uwzględnienie podniesiony w skardze zarzut, co do wyjścia przez organ odwoławczy poza zakres zaskarżenia.
5.5. W analizowanej sprawie, Skarżąca podniosła zarzuty związane z prowadzeniem przez Wojewodę Pomorskiego postępowania egzekucyjnego dotyczącego obowiązku
o charakterze niepieniężnym - poddania jej małoletniego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym.
Z treści zarzutu, zażalenia oraz skargi wynika, że Strona skarżąca upatruje brak wymagalności ww. obowiązku z innych przyczyn niż określone w 33 § 2 pkt 6 lit a i b u.p.e.a. Odwołując się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19, Skarżąca wskazywała, że komunikaty Głównego Inspektora Sanitarnego nie mieszczą się w katalogu obowiązujących w Polsce źródeł prawa, nie można było zatem upatrywać wymagalności wykonania obowiązku w terminach ogłaszanych w Programie Szczepień Ochronnych.
W przedmiotowej sprawie, zdaniem Sądu, brak było podstaw do kwestionowania wymagalności obowiązku szczepień ochronnych u dziecka Strony skarżącej. Poglądy kwestionujące obowiązujący w Polsce system szczepień ochronnych jako przymusowy, zagrażający życiu dzieci z uwagi na zbyt dużą ilość szczepień, brak bezpieczeństwa szczepionek wprowadzanych (w jej ocenie) z powodów pozamedycznych oraz pozbawiony ochrony odszkodowawczej oraz zasad zgłaszania NOP, jakie - byłyby dla niego oraz rodziców, którzy nie chcą szczepić dzieci - optymalne, pozostają bez wpływu na ocenę wymagalności obowiązku.
Zdaniem Sądu stanowisko organów, w którym wyrażono, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa i jest prawidłowy. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z.ch., osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 ustawy, jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych, odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletniego lub bezradną, albo opiekun faktyczny
w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta
i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 u.z.z.z.ch.).
Realizację obowiązku, o którym mowa wyżej konkretyzują przepisy ustawy
o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi zamieszczone
w rozdziale 4 "Szczepienia ochronne". W myśl art. 17 ust. 1 u.z.z.z.ch., osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Zgodnie z treścią art. 17 ust. 2 u.z.z.z.ch., wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Obowiązkowego szczepienia ochronnego nie można przeprowadzić, jeżeli między lekarskim badaniem kwalifikacyjnym przeprowadzonym
w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia a tym szczepieniem upłynęło 24 godziny od daty i godziny wskazanej w zaświadczeniu, o którym mowa w ust. 4 (art. 17 ust. 3 u.z.z.z.ch.). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 u.z.z.z.ch.). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.z.ch.).
Podkreślenia wymaga, że w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Realizacja tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie go przez zobowiązanego. Niepoddanie się natomiast badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu (zob. wyrok NSA z dnia 21 listopada 2019 r. sygn. akt II OSK 3322/17 i sygn. akt II OSK 43/18, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl – zwanej dalej "CBOSA").
Wymienione regulacje dają również podstawę do przyjęcia, że istnieje normatywny obowiązek, który ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku - podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1494/08, LEX nr 595803, CBOSA). Zatem należy zgodzić się z organem administracyjnym, że obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych. Przy czym, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku
z dnia 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK 32/11, LEX nr 852219, CBOSA, wykonanie tego obowiązku, z mocy prawa, zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń, co oznacza, że wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu. Nie ma zatem racji Skarżąca która twierdzi, że nie istniały podstawy prawne wykonalności obowiązku w postaci szczepienia dziecka.
Odnosząc się do zarzutu braku podstaw prawych do egzekwowania obowiązku szczepienia w oparciu o komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego należało mieć na uwadze, że w wyroku z dnia 9 maja 2023 r. Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. akt SK 81/19, orzekł, że: I. Artykuł 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, ze zm.)
w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; II. Przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej." Wyrok powyższy został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r. pod pozycją 909.
Niemniej jednak Strona wydaje się nie dostrzegać, że na dzień wystawienia tytułu wykonawczego (19 marca 2024 r.), jak i na dzień wniesienia zarzutów, na terytorium RP obowiązywało jako akt powszechnie obowiązujący, podjęte w wyniku powołanego powyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego, rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, wydane na podstawie art. 17 ust. 10 u.z.z.z.ch., które weszło w życie w dniu 1 października 2023 r. Przedmiotowe rozporządzenie określa schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia.
W aktualnie obowiązującym stanie prawnym nie budzi zatem wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający ze wskazanych wyżej przepisów art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 u.z.z.z.ch., skonkretyzowany został w rozporządzeniu, które wydane zostało na podstawie upoważnienia ustawowego i nie ma podstaw by kwestionować jego legalność. Rozporządzenie, będące aktem powszechnie obowiązującego prawa, określa wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Rozporządzenie określa ramy wiekowe, w których dane szczepienie jest wymagalne.
Wskazane w tytule wykonawczym szczepienia zostały ujęte w załączniku nr 1 do rozporządzenia a choroby, których dotyczą, zostały wymienione w § 2 jego treści. Jak wyżej podano, w rozporządzeniu określone zostały grupy osób, które ze względu na wiek lub inne okoliczności, obowiązane są do poddawania się szczepieniom ochronnym. W § 3 ust. 1 rozporządzenia z kolei wymienione zostały grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek. Zgodnie z powołanym przepisem, następujące grupy osób są obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek: 1) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 15. roku życia - szczepieniom przeciw gruźlicy, 2) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw: a) błonicy, b) krztuścowi, c) tężcowi, 3) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 5. roku życia - szczepieniom przeciw: a) inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b, b) inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae, 4) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), 5) dzieci i młodzież od ukończenia 12. miesiąca życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw: a) odrze, b) nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), c) różyczce, 6) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 32. tygodnia życia - szczepieniom przeciw zakażeniom powodowanym przez rotawirusy, 7) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B.
W związku z tym, w dacie wystawienia tytułu wykonawczego, wszystkie wymienione w tytule szczepienia były w stosunku do dziecka Skarżącej obowiązkowe i wymagalne.
W okolicznościach niniejszej sprawy bezspornym pozostaje okoliczność, że syn Strony skarżącej nie został zaszczepiony wymienionymi w tytule wykonawczym szczepionkami, pomimo że terminy podania poszczególnych dawek szczepionek już nastąpiły, co potwierdza treść załącznika nr 1 do rozporządzenia z 2023 r.
Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów, w tym z informacji pochodzących od Przychodni [...] Sp. J. wynika, że Skarżąca przedkładała zaświadczenia o przeprowadzonych u dziecka badaniach kwalifikacyjnych, w których stwierdzono przeciwskazania do przeprowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnych. Niemniej, zaświadczenia stanowiły podstawy jedynie do czasowego odroczenia wykonania przedmiotowych szczepień. W terminie zaś upływu ostatniego z terminów odroczenia wykonania wymaganych szczepień Skarżąca wycofała deklarację dziecka z ww. podmiotu leczniczego nie wskazując przy tym, do jakiej przychodni deklaruje jego dalsze zapisanie. Tym samym Skarżąca dała wyraz temu, iż uchyla się od poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Ponadto, nie przedłożyła żadnych dowodów świadczących
o długotrwałym odroczeniu obowiązkowych szczepień ochronnych.
W podanych okolicznościach nie sposób uznać, by organ nieprawidłowo działał zmierzając do wykonania przez rodzica dziecka obowiązku w postaci poddania go szczepieniom ochronnym wskazanych w tytule wykonawczym. Wręcz przeciwnie, czynności wykonywane przed postępowaniem egzekucyjnym nakierowane były na doprowadzenie do realizacji przedmiotowego obowiązku przez Stronę bez potrzeby stosowania środków przymusu. Działania te jednakże nie odniosły pożądanego skutku wobec zaniechań rodzica dziecka, który nie dopuścił do procedury zaszczepienia zarówno w Szpitalu [...] w K. w Oddziale [...] – po jego urodzeniu, jak i na etapie późniejszym - w placówce medycznej, do której dziecko zostało zapisane przez matkę. Natomiast, jak zostało to już wyżej wspomniane, w terminie upływu ostatniego z terminów odroczenia wykonania wymaganych szczepień Skarżąca wycofała deklarację dziecka z podmiotu leczniczego. Nie wskazała też do jakiej przychodni deklaruje jego dalsze zapisanie.
Z przedstawionych powyżej względów należało ocenić, iż zarzuty skargi podnoszone
w powyższej materii, jak i te zmierzające do zakwestionowania wymagalności obowiązku zaszczepienia dziecka przeciwko chorobom wskazanym w tytule wykonawczym pozostają nieuzasadnione.
5.6. Nie jest usprawiedliwiony zarzut naruszenia przez organy administracyjne przepisów art. 31 ust. 3, art. 47 Konstytucji RP oraz art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, poprzez przymuszenie skarżącego do poddania dziecka zabiegowi szczepienia.
Dokonując wykładni art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka
i Podstawowych Wolności, nie można pominąć art. 8 ust. 2 Konwencji. Stanowiąc
o poszanowaniu życia prywatnego i rodzinnego przepis ten wyznacza granice przyjmując, że niedopuszczalna jest ingerencja władzy w korzystanie z poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę
i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na ochronę zdrowia. Do podstawowych wartości zapisanych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej należy ochrona zdrowia (art. 68 ust. 1 Konstytucji RP). Zatem, na organach państwa ciąży obowiązek stosowania takich środków prawnych, które zagwarantują wszystkim obywatelom ochronę zdrowia. W zakres ten wchodzi obowiązek zapobiegania chorobom przez określenie obowiązków jednostki, w tym obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym.
Co również ważne, art. 31 ust. 2 Konstytucji RP chroni wolność człowieka, nakazując szanowanie wolności i praw innych osób oraz zakazując zmuszania kogokolwiek do czynienia tego, czego prawo nie nakazuje. Z kolei zgodnie z art. 47 Konstytucji RP każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym. Podkreślenia jednak wymaga, że wolność człowieka nie ma charakteru absolutnego i musi uwzględniać prawa innych osób, w tym prawo do życia w społeczeństwie wolnym od tych chorób zakaźnych, którym zapobiegają szczepienia. Wbrew twierdzeniu Skarżącej, to prawo (ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych) nakazuje poddanie się szczepieniom ochronnym. Tym samym skoro prawo nakazuje poddanie się takim szczepieniom, to podejmowanie w trybie egzekucyjnym działań zmierzających do wyegzekwowania tego obowiązku nie stanowi naruszenia art. 31 ust. 2 i art. 47 Konstytucji RP. Ponadto obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu znajduje oparcie w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP zawierającym zasadę proporcjonalności, który stanowi, że ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Związek pomiędzy szczepieniami ochronnymi a ochroną zdrowia jest oczywisty i chodzi nie tylko o zdrowie osoby poddanej szczepieniu ochronnemu, ale także o zdrowie innych osób narażonych na zarażenie chorobami zakaźnymi. Wobec tego, konieczność wykonania obowiązku poddania osoby małoletniej szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z art. 8 ust. 1, art. 31 ust. 2, art. 47 Konstytucji RP oraz art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, a przeciwnie, z treści art. 68 ust. 4 Konstytucji RP wynika obowiązek władz publicznych do zwalczania chorób epidemicznych oraz zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji środowiska, co nie pozostaje w sprzeczności z poszanowaniem życia prywatnego i rodzinnego jednostki, a zatem materia dotycząca szczepień ochronnych nie znajduje się w jakimkolwiek związku ze sferą prywatności jednostki. W tym miejscu dodania także wymaga, iż nie można mówić o naruszeniu art. 31 ust. 3 Konstytucji, skoro obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynika z regulacji ustawowej, tj. przepisów art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 u.z.z.z.ch., a jedynie jego konkretyzacja nastąpiła w przepisach rozporządzenia, o którym mowa wyżej.
5.7. Odnosząc się z kolei do zgłoszonego w skardze wniosku o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, Sąd uznał iż wniosek ten jest niezasadny, w związku z czym nie znalazł podstaw do zawieszenia postępowania. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanym powyżej wyroku z dnia 25 maja 2022 r. sygn. akt II OSK 3352/19, w analizowanym przypadku zachodzi zderzenie się dwóch interesów: indywidualnego i ogólnospołecznego, co wymaga uwzględnienia zasady proporcjonalności, która jest jednym z filarów demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP). Każdy ma prawo do ochrony zdrowia, przy czym władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, z uwzględnieniem zasady równości
w dostępie do świadczeń zdrowotnych (art. 68 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP). "Obowiązkowość" szczepień ma na celu zabezpieczenie społeczeństwa przed występującymi zagrożeniami (wewnętrznymi i zewnętrznymi). Zgodnie zaś z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla m.in. ochrony zdrowia albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Tak jak wyjaśniono, obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy. Powyższe wyklucza istnienie problemu konstytucyjności "obowiązkowości" szczepień na tle art. 31 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP. Ponadto, ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, to jest badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia, czy nie istnieją w indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Nie wydaje się zatem, aby tego rodzaju rozwiązanie miało prowadzić do naruszenia praw i wolności oraz godności człowieka (tak również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 grudnia 2018 r. sygn. akt II OSK 2546/18).
5.8. Podobnie, Sąd nie znalazł również podstaw do zwrócenia się do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka o dokonanie wykładni treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.
W wyroku Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 8 kwietnia 2021 r. (sprawa nr 47621/13 - Vavřička i inni), zapadłego na tle stosowania czeskich przepisów dotyczących szczepień ochronnych, Trybunał wskazał, że obowiązek szczepienia stanowi ingerencję w integralność fizyczną osoby i jako przymusowa interwencja medyczna wchodzi w zakres gwarancji prawa do poszanowania życia prywatnego i art. 8 Konwencji. Zdaniem Trybunału, ustawowy nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne realizują ważne cele społeczne, to jest ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób: szczepienia chronią zarówno osoby zaszczepione, jak i osoby, które z powodów medycznych nie mogą się zaszczepić, a tym samym polegają na tzw. "stadnej" odporności całego społeczeństwa. Ustawowy obowiązek szczepień stanowczo poparły w pozwanym państwie wszelkie autorytety medyczne,
a obowiązkowe szczepienia mogą zostać uznane za prawidłową reakcję organów państwowych wobec pilnej potrzeby ochrony zdrowia publicznego i indywidualnych osób przed ciężkimi chorobami. Nadto, wszystkie zaskarżone w tej sprawie szczepienia dotyczyły małych dzieci, a Trybunał podkreślił w tej mierze, że w przypadku dziecka nadrzędną przesłanką jest jego dobro, a zaszczepienie i ochrona przed groźnymi chorobami bezsprzecznie leżą w interesie dziecka. Celem polityki szczepień jest ochrona każdego dziecka - czy to zaszczepionego indywidualnie, czy w drodze odporności zbiorowej - przed poważnymi chorobami. Wreszcie, przedmiotem omawianej sprawy były szczepienia przeciwko dziesięciu chorobom, które to szczepienia są powszechnie uznawane przez środowisko medyczne za bezpieczne i skuteczne. Tym samym ingerencja w prawo do poszanowania prywatności skarżących nie mogła zostać uznana za naruszenie ze względu na ważne interesy społeczne, które realizowała (zob.: K. Warecka, Obowiązek szczepienia a Konwencja Praw Człowieka. Omówienie wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r., 47621/13, System Informacji Prawnej LEX/el 2021).
5.9. Na tle sprawy nie można za uzasadniony uznać także zarzut niewskazania przez organ, czy stan zdrowia małoletniego pozwalał na poddanie go poszczególnym dawkom szczepionek, co zdaniem strony świadczy o tym, że organ błędnie założył, że obowiązek szczepienia jest wymagalny. Należy bowiem mieć na uwadze, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wprost odwołano się do okoliczności świadczących, że odstąpiono od poddania dziecka wymaganym szczepieniom ochronnym. Gromadzenie zaś informacji na temat stanu zdrowia małoletniego wykracza poza procesowe uprawnienia organu administracji publicznej. Działania bowiem związane
z uzyskiwaniem danych o stanie zdrowia małoletniego, przedłożenie takich informacji, które wskazywałyby, że istnieją przeciwskazania do przeprowadzenia szczepienia leżą po stronie opiekunów prawnych małoletniego (najczęściej rodziców). To na nich spoczywa obowiązek zrealizowania szczepień ochronnych u osób małoletnich. Etapem realizacji tego obowiązku jest umożliwienie lekarzowi przeprowadzenia badania kwalifikacyjnego, w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Jeżeli opiekunowie prawni tego nie czynią m. in. nie stawiając się na badanie lekarskie w terminie ustalonym w obowiązującym kalendarzu szczepień, bądź wycofując deklarację dziecka
z podmiotu leczniczego, w którym takie badanie przeprowadza się, to nie można zarzucać organowi, że nie zgromadził dokumentacji medycznej, której sam organ nie mógł pozyskać. W tym kontekście, wobec poczynionych ustaleń i przytoczonych rozważań, niezasadny jest zarzut skargi podnoszący naruszenie art. 107 § 3 i art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak wskazania dowodów, na których organ oparł swoje rozstrzygnięcie.
5.10. Reasumując w ocenie Sądu zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji zostały wydane zgodnie z przepisami prawa
a zarzuty Strony zawarte w skardze nie zasługują na uwzględnienie.
5.11. Mając zatem na uwadze powyższe względy Wojewódzki Sąd Administracyjny
w Gdańsku orzekł o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło