III SA/Gd 531/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oraz zasiłku celowego specjalnego postanawia I. umorzyć postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych; II. odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF (data wpływu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku – 5 lipca 2013 r.) M. W. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Celem weryfikacji danych zawartych we wniosku o przyznane prawa pomocy, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 12 lipca 2013 r. wnioskodawczyni została zobowiązana do przedłożenia – w terminie czternastu dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów i oświadczeń: a) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; b) oświadczenia w przedmiocie posiadanych przez wnioskodawczynię wszelkich pojazdów mechanicznych (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); c) oświadczenia czy z tytułu posiadania nieruchomości położonej w U. przy ul. [...] (której dotyczyła przedłożona decyzja w przedmiocie podatku od nieruchomości) wnioskodawczyni w okresie ostatnich dwóch lat uzyskiwała jakiekolwiek dochody (np. z tytułu sezonowego wynajmu pokoi) a jeżeli tak to w jakiej wysokości; d) wobec zadeklarowanego braku dochodów z gospodarstwa rolnego – oświadczenia z czego wnioskodawczyni się utrzymuje; e) oświadczenia w przedmiocie wysokości wskazywanego zadłużenia wnioskodawczyni wobec osób prywatnych; f) oświadczenia, czy z majątku wnioskodawczyni prowadzona jest egzekucja sądowa bądź administracyjna - a jeżeli tak - do przedłożenia wszelkich dokumentów obrazujących jej stan i dokonane czynności egzekucyjne; g) oświadczenia, czy wnioskodawczyni posiada przysługujące jej wymagalne i niesporne wierzytelności wobec kontrahentów jej gospodarstwa rolnego i innych podmiotów - a jeżeli tak - do przedłożenia wszelkich dokumentów obrazujących aktualny stan tych wierzytelności; h) oświadczenia czy M. W. (wskazana w treści przedłożonych faktur VAT za paliwo gazowe) pozostaje z wnioskodawczynią we wspólnym gospodarstwie domowym; jeżeli tak wnioskodawczyni winna była przedstawić dokumenty obrazujące wysokość wszystkich miesięcznych dochodów brutto ww. osoby oraz dokumenty obrazujące jej stan majątkowy, w tym posiadane przez nią nieruchomości, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, w tym zarejestrowane na ww. osobę pojazdy mechaniczne (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości) oraz wyciągi i wykazy ze wszystkich posiadanych przez ww. rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy. Stosowne wezwanie w ww. materii zostało wnioskodawczyni doręczone na podany przez nią adres do korespondencji w dniu 30 lipca 2013 r. (vide: potwierdzenie odbioru – akta sprawy – k. [...]). Wcześniej, to jest w dniu 18 lipca 2013 r. doręczono wnioskodawczyni wezwanie do uzupełnienia braków formalnych wniesionej skargi (vide: potwierdzenie odbioru – akta sprawy – k. [...]). Z uwagi na brak reakcji na ww. wezwanie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę M. W. postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2013 r. W dniu 14 sierpnia 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynął przesłany pocztą elektroniczną w dniu 13 sierpnia 2013 r. wniosek ww. w przedmiocie przedłużenia terminu na przedłożenie dokumentacji źródłowej. Następnie w dniach 4, 18 i 25 października 2013 r. wnioskodawczyni za pośrednictwem poczty elektronicznej złożyła kolejne wnioski o przedłużenie ww. terminu na przedłożenie dokumentacji źródłowej. W wykonaniu pkt II zarządzenia referendarza sądowego z dnia 30 października 2013 r. (doręczonego wnioskodawczyni w dniu 20 listopada 2013 r. – vide: potwierdzenie odbioru w aktach sprawy) poinformowano wnioskodawczynię, że wskazany przez ww. termin "8 listopada 2013 r." jest ostatecznym terminem na przedłożenie dokumentacji źródłowej odnoszącej się do sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Ponadto ww. została poinformowana, że po upływie tego terminu jej wniosek o przyznanie prawa pomocy zostanie rozpoznany w sposób merytoryczny. W dniu 8 listopada 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku za pośrednictwem poczty elektronicznej wpłynął kolejny (piąty) wniosek o przedłużenie terminu na przedłożenie dokumentacji źródłowej odnoszącej się do sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawczyni (k. [...] i [...] akt sprawy), któremu z uwagi na ww. zarządzenie z dnia 30 października 2013 r. nie nadano biegu. W dniu 25 listopada 2013 r. wnioskodawczyni za pośrednictwem poczty elektronicznej przesłała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (w formie zeskanowanej) następujące dokumenty: - zaświadczenie z dnia 12 sierpnia 2013 r. wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego wskazujące, że ww.: a) nie jest podatnikiem prowadzącym działalność gospodarczą; b) nie figuruje jako płatnik podatku VAT; c) nie złożyła zeznania podatkowego za rok 2012; - zaświadczenie z dnia 13 sierpnia 2013 r. wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego wskazujące, że ww. nie złożyła zeznania podatkowego za rok 2012; - zaświadczenie z dnia 14 listopada 2013 r. wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego wskazujące, że ww. w latach 2012 i 2013 nie prowadziła działalności gospodarczej; - zaświadczenie z dnia 16 października 2013 r. wydane przez Wójta Gminy wskazujące, że ww. na terenie gminy [...] posiada użytki rolne o powierzchni 7,5149 ha; - wypis uproszczony z rejestru gruntów z dnia 29 października 2013 r.; - wezwanie do zapłaty z dnia 22 października 2013 r. opiewające na kwotę 1.001,49 zł wystawione przez A S.A. w Warszawie; - zaświadczenie z dnia 22 października 2013 r. wydane przez B S.A. potwierdzające dokonywanie przelewów na rachunek bankowy wnioskodawczyni przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa; - wyciągi z dwóch rachunków bankowych prowadzonych dla wnioskodawczyni przez C S.A. za okres 1 stycznia – 31 marca 2013 r. (jeden rachunek) oraz za okresy 1 stycznia – 31 stycznia oraz 1 marca – 31 marca 2013 r. (drugi rachunek). Co istotne, do dnia wydania niniejszego postanowienia wnioskodawczyni nie złożyła jakiegokolwiek z oświadczeń wymaganych ww. zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 12 lipca 2013 r.. W treści wiadomości e – mail przesłanej w dniu 25 listopada 2013 r. wnioskodawczyni wskazała zaś, że dalsza dokumentacja oraz wyjaśnienia do przesłanej dokumentacji źródłowej wraz z oświadczeniami dotyczącym samochodu oraz adresu przebywania matki M. W. zostaną uzupełnione niezwłocznie. W tym stanie należało uznać, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, że przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku skarżąca zakwestionowała decyzję wydaną w sprawie z zakresu pomocy społecznej. Z tego względu, w świetle art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) wnioskodawczyni nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych gdyż jest od tych kosztów zwolniona z mocy prawa. W konsekwencji powyższego postępowanie o przyznanie prawa pomocy w zakresie żądania zwolnienia od kosztów sądowych należało umorzyć jako bezprzedmiotowe, o czym orzeczono jak w pkt I sentencji postanowienia na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Merytorycznego rozpoznania wymagało jednakże żądanie wnioskodawczyni ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 ww. ustawy, adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Z konstrukcji ww. regulacji normatywnej wynika, że to na podmiocie wnioskującym o prawo pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Prawa pomocy należy zaś odmówić, jeżeli podawane fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami i oświadczeniami dotyczącymi majątku i dochodów. Mając na uwadze powyższe regulacje normatywne stwierdzić należy, że wnioskodawczyni nie udowodniła dostatecznie, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć bowiem należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych podmiotu wnioskującego o prawo pomocy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów bądź oświadczeń w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W świetle art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ww. ustawy złożone przez wnioskodawczynię - jak wskazano powyżej - nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd też wnioskodawczyni, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 12 lipca 2013 r., została zobowiązana do jego uzupełnienia. W zarządzeniu wydanym przez referendarza sądowego rozpatrującego złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy wskazano precyzyjnie jakie oświadczenia (punkty od lit. b do lit. h) oraz jakie dokumenty źródłowe (lit. a) należy w tej materii przedstawić. Warto podkreślić, że przepis art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244). Na ww. wezwanie referendarza wnioskodawczyni nie odpowiedziała w przewidzianym pierwotnie terminie. Pomimo przedłużenia terminu na przedłożenie dokumentacji źródłowej aż do dnia 8 listopada 2013 r. (czyli o ponad trzy miesiące w stosunku do terminu pierwotnie zakreślonego i liczonego od dnia 31 lipca 2013 r.) wnioskodawczyni nie nadesłała jakichkolwiek dokumentów wymaganych ww. zarządzeniem z dnia 12 lipca 2013 r. Za takowe nie mogą być bowiem uznane dokumenty nadesłane w dniu 25 listopada 2013 r., czego potwierdzeniem jest proste zestawienie treści zarządzenia wydanego przez referendarza z treścią nadesłanych dokumentów. Należy z całą stanowczością podkreślić, że wnioskodawczyni nie złożyła również jakichkolwiek oświadczeń określonych w ww. zarządzeniu referendarza sądowego. W kontekście argumentacji zawartej we wnioskach o przedłużenie terminu do złożenia dokumentów źródłowych wskazać zaś trzeba, że to właśnie złożenie określonych oświadczeń (a nie dokumentów takich jak zaświadczenia organów podatkowych) stanowiło zasadniczy obowiązek skierowany do wnioskodawczyni, który z oczywistych względów mógł być wykonany w bardzo krótkim czasie. W związku ze wskazaną postawą wnioskodawczyni (ukierunkowaną w ocenie referendarza na niczym nieuzasadnione przedłużanie postępowania w przedmiocie prawa pomocy) jej sytuacja majątkowa pozostała w istocie niewyjaśnioną. Jak wskazano powyżej, przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie ma zaś miejsce, gdy strona wykaże rzeczywisty brak możliwości poniesienia kosztów postępowania. Oznacza to, że rozpoznający wniosek referendarz nie może sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawczyni domniemywać. Oczywistym jest bowiem to, że wnioskodawczyni musi zaspokajać chociażby podstawowe potrzeby egzystencjalne, a na ten cel niezbędne są jakiekolwiek środki finansowe lub pomoc osób trzecich. Należy też mieć na uwadze, że określenie dokumentów źródłowych, które w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy należy przedłożyć leży w gestii rozpoznającego wniosek referendarza (względnie Sądu) a nie podmiotu wnioskującego o prawo pomocy. Podmiot wnioskujący o prawo pomocy ma oczywiście możliwość przedłożenia dokumentów i oświadczeń, które w jego ocenie uzasadniać mają trudną sytuację majątkową a tym samym spełnianie ustawowych przesłanek prawa pomocy. Przedstawienie tych dokumentów i oświadczeń ma jednakże walor wyłącznie uzupełniający w stosunku katalogu dokumentów i oświadczeń wymaganych zarządzeniem wydawanym w oparciu o regulację normatywną zawartą w art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W realiach sprawy - wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawczyni - nie jest więc możliwe określenie, że ww. nie może ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Rzeczywista sytuacja majątkowa strony – z uwagi na ww. postawę - nie może być bowiem ustalona w sposób rzetelny i jednoznaczny. Ponadto, możliwość przyznania prawa pomocy (na przykład poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu) dotyczy sytuacji, gdy dany podmiot wnioskujący o przyznanie prawa pomocy nie jest w stanie obiektywnie ponieść przedmiotowego ciężaru finansowego. Z powyższego należy zaś wykluczyć sytuację, w której brak możliwości poniesienia określonych należności jest wyłącznie subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów, nie znajdującym uzasadnienia w toku postępowania w przedmiocie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się z kolei, iż niewykonanie wezwania do złożenia wskazanych, dodatkowych oświadczeń lub dokumentów jako uniemożliwiające dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony przemawia za odmową przyznania prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Wyżej przedstawione okoliczności przemawiają za uznaniem, że w realiach rozpatrywanej sprawy wnioskodawczyni nie wykazała przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W konsekwencji powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ww. ustawy orzeczono jak w punkcie II sentencji postanowienia odmawiając przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego.