III SA/Gd 532/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak po rozpoznaniu w dniu 4 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. R. od postanowienie referendarza sądowego z dnia 5 września 2018 r. o umorzeniu postępowania i odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi P. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 kwietnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 5 września 2018 r. Skarżący w piśmie z dnia 20 czerwca 2018 r., uzupełnionym przez złożenie w dniu 6 sierpnia 2018 r. formularza urzędowego PPF, zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że jego sytuacja finansowej jest trudna i nie pozwala mu na poniesienia żadnych kosztów. Oświadczył, że ponosi koszty spłaty kredytów w łącznej wysokości 1.300 zł miesięcznie, płaci alimenty na rzecz małoletniej córki w wysokości 500 zł miesięcznie, a nadto ponosi koszty wynajęcia stancji w wysokości 400 zł miesięcznie, w tym koszty energii elektrycznej i gazu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. Wnioskodawca wskazał na brak jakiegokolwiek innego majątku, czy oszczędności. Oświadczył, że utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 2.500 – 2.800 zł miesięcznie, załączył zaświadczenie o wysokości zarobków za miesiąc kwiecień 2018 r. w wysokości 2.413,93 zł. W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 7 sierpnia 2018 r. wnioskodawca w dniu 18 sierpnia 2018 r. oświadczył, że nie korzystał z pomocy społecznej, przedłożył potwierdzenia wpłat tytułem alimentów za miesiące maj – lipiec 2018 r., potwierdzenia wpłat opłaty za telefon (210 zł), spłaty kredytu (295 zł), zaświadczenie od pracodawcy o zatrudnieniu na podstawie umowy zawartej na czas nieokreślony i wysokości zarobków za miesiące maj – lipiec 2018 r. (odpowiednio 2.968,10 zł, 3.321,45 zł, 3.201,81 zł), kopię zeznania podatkowego za 2017 r., harmonogram spłaty kredytu z uwidocznioną ratą w wysokości 206,37 zł, harmonogram spłaty pożyczki z uwidocznioną rata w wysokości 264,46 zł, harmonogram spłaty pożyczki z uwidocznioną ratą w wysokości 651,98 zł, kopię wyciągu z rachunku bankowego za okres od 1 marca 2018 r. do 13 sierpnia 2018 r. Postanowieniem z dnia 5 września 2018 r. referendarz sądowy umorzył postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt 1) oraz odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata (pkt 2). W ocenie referendarza sądowego dochód osiągany przez wnioskodawcę z tytułu umowy o pracę pozwala ponieść koszty ustanowienia zawodowego pełnomocnika z wyboru. Podkreślił, że w miesiącach kwiecień – lipiec 2018 r. osiągał on średni miesięczny dochód netto w wysokości 2.976,32 zł, zaś zadeklarowane i udokumentowane stałe wydatki tytułem kosztów wynajęcia stancji, alimentów, opłat za telefon, oraz spłaty kredytów i pożyczek, wynoszą ok. 2.313 zł miesięcznie. Referendarz przytoczył pogląd wyrażany w orzecznictwie, że z pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego co do zasady nie korzystają wydatki związane z usługami telefonicznymi oraz spłatą zobowiązań cywilnoprawnych (kredytów i pożyczek). W przypadku skarżącego zadeklarowane i udokumentowane wydatki na spłatę zaciągniętych kredytów i pożyczek wynoszą łącznie ponad 1.400 zł miesięcznie, przy czym skarżący nie wykazał, aby nie był w stanie na bieżąco regulować płatności wynikających z tych zobowiązań. Skoro zatem skarżący jest w stanie regulować zobowiązania cywilnoprawne w znacznej wysokości, to - przy uwzględnieniu okoliczności że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe - jest także w stanie wygospodarować środki pieniężne niezbędne do poniesienia kosztów postępowania w sprawie, a obejmujących koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Po odjęciu od kwoty uzyskiwanych dochodów, kwoty podanych comiesięcznych, niezbędnych wydatków (a zatem nie uwzględniając rat kredytów i pożyczek), pozostaje skarżącemu kwota około 2.000 zł. Nawet zatem po uwzględnieniu niezbędnych wydatków, jak również niezadeklarowanych a koniecznych wydatków chociażby na zakup żywności, odzieży czy środków higienicznych, kwota ta wystarcza na zaoszczędzenie środków na dodatkowe, inne cele, takie jak np. wydatki na pełnomocnika z wyboru. Oceniając zasadność rozpoznawanego wniosku referendarz sądowy miał nadto na względzie, że celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (np. osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku czy pozbawionym jakichkolwiek dochodów), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. P. R. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego kwestionując brak przyznania pełnomocnika z urzędu. Podniósł, że w przypadku jakichkolwiek dodatkowych kosztów jego sytuacja finansowa ulegnie dalszemu pogorszeniu. Pozostanie mu 400-500 zł na życie, a zarobki w okresie jesienno-zimowym wahają się, gdyż uzależnione są od systemu premii. Wskazał, że żyje z miesiąca na miesiąc a po opłaceniu rachunków pozostają mu jedynie środki na zakup żywności. Egzekwowanie dodatkowych należności, w tym opłat za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, uniemożliwi mu zaspokojenie podstawowych potrzeb i godzi w jego egzystencję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W związku z ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych należało przyjąć, że sprzeciw dotyczył żądania ustanowienia zawodowego pełnomocnika z urzędu. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - dalej jako: "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy, przy czym – stosownie do art. 260 § 2 zd. 2 p.p.s.a. – w sprawie wniesionego sprzeciwu sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 262 p.p.s.a. stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści ww. przepisu wynika, że to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji materialnej i dochodowej uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie złożonego wniosku uzależnione jest zatem wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Jednocześnie podkreślić należy, że generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.), dlatego też pomoc państwa, wyrażona w przepisach o prawie pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, skierowana jest do osób, które albo mają bardzo niskie dochody, albo ich w ogóle nie posiadają, tj. do osób, które z uwagi na bardzo ciężką sytuację materialną, czy zdrowotną, często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. Zdaniem Sądu wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku swego koniecznego utrzymania, co stanowi przesłankę niezbędną do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego w niniejszej sprawie i wskazuje, że dochód osiągany przez wnioskodawcę z tytułu umowy o pracę pozwala ponieść koszty ustanowienia zawodowego pełnomocnika z wyboru. W miesiącach kwiecień – lipiec 2018 r. skarżący osiągał średni miesięczny dochód netto w wysokości 2.976,32 zł, zaś zadeklarowane i udokumentowane stałe wydatki tytułem kosztów wynajęcia stancji, alimentów, opłat za telefon oraz spłaty kredytów i pożyczek, wynoszą ok. 2.313 zł miesięcznie. W przypadku skarżącego zadeklarowane i udokumentowane wydatki na spłatę zaciągniętych kredytów i pożyczek wynoszą łącznie ponad 1.400 zł miesięcznie, przy czym skarżący nie wykazał, aby nie był w stanie na bieżąco regulować płatności wynikających z tych zobowiązań. Ponadto, jak wynika z wyciągu bankowego, skarżący w czerwcu bieżącego roku zaciągnął kolejne zobowiązanie kredytowe w wysokości 11.000 zł. Świadczy to o tym, że posiada zdolność kredytową na poziomie umożliwiającym otrzymanie pożyczki w znacznej wysokości. Niewątpliwie skarżący jest w stanie regulować dość duże zobowiązania cywilnoprawne, dlatego należy uznać, że jest także w stanie wygospodarować środki pieniężne niezbędne do poniesienia kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Po odjęciu od kwoty uzyskiwanych dochodów, kwoty podanych comiesięcznych, niezbędnych wydatków (a zatem nie uwzględniając rat kredytów i pożyczek), pozostaje skarżącemu kwota przynajmniej 2.000 zł. Nawet zatem po uwzględnieniu niezbędnych wydatków, jak również niezadeklarowanych a koniecznych wydatków chociażby na zakup żywności, odzieży, czy środków higienicznych, kwota ta wystarcza na zaoszczędzenie środków na dodatkowe, inne cele, takie jak np. wydatki na pełnomocnika z wyboru. Warto zauważyć, że skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. W odniesieniu do argumentacji sprzeciwu Sąd zauważa, że w okresie czerwiec - lipiec 2018 r. skarżący otrzymywał wynagrodzenie netto powyżej 3.200 zł, a więc, nawet uwzględniając konieczność spłaty zobowiązań kredytowych, na zakup żywności i niezbędnych środków codziennego utrzymania pozostawało więcej niż deklarowane 500 zł. Sąd ma świadomość, że poniesienie kosztów zastępstwa procesowego z wyboru może być związane z pewnym wysiłkiem finansowym po stronie skarżącego i będzie wymagało ograniczenia wydatków, niemniej jednak – z uwagi na cel prawa pomocy, jakim jest umożliwienie prawa do sądu osobom najuboższym oraz powoływane powyżej regulacje ustawowe – nie można w niniejszej sprawie przyznać wnioskodawcy prawa pomocy przez przyznanie pełnomocnika z urzędu. W związku z dokonaną oceną sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy Sąd, na podstawie na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.