III SA/Gd 538/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Kostka, Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2011 r. sprawy ze skargi J. J. na postanowienie Wojewody [...] z dnia 13 września 2010 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku o udostępnienie danych osobowych ze zbiorów meldunkowych 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Prezydenta Miasta [...] z dnia 9 lipca 2010 r., nr [...] i postanowienie Prezydenta Miasta [...] z dnia 17 lutego 2010 r., nr [...]; 2. przyznaje radcy prawnemu K. S. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku kwotę 295,20 zł. (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) zawierającą należny podatek od towarów i usług - tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu. Wyrokiem z dnia 8 października 2009 r. w sprawie III SA/Gd 220/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w następstwie skargi wniesionej przez J. J. uchylił decyzję Wojewody z dnia 28 stycznia 2009 r. oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia 15 grudnia 2008 r. w przedmiocie udostępnienia danych osobowych ze zbiorów danych meldunkowych wskazując, iż organy winny przed wydaniem rozstrzygnięcia merytorycznego bądź postanowienia o zwrocie podania rozpatrzyć wniosek o zwolnienie od uiszczenia opłaty wymaganej dyspozycją art. 44h ust. 9 pkt 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Z wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku wynika, że jakkolwiek przepisy w/w ustawy nie przewidują zwolnienia od opłaty za udostępnienie danych osobowych, to organy są zobowiązane do rozstrzygnięcia wniosku w przedmiocie zwolnienia z tej opłaty na podstawie Kodeksu postępowania administracyjnego tj. art. 267 kpa. Postanowieniem z dnia 17 lutego 2010 r. nr [...] Prezydent Miasta działając na podstawie art. 267 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (dalej w skrócie k.p.a.) odmówił zwolnienia J. J. z opłaty za udostępnienie danych ze zbiorów meldunkowych dotyczących W. H., wskazując, że przepis art. 44h ust.9 pkt 2 ustawy o ewidencji [...] stanowiący o obowiązku opłaty - przy braku w tej ustawie przepisów dopuszczających możliwość zwolnienia z niej - jest przepisem szczególnym, który w zbiegu z przepisem ogólnym tj. art. 267 kpa., ma pierwszeństwo w stosowaniu. Następnie postanowieniem z dnia 18 lutego 2010 r. nr [...] Prezydent Miasta działając na podstawie art. 261 § 2 w zw. z art. 261 § 4 k.p.a. zwrócił J.J. podanie - wniosek o udostępnienie ze zbiorów meldunkowych danych. Postanowienie to zostało uchylone postanowieniem Wojewody z dnia 19 kwietnia 2010 r. z uwagi na fakt, iż organ I instancji nie wyznaczył wnioskodawcy stosownego terminu na uiszczenie opłaty, który to termin został przerwany wnioskiem o zwolnienie z obowiązku jej uiszczenia. W dalszej kolejności postanowieniem z dnia 9 lipca 2010 r. nr [...] Prezydent Miasta działając na podstawie art. 261 § 2 w zw. z art. 261 § 4 k.p.a. ponownie orzekł o zwrocie J. J. podania - wniosku o udostępnienie ze zbiorów meldunkowych danych dotyczących W. H. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że wnioskodawca nie uiścił stosownej należności, tj. opłaty za udostępnienie danych w wysokości 31 zł jak i nie został od niej finalnie zwolniony, co obrazuje treść postanowienia Prezydenta Miasta z dnia 17 lutego 2010 r. W sprawie nie znaleziono również podstaw do zastosowania art. 261 § 4 k.p.a. zatem należało wydać postanowienie w przedmiocie zwrotu podania. Po rozpoznaniu zażalenia J. J. na postanowienie z dnia 9 lipca 2010 r. Wojewoda postanowieniem z dnia 13 września 2010 r. działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 44h ust. 2 pkt 1 i art. 44h ust. 9 pkt 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych utrzymał w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu w/w postanowienia organ odwoławczy za organem I instancji wskazał, że wnioskodawca do swojego wniosku nie dołączył opłaty za udzielenie informacji adresowej. Nadto nie został zwolniony od uiszczenia opłaty. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, iż przepisy prawa tj. art.44h ust.9 pkt 2 ustawy o ewidencji [...] nie dopuszczają możliwości zwolnienia od opłaty od wniosku o udostępnienie danych osobowych. W tym stanie uznał, że nie ma możliwości rozpatrzenia złożonego wniosku o udostępnienie danych ze względu na stwierdzone braki formalne . W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku J. Ja. wniósł o zmianę postanowienia Wojewody wskazując, iż wydane rozstrzygnięcie było nietrafne. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego wcześniejszego stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Odnosząc się do merytorycznej treści rozstrzygnięcia należy rozważyć w pierwszej kolejności prawidłowość wykładni przepisów prawa zastosowanych przez organy albowiem zgodnie z art.153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w niniejszej sprawie ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wynikają z wyroku tut. Sądu w sprawie o sygn. III SA/Gd 220/09. Sąd ten zobowiązał organy do rozstrzygnięcia wniosku skarżącego o zwolnienie go z opłaty, wymaganej na podstawie art. 44 h ust. 9 pkt 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. z 2006 r. Dz. U. Nr 139, poz. 993 ze zm.). Jednocześnie z jednoznacznych rozważań uzasadnienia wyroku w tej sprawie wynika, że rzeczą organów przy rozstrzyganiu tego wniosku winno być uregulowanie zawarte w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego Działu IX "Opłaty i koszty postępowania", który ma w rozpatrywanej sprawie zastosowanie. Przepis art. 267 k.p.a. stanowi, iż " w razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ponoszenia tych opłat, kosztów i należności" (tzw. prawo ubogich). Wynika z powyższego, że organ może zwolnić wnioskodawcę z obowiązku uiszczenia opłaty, bądź załatwić wniosek pomimo nieuiszczenia należności, jeżeli występują przesłanki o których mowa w art. 261 § 4 k.p.a. Jeżeli taka sytuacja nie występuje, organ winien, zgodnie z art. 261 § 2 k.p.a. nieopłacony w terminie wniosek zwrócić . Pamiętać zatem trzeba, że uznaniowy charakter zwolnienia nie może ograniczać prawa do sprawiedliwej procedury administracyjnej. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę z mocy art. 135 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zobowiązany jest do oceny prawnej postanowienia nr [...] z dnia 17 lutego 2010 roku odmawiającego zwolnienia J. J. z opłaty za udostępnienie ze zbiorów meldunkowych danych dotyczących W.H., stanowiącego wynik postępowania prowadzonego w granicach sprawy, której dotyczy skarga. Sąd zwraca uwagę, że dokonana w tym postanowieniu wykładnia przepisów art. 44 ust.9 pkt 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych i art. 267 kpa. jest wadliwa i niezgodna z wiążącymi organy wytycznymi wyroku z dnia 8 października 2009 roku w sprawie III SA/Gd 220/09. Podkreślić bowiem należy, że przepis art. 44 ust.9 pkt 2 w/w ustawy - zawarty w przepisach prawa materialnego, mimo mieszanego charakteru materialno-procesowego – nie jest przepisem szczególnym wobec art. 267 kpa., nakazującym jego stosowanie z wyprzedzeniem reguł ogólnych postępowania administracyjnego. Taka wykładnia przepisów dokonana zarówno przez organ pierwszej instancji jak i organ odwoławczy jest niezgodna z wytycznymi Sądu zawartymi w wyroku z dnia 8 października 2009 roku, z których jednoznacznie wynika, że organy winny w pierwszej kolejności zbadać - czy występuje niewątpliwa niemożność poniesienia przez J. J. w/w opłaty, skutkująca możliwością zwolnienia go od jej ponoszenia w całości lub w części na podstawie art. 267 kpa. Stosując odmienną interpretację powołanych wyżej przepisów prawa od zaprezentowanej przez Sąd w sprawie III SA/Gd 220/09, organy nie wykonały wytycznych Sądu, którymi były związane i którymi związany jest także Sąd rozpoznający sprawę ponownie. Sąd zwraca również uwagę, że opłata, którą zobowiązany jest uiścić podmiot wnoszący o udostępnienie danych ze zbiorów meldunkowych nie jest opłatą skarbową, o której mowa w art. 267 zd. drugie kodeksu postępowania administracyjnego. Jak wynika bowiem z art. 3 ustawy z dnia 16 listopada 2006 roku o opłacie skarbowej (Dz. U z 2008 r., Nr 195 poz.1198 z późn. zm.) nie podlegają opłacie skarbowej: dokonanie czynności urzędowej [...], jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają innym opłatom o charakterze publicznoprawnym lub są od tych opłat zwolnione. Powyższa konstatacja oznacza, że w okolicznościach omawianej sprawy, rzeczą organów było rozważenie czy na podstawie wskazanych przepisów, wniosek o zwolnienie J. J. z powyższej opłaty zasługuje na uwzględnienie. Takich rozważań organy obu instancji nie poczyniły, uznając wbrew wytycznym wyroku w sprawie III SA/Gd 220/09, iż możliwości takiej nie dopuszczają przepisy prawa, czym naruszyły przepis art.153 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zależnie od rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia od opłaty na podstawie art. 267 kpa., rzeczą organu będzie rozważenie możliwości zastosowania art. 261 § 4 kpa. Wynikowi swych rozważań organ da wyraz w uzasadnieniu odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 kpa. Wadliwe rozpoznanie wniosku w przedmiocie zwolnienia od opłaty obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego postanowienia wraz z postanowieniami go poprzedzającymi określonymi w wyroku. Z przytoczonych względów na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji. Wskazania co do dalszego toku postępowania wynikają z powyższych rozważań. Organ rozpoznający sprawę winien w pierwszej kolejności rozstrzygnąć na podstawie wskazanych przepisów prawa kwestię zwolnienia skarżącego z opłaty i w zależności od treści tego "incydentalnego" orzeczenia, podjąć dalsze działania w sprawie. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 14 ust.2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).