III SA/Gd 539/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Gorski Sędziowie: WSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz NSA Anna Orłowska (spr.) Protokolant Asystent sędziego Robert Daduń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2006 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Dowódcy Marynarki Wojennej z dnia 8 sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia równowartości kosztów poniesionych w związku z nauką 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Dowódca Jednostki Wojskowej nr [...] decyzją z dnia 29 lipca 2005 roku nr [...] ustalił równowartość kosztów poniesionych w związku z nauką mł. chor. J. K. w Wojskowym Liceum Muzycznym w G. na kwotę 70660,52 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że J. K. rozkazem personalnym zostanie zwolniony z zawodowej służby wojskowej z dniem 31 lipca 2005 roku wskutek wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej dokonanego przez podoficera w czasie trwania kontraktu na pełnienie służby stałej. Mł. chor. J. K. jest absolwentem pięcioletniego Wojskowego Liceum Muzycznego w G., w którym pobierał naukę w czasie od 24 sierpnia 1998 roku do 31 lipca 2005 roku ( razem – 4 lata 10 miesięcy i 10 dni), a zawodową służbę wojskową pełnił od 5 lipca 2003 roku do 31 lipca 2005 roku( razem – 2 lata i 26 dni). . Organ wskazał, że zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.) i § 15 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 maja 2004 r. w sprawie kierowania i udzielania pomocy żołnierzom zawodowym w związku z pobieraniem przez nich nauki oraz ustalaniem równowartości kosztów poniesionych w związku z nauką (Dz. U. Nr 135, żołnierz skierowany na studia lub naukę oraz na staż naukowy lub kurs trwający ponad pięć miesięcy, który wypowiedział stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej w okresie nie przekraczającym okresu dwa razy dłuższego od czasu trwania studiów, nauki, stażu lub kursu albo okresu pobierania stypendium, licząc od dnia ukończenia tych studiów, nauki, stażu lub kursu – jest zobowiązany do zwrotu zwaloryzowanej na dzień zwolnienia ze służby równowartości kosztów poniesionych na jego utrzymanie i naukę. Zgodnie zaś z art. 54 ust. 5 tej ustawy, zwrot kosztów następuje w wysokości proporcjonalnej do czasu zawodowej służby wojskowej, jaki żołnierzowi zawodowemu pozostał do odbycia. Główny księgowy Jednostki Wojskowej nr [...] ustalił łączny koszt kształcenia J. K. na kwotę 70.660,52 zł. W odwołaniu J. K. podniósł, że odszedł z wojska na własną prośbę, gdyż nie mógł dalej żyć i zamieszkiwać w Ś., a organy wojskowe nie uwzględniły jego prośby o przeniesienie do innego miejsca pełnienia służby. Napisał, że nie zdawał sobie sprawy z wielkości kosztów, jakie będzie musiał zwracać, obowiązek zwrotu takiej kwoty skazuje odwołującego się na marną egzystencję do końca życia. Gdyby wiedział o wysokości kosztów przypisanych do zwrotu zastanowiłby się nad decyzją o odejściu z wojska. Dowódca Marynarki Wojennej RP po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia 8 marca 2006 r., nr [...]. utrzymał decyzję organu I instancji w mocy. Jako podstawę prawną organ odwoławczy wskazał art. 54 ust. 1, 3- 5 ustawy z dnia 11 września 2003 roku o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w związku z § 15,§ 17 i § 18 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 maja 2004 roku w sprawie kierowania i udzielania pomocy żołnierzom zawodowym w związku z pobieraniem przez nich nauki oraz ustalenia równowartości kosztów poniesionych w związku z nauką i art. 138 § 1 pkt 1 KPA. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, iż odwołujący się został zwolniony z zawodowej służby wojskowej w dniu 31 lipca 2005 roku i nie poczynił starań w sprawie ponownego powołania do służby wojskowej, mimo, iż od daty podjęcia decyzji do jej doręczenia minął długi czas. Odwołujący się może, w oparciu o art. 54 ust. 6 w/w ustawy zwrócić się do Ministra Obrony Narodowej o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów w całości lub w części ze względu na trudną sytuację rodzinną i materialną. Może również na podstawie art. 54 ust. 4 ustawy zwrócić się do Dowódcy Jednostki Wojskowej [...] o odroczenie terminu zwrotu kosztów lub rozłożenie spłaty kosztów na raty Zdaniem organu odwoławczego sposób ustalenia czasu nauki i czasu zawodowej służby wojskowej był prawidłowy oraz prawidłowo obliczono koszty do zwrotu w wysokości proporcjonalnej do czasu służby wojskowej. Dlatego organ odwoławczy uznał, że decyzja organu I instancji została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami oraz stanem faktycznym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku J. K. wniósł o uchylenie decyzji II lub obu instancji. Skarżący zarzucił decyzji organu II instancji, że jest niesłuszna, nie uwzględnia sytuacji życiowej i majątkowej skarżącego, który nie miał świadomości, że kwota do zwrotu będzie taka wysoka. Gdyby skarżący to wiedział, prawdopodobnie nie podjąłby decyzji o odejściu z wojska. Nikt w jednostce wojskowej nie poinformował skarżącego o tak dotkliwych konsekwencjach podejmowanej decyzji życiowej. Ze względu na brak środków finansowych skarżący nie będzie w stanie zwrócić takiej kwoty. Ponadto organy wojskowe obliczając kwotę do zwrotu nie wzięły pod uwagę wartości świadczeń, jakie wykonywał skarżący na rzecz organów państwa w trakcie nauki. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Okoliczności faktyczne leżące u podstaw nałożenia obowiązku zwrotu równowartości kosztów nauki skarżącego nie są kwestionowane przez strony postępowania sądowoadministracyjnego. Zarzuty skarżącego zmierzają w kierunku wykazania braku świadomości w podjęciu decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego, a to, jak słusznie zauważył organ w odpowiedzi na skargę, nie jest przedmiotem tej sprawy. Do ustalenia i zwrotu kosztów dochodzi w razie wystąpienia jednej z sytuacji przewidzianych w art. 54 ust. 1 cytowanej wyżej ustawy. Jak wynika z akt administracyjnych wypowiedzenie przez skarżącego stosunku służbowego i w konsekwencji rozwiązanie tego stosunku nastąpiło w dniu 31 lipca 2005 r. Przepis art. 54 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowi, że żołnierz zawodowy będący absolwentem szkoły wojskowej i żołnierz skierowany na studia lub naukę oraz na staż naukowy lub kurs trwający ponad pięć miesięcy, który wypowiedział stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej w okresie nieprzekraczającym okresu dwa razy dłuższego od czasu trwania studiów, nauki, stażu lub kursu albo okresu pobierania stypendium, licząc od dnia ukończenia tych studiów, nauki, stażu lub kursu - jest zobowiązany do zwrotu zwaloryzowanej na dzień zwolnienia ze służby równowartości kosztów poniesionych na jego utrzymanie i naukę. W przepisie § 15 rozporządzenia z dnia 24 maja 2004 r. wskazano jakie koszty składają się na koszty rzeczywiście poniesione w związku z nauką żołnierza zawodowego. Następnie w § 17 niniejszego rozporządzenia zawarto regulację określającą sposób, w jaki ustala się wysokość poszczególnych kosztów wymienionych w § 15. W myśl wskazanego przepisu rzeczywiste poniesione koszty, wynikające z ewidencji księgowej, przelicza się w odniesieniu do jednego kandydata na żołnierza zawodowego albo żołnierza zawodowego (§ 17 ust. 1 ). Natomiast koszty zakwaterowania, umundurowania, wyżywienia i nauki oraz dojazdu do miejsca jej pobierania, określone jako "równowartość kosztów", ustala się jako sumę faktycznie poniesionych kosztów tych świadczeń w okresie studiów lub nauki (§ 17 ust. 2). Jednocześnie dane o równowartości kosztów, wskazanych w ustępie 2, zamieszcza się w aktach personalnych żołnierza zawodowego. Jak wynika ze wskazanych wyżej regulacji generalnie na koszty rzeczywiście poniesione w związku z nauką składają się rzeczywiste poniesione koszty oraz faktycznie poniesione koszty. Pierwsza grupa kosztów, tj. rzeczywiste poniesione koszty to koszty, które zostały poniesione w związku z kształceniem określonej grupy żołnierzy, w określonym czasie i zostały ujęte w ewidencji księgowej. Wobec tego, że te koszty poniesione zostały w związku z kształceniem określonej grupy przelicza się je w odniesieniu do jednego żołnierza i w ten sposób uzyskuje się rzeczywiście poniesiony jednostkowy koszt związany z nauką, który z natury rzeczy stanowi średnią rzeczywistych kosztów przypadającą na jednego żołnierza. Drugą grupę natomiast stanowią koszty faktycznie poniesione w związku z nauką konkretnego, zindywidualizowanego personalnie żołnierza. W konsekwencji koszty, o których mowa w § 17 ust. 2 cytowanego wyżej rozporządzenia, obciążają żołnierza tylko wówczas, kiedy zostały faktycznie poniesione w związku z jego nauką. Zatem tymi kosztami nie można obciążyć w jakiejkolwiek części innego żołnierza niż tego, który faktycznie skorzystał ze świadczeń pociągających za sobą koszty określone niniejszym przepisem. Dlatego też dane o tych kosztach umieszcza się w aktach personalnych żołnierza. Ustalenia kosztów dokonuje w drodze decyzji dowódca jednostki wojskowej, w której żołnierz zawodowy pełni zawodową służbę wojskową (art. 54 ust. 4 cytowanej wyżej ustawy). Wobec tego rzeczą właściwego dowódcy jest ustalenie kosztów poniesionych w związku z nauką konkretnego żołnierza. Zatem właściwy dowódca powinien, zgodnie z art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a., w sposób wyczerpujący wyjaśnić stan faktyczny i w tym celu zobowiązany jest do zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W konsekwencji za wadliwe należy uznać stanowisko organu odwoławczego, który w decyzji odwoławczej i w odpowiedzi na skargę stwierdził, że ustalenia kosztów nauki J. K. organ I instancji dokonał prawidło .Z przedłożonych sądowi akt wynika, że decyzja organu I instancji podjęta została jedynie w oparciu lakoniczną informację głównego księgowego jednostki wojskowej i mimo, że zarzut odnośnie wysokości kosztów przypisywanych do zwrotu skarżący podniósł dopiero w skardze, to sposób wykazania wysokości tych kosztów, jest, w świetle przywołanych przepisów prawa, niewystarczający . Zatem stanowisko organu odwoławczego, że wysokość kosztów została określona prawidłowo, jest sprzeczne z przedstawionymi wyżej przepisami. Organem właściwym, a więc kompetentnym i zobowiązanym, do ustalenia równowartości kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę żołnierza zawodowego jest dowódca jednostki wojskowej, w której żołnierz zawodowy pełni zawodową służbę wojskową. Konsekwencją tego stanowiska właściwych dowódców jest zaniechanie przez organy obu instancji wyczerpującego ustalenia kosztów poniesionych w związku z nauką skarżącego. Nie można uznać za wystarczający dokument w tej mierze informacji Głównego Księgowego JW nr [...] z [...] z dnia 29 lipca 2005 r., znajdującej się w aktach administracyjnych. Z informacji tej nie wynika jakie koszty zostały w niej ujęte, czy są to rzeczywiste poniesione koszty, wynikające z ewidencji księgowej, czy też są to również faktycznie poniesione koszty, o których mowa w § 17 ust. 2 rozporządzenia. Z ustaleń właściwego organu wojskowego powinno w sposób jednoznaczny wynikać jakie koszty zostały poniesione w związku z nauką żołnierza zawodowego z rozbiciem na poszczególne składniki stosownie do treści § 17 ust. 1 – 4 rozporządzenia z dnia 24 maja 2004 r. Jednocześnie z ustaleń organów winno jasno wynikać w jaki sposób przedmiotowe koszty zostały ustalone i w oparciu o jaką dokumentację księgową. Tylko rzetelne ustalenie równowartości kosztów umożliwia wydanie z sprawie prawidłowej decyzji. W świetle powyższego należy stwierdzić, że organy obu instancji naruszyły przepisy art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Właściwe organy ponownie rozpatrując sprawę zobowiązane będą do rzetelnego ustalenia równowartości kosztów poniesionych w związku z nauką skarżącego J. K., uwzględniając przedstawione wyżej stanowisko oraz wykładnię przepisów. Stosownie do art. 136 KPA dodatkowe postępowanie może przeprowadzić organ odwoławczy albo zlecić je organowi I instancji, bądź – w zależności od jego zakresu – uchylić decyzję organu I instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia wskazując, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę w sprawie. Być może stosowne dane zawierają akta personalne skarżącego. Mając powyższe na względzie Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. orzeczono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.