III SA/Gd 542/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Felicja Kajut, Sędzia WSA Elżbieta Kowalik – Grzanka, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Wioleta Gładczuk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2014 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Wojewody z dnia 24 kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 17 marca 2014 r. nr [...], 2) zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego J. W. 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, 3) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. J. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Wojewody z dnia 24 kwietnia 2014 r., mocą której utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 17 marca 2014 r. o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego z lokalu nr 20 przy ul. [...] 61 w S.. Z uzasadnień decyzji wynika, między innymi, co następuje: wniosek o wymeldowanie złożyła siostra skarżącego B. B., właścicielka mieszkania, na stałe zamieszkała zagranicą. W toku postępowania ustalono, że jedyną osobą stale zamieszkującą w mieszkaniu jest matka B. B. i J. W., R. K. W. - E.. Organ ustalił, że B. B. jest jedynym właścicielem lokalu na mocy umowy darowizny z dnia 18 grudnia 2012 r. dokonanej na jej rzecz przez matkę. W ramach umowy na rzecz R. K. W. - E. została ustanowiona dożywotnia służebność mieszkania. J. W. złożył do akt sprawy oświadczenie R. K. W. - E. z dnia 25 lutego 2014 r. o odwołaniu darowizny na rzecz córki. B. B. złożyła z kolei oświadczenie R. K. W. - E., podpisane w obecności notariusza w dniu 3 marca 2014 r. w którym stwierdza, że córka nigdy nie dopuściła się względem niej niewdzięczności, że oświadczenie z dnia 25 lutego 2014 r. podpisała pozostając w błędzie co do treści i skutków prawnych tej czynności oraz, że jej wolą nie było odwoływanie darowizny na rzecz córki. Na podstawie zeznań świadków organ stwierdził, że J. W. nie przebywa stale pod wskazanym adresem w S.. Bezspornie opiekuje się matką i odwiedza ją. Jednak takie pobyty, nawet bardzo częste i połączone z noclegami, nie mogą być uznane za pobyt stały w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (j.t. Dz. U. 2006, Nr 139, poz. 993 ze zm.). W trakcie postępowania nikt nie potwierdził zamieszkiwania skarżącego w lokalu w S.Co więcej, większość świadków tj. I. S., J. Z. M.K. oraz A.M. zeznała, że J. W. zamieszkuje w domu w G. - O. Wyjaśnienia w sprawie składała także matka skarżącego, jednakże podczas pierwszego przesłuchania zeznała, że syn nie mieszka z nią, nie ma w lokalu rzeczy osobistych, przyjeżdża jedynie w odwiedziny. Posiada klucze do mieszkania, załatwia leki lub inne zakupy i czasami nocuje. Natomiast niespełna dwa tygodnie później złożyła kolejne wyjaśnienia, gdzie zeznała, że syn stale nocuje w mieszkaniu w S., a matka nie chce, aby został wymeldowany z uwagi na sprawowaną przez niego opiekę. Utracenie meldunku przez J. W. może bowiem spowodować utrudnianie przez córkę kontaktu syna z matką, a nawet – utratę opieki. Podczas tego przesłuchania wymieniona wyjaśniła, że nie wiedziała, że sporny lokal przepisała córce. Konsekwencją tych wyjaśnień było odwołanie darowizny. Jednakże tydzień po sporządzeniu wskazanego aktu notarialnego wymieniona złożyła oświadczenie, w którym wyjaśniła, że córka nigdy nie dopuściła się względem matki rażącej niewdzięczności, zatem wolą matki nie było odwołanie darowizny. Dodatkowo B. B. załączyła pisemne wyjaśnienia, gdzie oświadczyła, że według niej brat manipuluje ich wiekową już matką, wykorzystuje jej chorobę i szantażuje, że nie będzie odwiedzał matki. Wobec powyższego organ uznał, że w sprawie zaistniały przesłanki wynikające z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, które uzasadniają wymeldowanie J. W.z omawianego lokalu w S.. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku J. W. wniósł o uchylenie decyzji Wojewody i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji podnosząc zarzuty naruszenia: - art. 80 Kpa, poprzez dowolną oceną materiału dowodowego, a w konsekwencji błędne ustalenie, że skarżący stale nie przebywa w lokalu w S., podczas gdy z prawidłowej oceny materiału dowodowego wynika, że to tam, a nie w mieszkaniu znajdującym się w G.O., znajduje się centrum życiowe skarżącego, - art. 107 § 3 Kpa w zw. z art. 11 Kpa poprzez niewskazanie w uzasadnieniu przyczyn, dla których organy odmówiły mocy dowodowej zeznaniom R. K. W. - E.. Skarżący podkreślił, że poza mieszkaniem przy ul. [...] w G. O. ma jeszcze trzy inne lokale. Prawo własności nieruchomości nie przesądza jednak w żadnym stopniu o tym, gdzie dana osoba posiada centrum swoich życiowych spraw. Skarżący nie kwestionuje, że uprzednio zamieszkiwał w G. O. wraz z żoną i synem. Jednak od momentu, gdy stan zdrowia jego matki uległ pogorszeniu i konieczne stało się sprawowanie nad matką stałej opieki, przeniósł się wraz ze swoimi rzeczami osobistymi do S.. Ponieważ w mieszkaniu w S. nie było miejsca dla większych rzeczy (mebli), skarżący zmuszony był je pozostawić w mieszkaniu w O. W ocenie skarżącego z zeznań świadków wcale nie wynika, że centrum życiowym skarżącego jest mieszkanie w G. O. Jednocześnie twierdzenia skarżącego w tym względzie zostały poparte wyjaśnieniami matki. Zaś organ w ogóle nie wskazał, któremu z dwóch całkowicie odmiennych zeznań R. K. W. - E. dał wiarę i z jakich przyczyn. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko, że ze spójnych zeznań świadków wynika, że skarżący opuścił lokal w S. w sposób trwały i dobrowolny. Podkreślono, że organ nie kwestionuje częstego bywania skarżącego w lokalu w S., lecz nie znaleziono dowodów potwierdzających jego stałe w nim przebywanie. Ponieważ treść zeznań świadków pokrywała się ze sobą organ nie miał potrzeby wskazywać, którym z nich dał wiarę. Natomiast odnośnie odmiennych zeznań matki, na które powołuje się skarżący, organ wyjaśnił, że były one niezgodne z wyjaśnieniami złożonymi przez nią wcześniej, zatem trudno było dać im wiarę. Z zeznań wszystkich świadków wynika, że stan zdrowia i choroba matki powodują konieczność bywania skarżącego w jej lokalu. Jednakże nie stanowi to podstawy do uznania, że lokal stanowi jego centrum życiowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd orzekł w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej – p.p.s.a.). Skarga jest uzasadniona albowiem zaskarżona decyzja podjęta została z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego i prawa materialnego. Organy orzekające w obu instancjach powołały w osnowie swoich decyzji art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( j. t. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm. ) lecz dokonały nieprawidłowego zastosowania przepisu do stanu faktycznego sprawy. Na wstępie wyjaśnić należy, że czym innym jest fikcyjne zameldowanie się na pobyt stały w lokalu, a czym innym – opuszczenie miejsca stałego pobytu z zamiarem przebywania w innym miejscu (mieszkaniu). Dla przypomnienia, zacytowany wyżej przepis art. 15 ust. 2 u.o.e.l. w dniu orzekania przez organ odwoławczy stanowił, że organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Zatem prawidłowe stosowanie wymienionego przepisu wymaga ustalenia, że osoba podlegająca wymeldowaniu trwale i dobrowolnie opuściła miejsce stałego zamieszkania bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się. Jedynie bezsporne ustalenie tych okoliczności pozwala organom uznać zaistnienie przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i podjąć prawidłową, zgodną z prawem, decyzję o wymeldowaniu danej osoby z miejsca stałego pobytu. Stanowisko takie było i jest konsekwentnie przyjmowane w orzecznictwie sądowym i administracyjnym ( por. wyroki: wsa w Warszawie w sprawie sygn. akt IV SA/Wa 600/05 z dnia 2005.09.22, LEX nr 192912: "...2. Wieloaspektowość stanu przebywania na stałe w danym lokalu musi prowadzić do wniosku, iż sam fakt przejściowej nieobecności czy też występowanie nawet regularnych okresów fizycznej nieobecności w miejscu stałego zameldowania nie upoważniają jeszcze do automatycznego stwierdzenia, iż zameldowany opuścił je w rozumieniu, jakie nadaje temu terminowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.). O stosownym opuszczeniu może być mowa dopiero wtedy, gdy całokształt zachowań zameldowanego będzie wskazywał na to, iż lokal, w którym był na stałe zameldowany, przestał być miejscem koncentracji jego interesów życiowych"; oraz: wyrok wsa w Warszawie z dnia 10. 08.2005 r. w sprawie IV SA/Wa 506/05, LEX nr 192004: "Ustalenie charakteru i przyczyn opuszczenia lokalu przez uczestnika postępowania nie jest wyłączone z właściwości orzekającego w sprawie meldunkowej organu administracji"; a nadto: wyrok NSA w Warszawie z dnia 2003.03.17 w sprawie V SA 2323/02, LEX nr 159183: "Prezentowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd dotyczący dobrowolności i trwałości "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu" nie stracił na aktualności w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01)" i inne. W sprawie niniejszej zarzut podniesiony w skardze, że zgromadzony materiał dowodowy jest niewystarczający do bezspornego uznania, iż skarżący trwale i dobrowolnie opuścił sporny lokal w S. jest uzasadniony. Podkreślenia wymaga, że okoliczności sprawy są takie, że organy orzekły o wymeldowaniu J. W. z miejsca stałego pobytu w lokalu w S. po około 9-letnim, niekwestionowanym do tej pory zameldowaniu. Z akt sprawy, a w szczególności tzw. karty osobowej mieszkańca, znajdującej się w aktach organu I instancji (k-1 akt adm.) wynika, że J. W. zameldowany został na pobyt stały w lokalu nr 20 w budynku nr 61 przy ul. [...] w S. w dniu 20.10.2005 r. Skarżący był od 1985 r. żonaty, więc zamieszkanie i zameldowanie się w lokalu w S. pozostawało bez związku ze sprawami ściśle osobistymi skarżącego (w sensie- zawarcie czy rozwiązanie małżeństwa). Jak wynika z zeznań A. M. (k-41 akt), zameldowanie w S. pozostawało również bez związku z kupnem domu, gdyż skarżący kupił dom w G. O. w 1988 r. i mieszkał tam ze swoją rodziną i rodziną A. M. przez jakiś czas. Jednak wbrew twierdzeniu zawartemu w uzasadnieniach do decyzji, A. M. podała jedynie że, cyt.:"obecnie mieszkam w O. i czasami widuję Pana J. W. w obrębie budynku", co nie oznacza, że "w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości potwierdziła sporadyczny charakter przebywania Pana J. W. w mieszkaniu przy ul.[...]", jak napisano w uzasadnieniu do decyzji organu I instancji. Również bliska sąsiadka R. W.-E., I. S. zeznała, że skarżącego w lokalu w S. widuje często i wie, że tam nocuje i opiekuje się matką (k-24 akt). We wniosku o wymeldowanie J. W. z miejsca pobytu stałego z dnia 4 lutego 2014 r. B. B. napisała, że skarżący opuścił lokal i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się, a przebywa pod adresem G. O., ul. [...] 24 (k-7 akt adm.), nie podała przy tym, od kiedy brat nie przebywa w lokalu w S. W innym zeznaniu wnioskująca o wymeldowanie podała, że brat nigdy w S. nie mieszkał, był tam tylko zameldowany, a obecnie wnioskująca chce "uregulować stan prawny mieszkania" lub "że chce wymeldować brata, by chorej mamy nie nachodzili wierzyciele" (k-20 i 21akt). Z zeznań świadka J. Z. (k-23 akt) wynika, że " pan J. W. mieszka w G. O. a w S. jest tylko zameldowany i nigdy tam nie mieszkał" ale świadek był w mieszkaniu w S. "w grudniu 2013 r. , gdy przyjechał z USA pan Z. B. i nie spotkał tam J. W.", co koresponduje z oświadczeniem skarżącego, że w czasie, gdy do matki przyjeżdża rodzina zza granicy, usuwa się z mieszkania w S., by nie przeszkadzać w kontaktach z matką ( k-22 odwrót). R. W.-E. w dniu 6.02.204 r. oświadczyła w organie, że "syn mieszkał kilka miesięcy, bo ja byłam w tym czasie za granicą.." i " w mieszkaniu nie ma żadnych rzeczy należących do syna, syn się mną opiekuje, robi mi zakupy, czasami nocuje" ale już w dniu 27.02.2014 r. powiedziała przed organem, że "chciałabym, żeby pan J. W. był nadal zameldowany w mieszkaniu w S., tam mieszka, nocuje, ma swoje rzeczy, od początku, jak to mieszkanie dostałam jest mi pomocny..." Reasumując - zebrane przez organ I instancji zeznania świadków i oświadczenia zainteresowanych stron są chaotyczne i niejednoznaczne, zatem na ich podstawie nie można było prawidłowo orzec o wymeldowaniu J. W. z miejsca stałego zameldowania w S., podobnie inne dowody – np. w postaci zaświadczeń ze spółdzielni mieszkaniowej w S., protokołu zajęcia ruchomości czy informacji o rezerwacji biletów lotniczych również nie dają podstaw do podjęcia w pełni uzasadnionej decyzji. Z załączonych do akt zaświadczeń Własnościowej Spółdzielni Mieszkaniowej w S. (k-12 i 18 akt) wynika co prawda, że w spornym mieszkaniu zamieszkuje – "zgodnie ze zgłoszeniem" - jedynie jedna osoba ( K. W.-E.), ale w takim razie kto, jeśli nie zarządca domu, potwierdził na druku (formularzu) meldunkowym w roku 2005, że J. W. w tym mieszkaniu zamieszkuje z zamiarem stałego tam pobytu. Należy zgodzić się z zarzutem skargi, że za niedopuszczalne uznać należy pomijanie – przy ocenie materiału dowodowego – części zebranych dowodów, a dowolną ocenę innych okoliczności, nie odpowiadających dowiedzeniu z góry postawionej tezy. W uzasadnieniach do decyzji organów obu instancji nie ma odniesienia się i rozważenia opisanych wyżej faktów, które mogą świadczyć zarówno o "dobrowolnym i trwałym" opuszczeniu przez skarżącego miejsca stałego pobytu w mieszkaniu w S. jak i o braku takiego zamiaru u skarżącego, przebywającego - czasami - w swoim domu przy ul. [...] 24 w G. O. A przecież wszystkie ustalenia włączone do materiału dowodowego sprawy powinny być w całości – zgodnie z regułami określonymi w art. 67,69,75 w zw. z art.77 i art.79 kpa, rozważone przez organy orzekające. (por. wyrok NSA z dnia 12 lutego 1999r, IV SA 274/97,LEX, nr 48234 :"organ odwoławczy rozpoznaje sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie. Oznacza to, że ma on obowiązek rozpoznać wszystkie żądania, wnioski i zarzuty strony oraz ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swej decyzji"). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji. Orzeczenie zawarte w pkt. 3 sentencji wyroku podjęto na podstawie art. 152 tej ustawy. O kosztach orzeczono w myśl art. 200 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznawaniu wniosku B. B. o wymeldowanie z mieszkania matki w S. J. W. organy rozważą potrzebę powołania i przesłuchania innych świadków mogących świadczyć o okolicznościach istotnych dla sprawy jak również – potrzebę dodatkowego przesłuchania stron na te okoliczności, a następnie – prawidłowo i szczegółowo rozważą w całości zebrany materiał dowodowy.