III SA/Gd 547/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. P. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego postanawia I. umorzyć postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych; II. odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF (data nadania do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku – 14 października 2015 r.) skarżący Z.P. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W treści złożonego formularza PPF wnioskodawca wskazał, że jest osobą samotną, bezdomną i nie posiadającą jakiegokolwiek majątku. Odnosząc się źródeł i wysokości generowanych dochodów wnioskodawca wskazał, że pracując sezonowo w S. w roku 2014 zarabiał miesięcznie netto 758,20 zł. W związku z tym, że oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, na podstawie art. 255 w zw. z art. 258 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 19 października 2015 r., wezwano wnioskodawcę do przedłożenia – w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania następujących dokumentów i oświadczeń: a) wobec zadeklarowanego braku dochodów w roku 2015 - oświadczenia czy wnioskodawca jest obecnie zatrudniony (w Polsce lub w S.), otrzymuje świadczenia emerytalno – rentowe bądź pomoc finansową od członków rodziny; w przypadku odpowiedzi przeczącej wnioskodawca winien był precyzyjnie wyjaśnić, z jakich środków (źródło i wysokość) zaspokaja swoje podstawowe potrzeby związane z bieżącym utrzymaniem; b) oświadczenia, czy wnioskodawca korzysta obecnie z jakichkolwiek form pomocy społecznej w Polsce lub w S.; w przypadku odpowiedzi twierdzącej wnioskodawca winien był przedstawić kopie dokumentów obrazujących charakter i wysokość otrzymywanej pomocy; c) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych obrazujących historię (wszystkie wpłaty, wypłaty, przelewy) i salda (stany) tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; d) kopii dokumentów obrazujących wysokość kosztów utrzymania wnioskodawcy w okresie ostatniego miesiąca (w tym m.in. wydatki na lekarstwa, opłaty telekomunikacyjne, inne); e) kopii dokumentów obrazujących czynności egzekucyjne dokonane względem wnioskodawcy w okresie ostatnich trzech miesięcy. Wnioskodawca został jednocześnie pouczony, że niezastosowanie się do treści wezwania może skutkować odmową przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca nadesłał pismo, w którym wskazał, że dane dotyczące jego dochodu dotyczą roku zakończonego i rozliczonego a zatem roku 2014 r. Z uwagi na to, że rok 2015 jest rokiem niezakończonym trudno wymagać, aby wnioskodawca podawał dane za rok niezamknięty. Okoliczność ta jest o tyle istotna, że wnioskodawca pracuje sezonowo osiągając nieregularne dochody. Odnosząc się do pozostałych punktów wezwania wnioskodawca wskazał, że: - w okresach zimowych, począwszy od roku 2007 zatrudniany jest w sortowni A S.A. we W.; w roku bieżącym wnioskodawca otrzymał propozycję zatrudnienia w sortowni A S.A. od dnia 9 listopada 2015 r., jednakże wnioskodawca nie wie, na podstawie jakiej umowy zostanie zatrudniony; ponadto wnioskodawca został poinformowany przez właścicielkę kwatery wieloosobowej, z której korzystał podczas zimowych pobytów we W., że wszystkie łóżka są obecnie wynajęte i w roku bieżącym należy poszukać innego lokum; - potrzeby związane z bieżącym utrzymaniem w S. oraz w Polsce zaspokaja ze środków wypracowanych sezonowo w S.; - w chwili obecnej nie korzysta z jakichkolwiek form pomocy społecznej w Polsce ani w S.; - posiada rachunek bankowy z zerowym saldem wynikającym z dokonanych zajęć komorniczych oraz potrąceń należności przez bank tytułem opłat własnych; - w okresie ostatniego miesiąca z uwagi na pomoc przyjaciół ze S. wnioskodawca nie poniósł żadnych kosztów związanych z własnym utrzymaniem jak i nie wydał jakichkolwiek kwot na lekarstwa; - jedyną płatnością dokonaną w ostatnim okresie była spłata roszczenia matki dzieci wnioskodawcy tytułem rzekomych odsetek ustawowych od rzekomych, zaległych alimentów w kwocie 5.512 zł; przedmiotowej wpłaty wnioskodawca dokonał ze środków własnych w oddziale B S.A. w G. w dniu 22 października 2015 r.; - w okresie ostatnich trzech miesięcy komornik dokonał względem wnioskodawcy kilku czynności egzekucyjnych, to jest zajęcia wierzytelności w postaci zwrotu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2014 w kwocie 116 zł. W tym stanie uznano, co następuje. W pierwszej kolejności należy wskazać, że przedmiotem wniesionej do Sądu skargi wnioskodawca uczynił decyzję wydaną w sprawie dotyczącej odmowy umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego. Zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Rozpatrywana sprawa dotyczy odmowy umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego i należy do kategorii spraw wymienionych w powołanym przepisie. Powyższe oznacza, że wnioskodawca jest w rozpatrywanej sprawie ustawowo zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych, a zatem nie ma obowiązku ich uiszczania. Ustawowy charakter zwolnienia oznacza również, że strona skarżąca działanie organu w tej kategorii spraw nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych już od momentu wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego (wniesienia skargi) poprzez cały tok tego postępowania, zarówno przed sądem pierwszej instancji – Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku – jak i przed sądem drugiej instancji – Naczelnym Sądem Administracyjnym. W świetle obowiązującego od dnia 15 sierpnia 2015 r. art. 249a ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się, jeżeli rozpoznanie wniosku stało się zbędne. Z uwagi na to, że skarżący jest zwolniony z obowiązku uiszczania kosztów sądowych uznać należy, że w realiach rozpatrywanej sprawy spełnione zostały przesłanki umorzenia postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. W konsekwencji, referendarz sądowy działając na podstawie art. 249a w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Merytorycznego rozpoznania wymagało zaś żądanie wnioskodawcy dotyczące ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W świetle art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji ww. regulacji normatywnej wynika, że to na podmiocie wnioskującym o prawo pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Prawa pomocy należy zaś odmówić, jeżeli podawane fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami i oświadczeniami dotyczącymi majątku i dochodów. Mając na uwadze powyższe regulacje normatywne stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał dostatecznie, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Z przedłożonego w następstwie ww. zarządzenia referendarza sądowego potwierdzenia wpłaty gotówkowej w kwocie 5.512 zł z dnia 22 października 2015 r. wynika bowiem, że wnioskodawca już po zainicjowaniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy dysponował własnymi środkami pieniężnymi, które mógł przeznaczyć na koszty związane z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru. Okoliczność ta w sposób oczywisty kontrastuje ze wskazywaną złą sytuacją materialną wnioskodawcy i wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy zgodnie z wnioskiem. W świetle powyższych okoliczności faktycznych nie sposób bowiem przyjąć, że za przyznaniem prawa pomocy przemawiać ma wyłącznie subiektywna opinia wnioskodawcy, który uważa, że jego bliżej nieokreślone dochody i brak środków pieniężnych nie wystarczają na poniesienie kosztów zainicjowanego postępowania. Oczywistym jest bowiem, że referendarz sądowy musi ocenić sytuację materialną wnioskodawcy na podstawie rzeczowych i wiarygodnych danych. W sytuacji, gdy wnioskodawca dozuje informacje co do swojej aktualnej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych, względnie zataja informacje co do stanu posiadanych środków pieniężnych referendarz sądowy nie ma podstaw do przyznania prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy jest bowiem wyjątkiem od zasady ponoszenia przez strony postępowania kosztów związanych z ich udziałem w sprawie (zob. art. 199 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wyjątek ten wspiera ww. regulacja normatywna, zgodnie z którą to wnioskodawca winien wykazać zasadność przyznania prawa pomocy w świetle ustawowo określonych przesłanek. Zasadności przyznania prawa pomocy wnioskodawca nie wykazał, o czym świadczą wyżej przedstawione okoliczności faktyczne. W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ww. ustawy orzekł jak w punkcie drugim sentencji postanowienia odmawiając przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu.