III SA/Gd 550/24
WyrokWSA w Gdańsku2025-02-11
Skład orzekający: Sławomir Kozik, Marek Kraus, Joanna Zdzienicka-Wiśniewska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy spółka prawa handlowego, która formalnie spełnia warunki do przyznania płatności ekologicznej, może zostać pozbawiona tych płatności, jeśli organy administracji wykażą, że stworzyła ona sztuczne warunki w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia, poprzez powiązania z innymi podmiotami i centralne zarządzanie majątkiem?Ratio decidendi
Organy administracji miały prawo odmówić przyznania płatności ekologicznej, jeśli wykażą, że spółka wraz z innymi powiązanymi podmiotami stworzyła sztuczne warunki w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia. Kluczowe jest wykazanie obiektywnych okoliczności wskazujących na brak samodzielności i autonomii działania spółki, a także subiektywnego elementu w postaci woli uzyskania nienależnych korzyści finansowych poprzez obejście przepisów ograniczających wysokość wsparcia.Stan faktyczny
Spółka G. Sp. z o.o. złożyła wniosek o przyznanie płatności ekologicznej. Organy administracji odmówiły przyznania płatności, uznając, że spółka wraz z licznymi innymi podmiotami, powiązanymi kapitałowo i osobowo z M. J., stworzyła sztuczne warunki w celu uzyskania nienależnych korzyści finansowych poprzez obejście limitów płatności. Spółka skarżąca kwestionowała te ustalenia, zarzucając organom naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Kozik, Sędziowie Sędzia WSA Marek Kraus /spr./, Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska, , po rozpoznaniu w Wydziale III w trybie uproszczonym w dniu 11 lutego 2025 r. sprawy ze skargi G. Sp. z o.o. z siedzibą w G. na decyzję Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni z dnia 30 lipca 2024 r., nr 9011-2024-000245 w przedmiocie przyznania płatności ekologicznej PROW 2014-2020 oddala skargę.
1. Zaskarżoną decyzją z dnia 30 lipca 2024 r. nr 9011-2024-000245 Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
w Gdyni (dalej: "Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR", "organ odwoławczy" lub "organ drugiej instancji"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U.
z 2023 r., poz. 775 ze zm.) – dalej "k.p.a." w zw. z art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz. U z 2023 r., poz. 1199 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania G. Sp. z o.o. z siedzibą
w G. (dalej: "Skarżąca", "Spółka" lub "Strona") od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
w Pruszczu Gdańskim (dalej: "Kierownik Biura Powiatowego ARiMR" lub "organ pierwszej instancji") z dnia 17 kwietnia 2023 r. Nr 0205-2023-003380 w przedmiocie odmowy przyznania płatności ekologicznej (PROW 2014-2020) na rok 2021, utrzymał
w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
2. Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego i prawnego sprawy:
2.1. W dniu 17 czerwca 2021 r. do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR
w Pruszczu Gdańskim wpłynął wniosek Skarżącej o przyznanie płatności ekologicznej (PROW 2014 – 2020) na rok 2021 do działki oznaczone nr ewidencyjnym [...], położonej w obr. nr [...], gminie J. (w wariancie 7.1 – uprawy rolnicze po okresie konwersji) - powierzchnia 70,53 ha.
W trakcie przeprowadzania kontroli administracyjnej, w dniu 15 października 2021 r. organ wezwał Stronę do złożenia wyjaśnień w zakresie stwierdzonego konfliktu kontroli krzyżowej dla zadeklarowanej we wniosku o przyznanie płatności ww. działki ewidencyjnej, będącej jednocześnie przedmiotem wniosku o przyznanie płatności na rok 2021 złożonego przez inny podmiot.
W odpowiedzi z dnia 26 stycznia 2022 r. Strona wyjaśniła, że jest użytkownikiem działki nr [...], a użytkowanie polegało na uprawie, obsianiu i zbiorze łubinu. Prace polowe zostały zlecone firmie I. Sp. z o. o. Wykonywali je: B. S., R. K., P. K. oraz V. T. Spółka podała, że ww. działka jest użytkowana na podstawie umowy dzierżawy z dnia 15 maja 2019 r. Do pisma dołączono: 1) umowę nr [...] o świadczenie usług rolnych z 6 kwietnia 2021 r., 2) protokół odbioru wykonanej usługi z zakresu prac polowych z dnia 30 kwietnia 2021 r., 3) 4 fotografie - według ich opisu przedstawiające działkę nr [...] oraz wykonywane na niej prace, 4) oświadczenia ww. osób prowadzących prace polowe, a także 5) umowę dzierżawy z 15 maja 2019 r. zawartą pomiędzy F. Sp. z o.o. (wydzierżawiającym) oraz G. Sp. z o. o. (dzierżawcą).
W odpowiedzi na kolejne wezwanie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia 19 stycznia 2022 r., M. P. jako przedstawiciel Spółki w dniu 11 lutego 2022 r. złożył wyjaśnienia, w których m. in. wskazał, że gospodarstwem rolnym zarządzają członkowie zarządu spółki: M. P., K. S., M. J. Na potwierdzenie samodzielności i odrębności finansowej podmiotu przedłożył bilans oraz rachunek zysków i strat za 2020 r. Okazał również umowę dzierżawy. Przedstawiciel podał, że Spółka nie składa deklaracji na podatek do gminy, gdyż obowiązek ten znajduje się po stronie wydzierżawiającego. Wyjaśnił, że zgodnie z umową Spółka zleciła wykonanie prac polowych podwykonawcy. Załączył faktury za usługi rolne oraz protokół odbioru prac polowych. Stwierdził również, że umowa o świadczenie ww. usług oraz protokół są kopiami, ponieważ oryginały wysłane zostały w innej sprawie, jako załączniki do odpowiedzi na wcześniejsze wezwanie, przy której poproszono o ich zwrot. Załączył też faktury na zakup materiału siewnego i fakturę sprzedaży plonów łubinu. Wskazał, że Spółka jest gospodarstwem ekologicznym, w związku z czym nie stosuje nawozów i środków ochrony roślin. Prace rolne były wykonywane sprzętem należącym do podwykonawcy. Wśród załączników do pisma znalazły się: 1) umowa dzierżawy działki nr [...] z 15.05.2019 r., 2) protokół zdawczo-odbiorczy obejmujący przekazanie działek ewidencyjnych o numerach 13[...] oraz 11[...] M. P., 3) dokument notarialny (rep. A nr [...] z 29.05.2019 r.), 4) bilans za 2020 r., 5) jednostronny rachunek zysków i strat z uwzględnieniem bufora za rok 2020, 6) protokół odbioru wykonanej usługi z zakresu prac polowych z dnia 30.04.2021 r., 7) umowa nr [...] o świadczenie usług rolnych z dnia 6.04.2021 r., 8) faktury: RR nr [...] z dnia 12.04.2021 r. (na zakup prosa), nr [...] z dnia 25.10.2021 r., nr [...] z dnia 25.10.2021 r. oraz nr [...] z dnia 27.10.2021 r. (wszystkie na zakup oleju napędowego), faktury nr: [...] z dnia 31.10.2021 r. (na talerzowanie, siew) i [...] z dnia 31.12.2021 r. (na zbiór kombajnem) – obie z wymienionym sprzedawcą I. Sp. z o. o., faktury: nr [...] z dnia 28.12.2021 r. (na sprzedaż łubinu przez G. Sp. z o. o. na rzecz Grupy [...] Sp. z o. o.), nr [...] z dnia 16.04.2021 r. (na sprzedaż łubinu białego przez G. Sp. z o. o. na rzecz E. P.) i nr [...] z dnia 15.12.2021 r. (dot. opłaty za certyfikację, w tym kontrolę gospodarstwa ekologicznego - sprzedawca Bi. Sp. z o. o.), a także potwierdzenia transakcji z dni: 14.12.2021 r., 13.07.2021 r., 05.01.2021 r., 17.05.2021 r. – polisy i wydruk z KRS z dnia 11.02.2022 r.
W dniu 21 czerwca 2022 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR ponownie wezwał Spółkę do złożenia wyjaśnień, w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości dot. m. in: - przedmiotu umowy dzierżawy z dnia 15 maja 2019 r. - nieruchomości gruntowej
o powierzchni 75,11 ha, położonej w obr. [...], obejmującej działkę nr [...]
i przedstawionego protokołu zdawczo-odbiorczego z podanej daty, który dotyczył przekazania M. P. od F. Sp. z o. o. nieruchomości o powierzchni 42,29 ha, położonej w obrębie M., obejmującej działki nr 13[...] oraz 11[...]; - braku dokumentów potwierdzających wykonanie prac polowych: usługi siewu i zbioru prosa na powierzchni 8,47 ha; - prowadzenia określonych prac polowych na wyznaczonym obszarze działki nr [...] i ich niezgodności co do treści deklaracji upraw zawartych we wniosku o przyznanie płatności na rok 2021; - określenia miejsca przechowywania/ magazynowania grochu (w okresie od zbioru do dnia sprzedaży), a także celu zakupu oleju napędowego, przy jednoczesnym zleceniu innym podmiotom wykonania usług rolniczych oraz ewentualnego użycia dodatkowego materiału siewnego.
W piśmie z dnia 29 czerwca 2022 r. reprezentant Spółki przedstawił, iż podczas czynności notarialnych protokoły zostały omyłkowo zamienione, na co załączył notatkę służbową oraz właściwy protokół zdawczo-odbiorczy, dotyczący nieruchomości gruntowej położonej w obrębie [...]. Wskazał, że wstępne ustalenia co do zasiewów na działce [...] na 2021 rok obejmowały łubin i proso (64,01 ha łubinu; 8,47 ha prosa). Informacja przekazana została również doradcy rolnośrodowiskowemu, który sporządza wnioski o przyznanie płatności spółki. Podczas prac polowych plan zasiewów został zmieniony i na całej deklarowanej powierzchni (72,48 ha) wykonano siew łubinu. Wniosek został błędnie sporządzony, zgodnie z pierwszymi ustaleniami zasiewów, a błąd nie został skorygowany. Wyjaśniono, że prawdopodobnie doradca rolnośrodowiskowy nie otrzymał informacji o zmianie zasiewów. Zgodnie z oświadczeniem na całej powierzchni 72,48 ha uprawiany był łubin. W czasie zbioru do momentu sprzedaży był on przechowywany w magazynie zleceniobiorcy I. Sp. z o. o. w ramach wykonywanych usług. W kwestii paliwa, reprezentant Strony wyjaśnił, że usługi rolnicze zlecane są z wykorzystaniem własnego paliwa. Zakup oleju napędowego po terminie wykonania usługi koszenia wiązał się z planem wykonania kolejny prac, jednak finalnie zarząd odstąpił od planu. Olej napędowy zakupiony pod koniec października został wykorzystany na prace wiosenne związane z uprawą w 2022 r. Z kolei, w kwestii wysiania łubinu podano, ze został wykorzystany dodatkowy materiał siewny, który pochodził z własnych zasobów z lat poprzednich.
Pismem z dnia 30 grudnia 2022 r. organ poinformował stronę o przeprowadzeniu dowodu z dokumentów zgromadzonych w sprawach spółek Go. Sp. z o. o.; P. Sp. z o. o.; Gospodarstwo [...] Sp. z o. o., E. Sp. z o. o.
Decyzją z dnia 17 kwietnia 2023 r. organ pierwszej instancji odmówił stronie przyznania płatności ekologicznej na rok 2021.
W uzasadnieniu, organ po przytoczeniu chronologicznie przebiegu zdarzeń wskazał, iż odmowa przyznania płatności nastąpiła w związku ze stworzeniem przez producenta sztucznych warunków do uzyskania płatności.
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR następnie podał, iż Spółka została zarejestrowana w KRS w dniu 27 czerwca 2014 r. Całość udziałów posiada spółka P[...] S.A. (dalej również jako "P[...] S.A."), której jedynym akcjonariuszem jest M. J. P[...] S.A. utworzyły ponad 30 spółek, w których członkami zarządu/reprezentantami/udziałowcami są wymiennie: K. S., A. S., M. P., I. O., M. J., W. K., M. J., Ł. P. P[...] S.A. posiada całość udziałów także w innych spółkach działających na terenie województwa pomorskiego, lubuskiego. M. J. ma udziały także w innych spółkach prowadzących działalność w różnych województwach jak również prowadzi swoje gospodarstwo rolne. W latach 2008-2021 składał wnioski o płatności obszarowe, zaś jego pełnomocnikiem jest W. K.
Dla dokładnego zobrazowania powiązań osobowych i kapitałowych spółek, organ przedstawił tabelę zawierającą nazwy podmiotów, reprezentantów, dane adresowe, wspólników, zarząd oraz beneficjentów rzeczywistych. Organ wskazał, iż
z zaprezentowanych danych wynika, że spółki są osobowo i kapitałowo powiązane poprzez M. J., Ł. P. oraz A. S. Osoby te mają bezpośredni wpływ na funkcjonowanie spółek - jako Prezesi Zarządu, udziałowcy, wspólnicy, a dodatkowo prowadzą własną działalność rolniczą oraz składają wnioski o płatności obszarowe. Korespondencja dotycząca wielu powiązanych spółek wysyłana jest na adres: G. , ul. [...], co potwierdza, iż osoby te mają największy wpływ na funkcjonowanie wszystkich wymienionych spółek. W ocenie organu w omawianej sprawie zaistniała pełna zależność podmiotów w kontekście powiązań kapitałowych i osobowych. Pod względem formalnym podmioty funkcjonują odrębnie, w rzeczywistości jednak są całkowicie zależne od siebie i zarządzane przez grupę ludzi.
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR ocenił, że w sprawie zachodzi sytuacja,
w której formalnie przesłanki do uzyskania płatności zostały spełnione, niemniej funkcjonowanie Spółki nie było nakierowane na prowadzenie działalności rolniczej, a na obrót gruntami potencjalnie inwestycyjnymi, które do czasu przekształcenia na grunty budowlane mogą dostarczyć środków finansowych w postaci dopłat, z czego skorzystano, tworząc pozornie działające gospodarstwo rolne. Zwrócił również uwagę na kredyt uzyskany przez P[...] S.A., jaki przeznaczono na inwestycje polegające na udzieleniu pożyczek powiązanym spółkom, którego zabezpieczeniem była hipoteka ustanowiona na nieruchomościach, będących ich własnością, a także poręczenia cywilne M. J. i wybranych podmiotów zależnych od P[...] S.A. Kredyt został udzielony w celu ograniczenia całościowego ryzyka finansowania i zapewnienia zdolności do spłaty kredytów zaciągniętych przez spółki, których termin spłaty przypadał na rok 2022.
W ocenie organu powyższe działanie pokazuje, iż zasadność funkcjonowania oraz aspekty ekonomiczne uzależnione są w poszczególnych spółkach od M. J.
i osób z nim powiązanych. W sposób bezpośredni to M. J. decyduje o zadłużeniu lub oddłużeniu spółek oraz o obrocie gruntami w obrębie grupy. Wprowadzając ww. hipotekę łączną oddłużono grunty jednych spółek, zadłużając inne.
Jak organ wskazał, że pozbawienie danego podmiotu płatności jest możliwe
w przypadku zaistnienia trzech przesłanek - stwierdzenia sztucznego stworzenia warunków wymaganych do otrzymania płatności, wykazania celu w postaci osiągnięcia korzyści wynikających z uregulowań i wykazania ich sprzeczności z celami wsparcia.
Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organ uznał, iż między powołanymi kilkudziesięcioma spółkami istniały powiązania organizacyjne, osobowe, ekonomiczne i funkcjonalne, co pozwoliło stwierdzić, że ich utworzenie miało na celu czerpanie korzyści finansowych wynikających z obejścia przepisów wprowadzających
w systemach wsparcia mechanizmy modulacji i degresywności płatności.
Zdaniem Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, M. J. i podmioty z nim powiązane konsolidowały działania spółek wykorzystywanych do ubiegania się
o przedmiotowe płatności. Mimo że poszczególne podmioty wystąpiły z oddzielnymi wnioskami na rok 2021 działając formalnie jako samodzielni rolnicy, tak naprawdę funkcjonalnie tworzyły one jeden podmiot. Siedzibą większości spółek był G. We wszystkich spółkach zarząd składał się wymiennie z tych samych osób. Istniały również powiązania ekonomiczne przy ponoszeniu ciężarów związanych
z prowadzeniem produkcji rolnej (np. sprzedaż płodów rolnych między osobami związanymi ze spółkami – A. S. a G. Sp. z o. o.). Tworzone podmioty w większości nie posiadały wystarczających środków produkcji (maszyn, urządzeń). Te, które w roku 2021 wnioskowały o płatności w większości korzystały z usług świadczonych przez R. K. oraz I. Sp. z o. o. Pozwala to na ustalenie zamierzonej koordynacji działań tych podmiotów.
Oceniając całokształt zgromadzonego materiału organ pierwszej instancji stwierdził, że G. Sp. z o. o. działała w ramach sztucznych warunków, stworzonych w sprzeczności z celami wsparcia. Brak możliwości samodzielnego funkcjonowania wraz z pełną zależnością funkcjonalną od podmiotów i osób trzecich, powiązanych kapitałowo i osobowo stanowi niepodważalną przesłankę by uznać, iż stworzono sztuczne warunki celem zwiększenia kwot pozyskiwanych z funduszy UE.
2.2. Od decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji odwołanie złożyła Strona, zaskarżając ją w całości z uwagi na wadliwość natury procesowej, jak i ze względu na naruszenie prawa materialnego. Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji
w całości oraz orzeczenie o prawie strony do uzyskania wnioskowanej płatności; ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji; jak również o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej i przeprowadzenie postępowania uzupełniającego poprzez dopuszczenie dowodu z pisemnego oświadczenia M. J.
2.3. Zaskarżoną decyzją z dnia 30 lipca 2024 r. Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR po rozpatrzeniu odwołania, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji Dyrektor, dokonując oceny całości materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie stwierdził, że Spółka nie jest samodzielnym podmiotem,
a utworzona została i funkcjonuje w celu pozyskania płatności do gruntów rolnych
w kwotach większych niż faktycznie możliwe do uzyskania przez osoby kreujące sztuczne warunki, poprzez multiplikowanie podmiotów w postaci spółek prawa handlowego, mogących formalnie ubiegać się o płatności.
Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, zdaniem organu odwoławczego, ma fakt, iż gospodarstwa należące formalnie do podmiotów prawa handlowego – G. sp. z o. o. (strona postępowania), E. sp. z o. o., P. sp. z o. o., F. sp. z o. o., T. sp. z o. o., A. sp. z o. o., A. sp. z o. o., E. sp. z o. o., P. sp. z o. o., T. sp. z o. o., T. sp. z o. o., E. sp. z o.o., E. sp. z o. o., E. sp. z o. o., E. sp. z o. o., E. sp. z o. o., E. sp. z o. o., T. sp. z o. o., A. sp. z o. o., A. sp. z o. o., R. sp. z o. o., R. sp. z o. o., T. sp. z o. o., A. sp. z o. o., F. sp. z o. o., A. sp. z o. o., I. sp. z o. o., Gospodarstwo [...] sp. z o. o., F. sp. z o. o., Go. sp. z o. o., E. sp. z o. o., P. sp. z o. o., R. sp. z o. o., T. sp. z o. o., jak również do osób fizycznych, tj. A. S., K. S., Ł. P. (do 2020), M. P. i W. K., M. J., należy uznać za sztucznie wykreowane wyłącznie w celu uzyskania płatności dystrybuowanych przez ARiMR w wysokości wyższej niż możliwej do uzyskania w ramach pojedynczego gospodarstwa. M. J. jako pośredni udziałowiec G. sp. z o. o. wraz z określoną grupą osób (figurujących w spółkach jako członkowie zarządu), dokonał rozdrobnienia potencjału produkcyjnego na rzecz spółek prawa handlowego celem uzyskania płatności do gruntów rolnych w kwotach większych niż możliwe do uzyskania w przypadku wnioskowania o dopłaty w ramach jednego gospodarstwa rolnego stanowiącego zorganizowaną całość gospodarczą.
Z danych zawartych w KRS wynika, że G. Sp. z o. o. została zarejestrowana 15 czerwca 2015 r. Jej wspólnikami wówczas byli M. J. oraz jego małżonka – A. J. oraz M. J. Dnia 19 sierpnia 2016 r. dokonano zmiany właściciela spółki. Z tym momentem do chwili obecnej całość udziałów w spółce posiada P[...] S.A. (Regon [...]) - dalej P[...] S.A. W skład zarządu Spółki od 2016 r. wchodzili M. P., M. J. oraz K. S. W 2023 r. natomiast nastąpiła zmiana, w wyniku której jedynym członkiem zarządu stał się W. K.
Organ wyjaśnił, że wyłączny wspólnik strony tj. P[...] S.A. została zarejestrowana 29 lutego 2016 r., a jej wyłącznym akcjonariuszem od momentu założenia spółki jest M. J. Zarząd P[...] S.A. do listopada 2022 r. składał się z członków: M. W., K. S. oraz M. J.. Później jedynym członkiem zarządu, jego prezesem został M. J.
Wobec powyższego organ odwoławczy stwierdził, iż M. J. posiada dominujący wpływ na działalność G. Sp. z o. o., poprzez pośrednie posiadanie całości udziałów w tejże spółce (posiada wszystkie głosy na Zgromadzeniu Wspólników). Innymi słowy, jest względem strony "beneficjentem rzeczywistym", o którym mowa w art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy z o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy.
Organ w tabelach zaprezentował powierzchnie deklarowane przez poszczególne podmioty na rok 2021 w ramach systemów wsparcia bezpośredniego do płatności JPO oraz do płatności ONW, jak również w ramach płatności RSK oraz do płatności RE. Następnie podał, iż G. sp. z o. o. zaczęła aplikować o dopłaty
w roku 2017. W latach 2017-2022 spółka deklarowała grunty rolne położone na działce
o nr ewidencyjnym [...], zlokalizowanej w województwie dolnośląskim, powiecie [...], gminie J., obr. [...], jakie posiadała na mocy umowy dzierżawy zawartej z firmą F. Sp. z o. o. w dniu 15 maja 2019 r. Organ przy tym też zauważył, że w imieniu wydzierżawiającego zarówno umowę, jak i protokół zdawczo-odbiorczy obejmujący przekazywane w dzierżawę grunty podpisał W. K., który występuje jako członek zarządu w wielu powiązanych podmiotach. Z danych KRS nie wynika, aby był on kiedykolwiek upoważniony do reprezentacji F. Sp. z o. o.
Wyjaśniając aspekt dotyczący istniejących powiązań między omawianymi podmiotami organ zobrazował w jakich spółkach P[...] S.A. posiada udziały. Analizując przedstawione zestawienie podmiotów powiązanych z P[...] S.A. oraz M. J. organ wskazał, iż M. J., jako jedyny akcjonariusz P[...] S.A. pośrednio posiada dominujący wpływ na działalność wskazanych spółek kapitałowych w tym Strony postepowania, ponieważ wszystkie udziały w tych podmiotach przypadają P[...] S.A. (za wyjątkiem: A. sp. z o. o., w którym udział P[...] S.A. wynosi 50%) Organ stwierdził, że jako pośredni udziałowiec podanych spółek z o. o. ww. ma pełną nad ich działalnością kontrolę. Ponadto w zarządach tych spółek zasiadały, w różnych konfiguracjach, te same osoby, tj. I. O., K. S., Ł. P., M. J., A. S., M. P. oraz W. K. Wszystkie spółki aplikują o dopłaty z tytułu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego jak również o płatności w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, tj. płatności ONW, płatności RSK i płatności RE (bez F. sp. z o. o. i R. sp. z o. o. które nie wnioskowały o płatności w 2021 r.). Organ podkreślił, że M. J., K. S., M. P., A. S., W. K. również indywidualnie ubiegali się przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
Podmioty te pozostają względem siebie w ścisłej zależności na płaszczyźnie funkcjonalnej, ekonomicznej oraz zarządzane są przez tę samą grupę osób. W ocenie organu odwoławczego M. J. jako pośredni udziałowiec ww. spółek wraz
z osobami wyżej wymienionymi, pełniącymi funkcje zarządcze, w sposób sztuczny dokonali multiplikacji podmiotów, czego efektem było obejście limitów kwotowych płatności obszarowych przysługujących jednemu gospodarstwu rolnemu.
Organ odwoławczy wskazał na uregulowania prawne odnoszące się do pojęcia "gospodarstwa rolnego" a następnie stwierdził, że jak wynika z akt sprawy wyszczególnionym powyżej podmiotom nie można przypisać statusu gospodarstwa rolnego stanowiącego oddzielną jednostkę ani pod względem technicznym ani ekonomicznym. Nie można ponadto stwierdzić, że posiadają one własne odrębne kierownictwo, albowiem dominujący wpływ na ich działalność, jako pośredni udziałowiec ma M. J. posiadający pośrednio przez P[...] S.A. wszystkie głosy (za wyjątkiem A. Sp. z o.o. i A. Sp. z o.o. oraz I. Sp. z o.o.) na Zgromadzeniu Wspólników.
Analizując kwestie logistyczno - magazynowe w odniesieniu do opisywanych podmiotów powiązanych organ drugiej instancji podkreślił, iż większość spółek, w których beneficjentem rzeczywistym jest M. J., nie dysponuje jakąkolwiek infrastrukturą magazynową. Organy zarządcze spółek rozwiązały ten problem, posiłkując się bazą logistyczną podmiotów powiązanych. Z udzielonych wyjaśnień w tym zakresie wynika, że spółki: T. sp. z o. o., T. sp. z o. o, T. sp. z o. o., T. sp. z o. o., E. sp. z o. o., E. sp. z o. o., ale również strona postępowania – G. sp. z o. o. przechowywały zebrane plony w magazynie wykonawcy usług, czyli spółki I. sp. z o. o. Z kolei plony spółek: P. sp. z o. o., R. sp. z o. o., czy też Gospodarstwa [...] Sp. z o. o. przechowywane były przez R. K. Zdarzały się także sytuacje, w jakich jedna spółka składowała plony w obiektach innego powiązanego podmiotu – E. Sp. z. o., magazynowała plony w obiekcie należącym do P.
Organ zaznaczył przy tym, że pomiędzy I. sp. z o. o. a spółką G. istnieje sieć relacji osobowych oraz właścicielskich, albowiem funkcje członków zarządu w pierwszej ze spółek w roku 2021 pełnili m.in. Ł. P. i I. O., natomiast udziały w tej spółce posiadał w roku 2021 podmiot A. sp. z o.o., w którym to z kolei podmiocie udziały posiadali: Ł. P. oraz A. S. (wcześniej K. S.), natomiast funkcje zarządcze w tej spółce pełnią I. O. oraz Ł. P. (wcześniej Pan K. S.). Wymienione osoby zaangażowane w działalność I. Sp. z. o.o. występują w zarządach szeregu spółek, w których udziały posiada P[...] S.A., w tym K.S., który był do października 2023 r. członkiem zarządu G. Sp. z o. o.
Organ w wydanej przez siebie decyzji zaprezentował tabelę, w której przedstawił skale relacji co do usług wykonywanych w zakresie prac rolnych na rzecz spółek.
Przy analizie dokumentów finansowych organ zwrócił również uwagę na rażąco zaniżone ceny usług, zwłaszcza siewu i kombajnu, świadczonych przez spółke I. jak i R. K.
Reasumując organ odwoławczy stwierdził, że Strona posiada sztucznie wykreowany status gospodarstwa rolnego, ponieważ tak jak w przypadku pozostałych spółek, działalność rolnicza na działkach formalnie jej przypisanych jest prowadzona wyłącznie dzięki podmiotom wspomagającym. G. Sp. z o. o. nie posiada żadnej autonomii w powyższym obszarze albowiem jest w pełni uzależniona od decyzji M. J. i osób z nim współpracujących, które ustalają jakie uprawy ma realizować dana spółka i który powiązany podmiot ma fizycznie przeprowadzać zabiegi agrotechniczne na gruntach formalnie przypisanych do danej spółki.
Organ w tym aspekcie przeanalizował również kierunki prowadzenia działalności rolniczej. Jak wyraził, koncepcja prowadzenia działalności przez spółki w tym G. Sp. z o.o. opiera się wyłącznie na produkcji roślinnej. Za wyjątkiem Go. Sp. z o.o., żaden z podmiotów nie posiada zwierząt gospodarskich. Spółki w 2021 r. prowadziły uprawę: roślin strączkowych (łubin biały oraz wąskolistny na nasiona, groch siewny, bobik), prosa, żyta, owsa oraz trwałych użytków zielonych, traw na gruntach ornych. Tak zawężony rodzajowo obszar prowadzonej działalności rolniczej (brak podstawowych gatunków zbóż: pszenica, jęczmień, pszenżyto, brak kukurydzy, rzepaku, uprawy warzyw, roślin okopowych, sadow i plantacji trwałych) świadczy, że spółki należy traktować jako jeden organizm gospodarczy posiadający ściśle określoną koncepcję prowadzenia działalności. Stanowi również zdaniem organu kolejny dowód na fikcyjność podziału gruntów na niezależne i odrębne gospodarstwa.
Kolejnym obiciążający Spółkę elementem jest niewielka ilość uzyskanych plonów roślin, co według organu odwoławczego dowodzi, że nie jest ukierunkowana na wytwarzanie i wprowadzanie do obrotu produktów rolnych w ilościach, które umożliwiłyby jej egzystencję w warunkach rynkowych i konkurowanie z innymi rolnikami prowadzącymi produkcję roślinną.
Organ przedstawił także wątek wskazujący na skalę działań ukierunkowanych na multiplikowanie spółek związany z działalnością A. Sp. z o.o., której jedynym udziałowcem jest M. J., a która to spółka weszła w posiadanie działek deklarowanych do płatności na rok 2021 na podstawie umowy dzierżawy z dnia 23 kwietnia 2021 r. zawartej z Syndykiem Masy Upadłości K. S.A. i związanych z tym kwestii powołania pozornie działających gospodarstw rolnych w 2016 r. – spółek T., T., T., T., T. oraz T. Opisane okolicznosci zdaniem organu ukazują daleko idące zaangażowanie M. J. (jedynego udziałowca A. sp. z o. o.), w kreowanie pozornie działających producentów rolnych, utworzonych formalnie wyłącznie w celu wnioskowania o płatności do gruntów rolnych, gdzie nowo tworzonym podmiotom, przy czynnym udziale ww. przypisywane są pozyskane w ramach poddzierżawy grunty, których uprawę zleca się powiązanym wykonawcom usług rolniczych.
Dodatkowo, w odniesieniu do sposobu funkcjonowania spółek kontrolowanych przez M. J. na płaszczyźnie ekonomicznej zwrócono uwagę na umowę kredytową nr [...] zawartą między P[...] S.A., a [...] S.A, na mocy której P[...] S.A. uzyskała kredyt przeznaczony na inwestycje związane z gruntami rolnymi. Przedmiotowy kredyt został przeznaczony na inwestycje polegające na udzieleniu pożyczki spółkom: R. sp. z o. o., P. sp. z o. o., A. sp. z o. o., F. sp. z o. o., P. sp. z o. o., R. sp. z o. o., T. sp. z o. o., T. sp. z o. o.. T. sp. z o. o., T. sp. z o. o., T. sp. z o.o., T. sp. z o. o., A. sp. z o. o., F. sp. z o. o., A. sp. z o. o., Gos. sp. z o. o. oraz A. sp. z o. o. Zabezpieczaniem spłaty kredytu jest hipoteka ustanowiona na nieruchomościach będących własnością powyższych spółek oraz dodatkowo spółek powiązanych: R. sp. z o.o., Gospodarstwo [...] sp. z o. o., a nawet własnością K. P. (siostry M. J.). Ww. hipoteka umowna łączna na sumę 37.878.000,00 zł widnieje w księgach wieczystych (dział IV) wskazywanych organowi przez spółki, np. nr [...] (właściciel T.sp. z o.o.), [...] (właściciel T. sp. z o.o.), [...] (właściciel T. sp. z o.o.) i innych. Tym samym ww. spółki są solidarnie współobciążone ww. hipoteką celem zabezpieczenia kredytu udzielonego P[...] S.A.
Powyższy kredyt posiada także inne zabezpieczenia min. poręczenie cywilne akcjonariusza, tj. M. J., poręczenia cywilne wybranych podmiotów zależnych od spółki zawierającej umowę kredytową - w tym wypadku spółki P[...] S.A. Kredyt został udzielony w celu ograniczenia całościowego ryzyka finansowania i zapewnienia zdolności do spłaty kredytów zaciągniętych przez powyższe spółki, a których termin spłaty przypadał na rok 2022.
Organ odwoławczy wskazał, że kwestia rzeczywistego a nie jedynie formalnoprawnego bytu spółki jako beneficjenta płatności powinna zostać również oceniana w powiązaniu z ustaleniami co do ewentualnego pozostałego zakresu jej działalności, co obrazować może np. sprawozdawczość finansowa tego podmiotu.
Przedstawił on, iż zgodnie z wniesionym do akt sprawy bilansem finansowym wraz z jednostkowym rachunkiem zysków i strat za rok 2020, G. Sp. z o. o. na koniec roku 2020 osiągnęło przychody netto ze sprzedaży produktów w wysokości 21.250 zł, a zysk ze sprzedaży wyniósł 144.240,03 zł. Ponadto w pozycji dotacje figuruje kwota 135.489,66 zł. W związku z tym zauważono, że podana kwota jest to kwota znacznie wyższa od kwoty uzyskanych przychodów netto ze sprzedaży produktów. Zysk netto z działalności Spółki wyniósł 280.851,86 zł, co wskazuje, że znaczną część stanowią kwoty uzyskanych dotacji. Spółka zaś nie zatrudnia pracowników, nie ponosi kosztów ubezpieczeń społecznych, jak również nie wypłaca wynagrodzeń.
Na etapie postepowania odwoławczego organ dokonał również analizy siedzib podmiotów oraz osób fizycznych składających wnioski o płatności na rok 2021, powiązanych z osobą M. J. oraz adresów do korespondencji, jakie reprezentanci spółek podali, rejestrując je w ARiMR jako producentów rolnych. Po zaprezentowaniu w tym zakresie zestawienia w postaci tabeli, organ odwoławczy zauważył, że w powtarzających się lokalizacjach posiadają siedzibę a jako adresy do korespondencji podają ul. [...] w G. bądź, jak w przypadku strony postępowania oraz P. Sp. z o. o. - ul. [...] [...] G. W ocenie organu odwoławczego, adres: ul. [...] [...] G., to jedynie formalna siedziba G. . z o. o. wykreowana na potrzeby pozornego umiejscowienia siedziby podmiotu wnioskującego o płatności.
Część też z opisanych wyżej spółek kapitałowych przedłożyła dokumenty związane z dzierżawą pomieszczeń biurowych, który jak wynika ze zgromadzonej dokumentacji, odbywa się wyłącznie w kręgu osób fizycznych i prawnych opisanych
w decyzji. Z umów tych wynika, że zawierane były one zawsze w takiej samej formie, tylko i wyłącznie w gronie powiązanych osób prawnych, które reprezentowane są wyłącznie przez te same osoby fizyczne. Dodatkowo dzierżawa pomieszczenia biurowego o powierzchni 2 m2 lub 5 m2 w ocenie organu służy jedynie wykreowaniu formalnych adresów siedzib w/w spółek (częstokroć tożsamych).
Okoliczności dodatkowo utwierdziły organ odwoławczy w przekonaniu, iż G. Sp. z o. o., podobnie jak i szereg pozostałych wskazywanych podmiotów, są elementem większej całości zarządzanej przez M. J., który z szeregiem osób fizycznych: I. O., K. S., Ł. P., M. J., A. S., M. P. oraz W. K. - stanowią podstawowy substrat osobowy będący spoiwem wiążącym szereg ww. podmiotów, będących spółkami działającymi w sposób pozorny i wykreowanymi wyłącznie w kontekście pozyskiwania płatności do gruntów rolnych, w oparciu o potencjał obszarowy znajdujący się bezpośrednio bądź pośrednio w posiadaniu M. J.
Organ odwoławczy stwierdził, że M. J. przy asyście wymienionych wyżej osób fizycznych (działających jako członkowie zarządu) stworzył mechanizm polegający na formalnym rozpisywaniu pozyskiwanych lub posiadanych gruntów na tworzone w tym celu spółki prawa handlowego, tak by stworzyć pozory samodzielnego prowadzenia przez nie działalności rolniczej.
W związku z tym organ stanął na stanowisku, że M. J. nie konsolidował pozyskiwanej ziemi w ramach jednego gospodarstwa, albowiem w takiej sytuacji uzyskałby kwotę dopłat obszarowych w wysokości znacznie niższej niż w przypadku rozpisania majątku ziemskiego na kilkadziesiąt spółek z o. o., co pozwalało na ominięcie limitów zarówno kwotowych, jak również powierzchniowych, obowiązujących dla poszczególnych rodzajów płatności. Jego gospodarstwa spółek mają jedynie kadłubowy charakter, gdyż są całkowicie pozbawione podstawowych atrybutów definiujących takie gospodarstwo, jak niezależność w obszarze technicznym, bądź ekonomicznym. Nie zatrudniają one żadnych pracowników, ani fizycznych, ani merytorycznych, a niezbędne czynności agrotechniczne, formalnie wykonywane przez daną spółkę, były zlecane podmiotom wspomagającym (także powiązanym, w niniejszym przypadku I. sp. z o. o., Usługi Rolnicze R. K.). Kierunki prowadzenia działalności są dobierane wspólnie dla wszystkich spółek tak, aby skonsolidować wykonanie prac rolniczych w zbliżonym miejscu i czasie oraz by zespolić podaż poszczególnych rodzajów produktów, a tym samym ułatwić logistykę i zbyt.
W sferze ekonomicznej zdaniem organu ww. spółki są w pełni zależne od M. J., który podejmuje decyzje w zakresie finansowania ich działalności, czego dobitnym dowodem jest kredyt udzielony przez [...] na rzecz P[...] S.A., na mocy którego pośrednio finansowana jest działalność spółek: P. sp. z o. o., A. sp. z o. o., F. sp. z o. o., P. sp. z o. o., R. sp. z o. o., T. sp. z o. o., T. sp. z o. o., T. Sp. z o. o., T. sp. z o. o., T. sp. z o. o., T. sp. z o. o., A. sp. z o. o., F. sp. z o. o., R. sp. z o. o., A . Sp. z o. o., Gos. sp. z o. o., A. sp. z o. o. Powyższy fakt w sposób istotny deprecjonuje samodzielność podmiotów pod względem ekonomicznym, gdyż ww. spółki są biznesowo silnie zależne od P[...] S.A., a tym samym od M. J.
Omawiane spółki nie konkurują ze sobą, gdyż wpływ na ich działalność ma zamknięta grupa osób, które formalnie zlecają wykonywanie usług agrotechnicznych podmiotom pomocniczym oraz pozyskują kanały dystrybucji dla relatywnie zawężonej, pod względem rodzajowym, podaży płodów rolnych.
Organ odwoławczy skonkludował, że spółki, których pośrednim właścicielem
- przez P[...] S.A. - jest M. J. pozorowały istnienie samodzielnych gospodarstw rolnych, a w zgromadzonym materialne dowodowym brak jest przesłanek wskazujących na inne przyczyny takiego stanu rzeczy niż chęć obejścia regulacji prawnych ograniczających wysokość wsparcia przysługującego pojedynczemu gospodarstwu rolnemu.
Zamiarem M. J., pod kontrolą którego - pośrednio bądź bezpośrednio - znajdował się areał niemal 3,5 tysięcy gruntów uprawowych, było zmultiplikowanie podmiotów mogących ubiegać się o dopłaty obszarowe, w celu uzyskiwania ich
w wyższej wysokości, poprzez ominięcie limitów kwotowych i powierzchniowych oraz przepisów o degresywności obowiązujących dla pojedynczego gospodarstwa. Jednakże te zmultiplikowane podmioty są ze sobą dokumentnie powiązane w aspekcie właścicielskim, są zarządzane przez zawężoną grupę osób, nie posiadają (poza gruntami) zaplecza technicznego oraz kadrowego, a działalność rolnicza jest realizowana pełnym systemem zlecania (przy pomocy powiązanych podmiotów wspomagających).
Organ odwoławczy wskazał na szacunki, jakie zyski można osiągnąć poprzez sztuczny podział areału gruntu (w ramach wynoszącego niespełna 3,5 tyś. ha)
i przypisania rozdzielonych gruntów na utworzone w tym celu podmioty, które pod pozorem odrębnego prowadzenia gospodarstwa rolnego aplikują o dopłaty.
Organ podał, iż jedynie w ramach płatności RDST i tylko jednego roku M. J. mógłby uzyskać nienależną korzyść finansową w wysokości 184.355,46 zł.
W ramach płatności MR również w odniesieniu do jednego roku ww. mógłby nienależnie zyskać 401.167,00 zł. Zdaniem organu, dodatkowy zysk z tytułu płatności JPO, wynoszący niemal milion złotych, można osiągnąć dokonując sztucznego podziału areału 3.489,40 ha, na mniejsze gospodarstwa. Ponadto do grupy osób fizycznych
i prawnych powiązanych z M. J. mogłyby wpłynąć płatności ONW za rok 2021 w nienależnej kwocie wynoszącej co najmniej 240.605,55 zł. Z tożsamą sytuacją redukowania dopłat wraz ze wzrostem zgłaszanej powierzchni jest w przypadku płatności RSK oraz płatności RE. Jednakże organ odstąpił od wyliczania potencjalnych zysków
w wymienionych płatnościach, ponieważ jest to niemożliwe z uwagi na skomplikowaną metodykę obliczania ich modulacji, redukcji oraz degresywności oraz z uwagi na mnogość podmiotów występujących w sprawie.
Reasumując, Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR wskazał, iż mechanizm sztucznego multiplikowania podmiotów, którym przypisywane są grunty wchodzące w skład majątku M. J. umożliwia obejście przepisów prawa materialnego ustanawiającego limity powierzchniowe i kwotowe dla poszczególnych rodzajów płatności obowiązujące dla pojedynczego gospodarstwa rolnego, a tym samym umożliwia pokaźnie zwiększenie zysków z tytułu ubiegania się o płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, a także płatności ONW, płatności RSK oraz płatności RE. Z akt sprawy wynika, iż spółki bezpośrednio powiązane z ww. zarządzane są w niemal identyczny sposób. Podmioty te w zdecydowanej większości nie posiadają jakiejkolwiek infrastruktury służącej do prowadzenia działalności rolniczej tj. maszyn, urządzeń, środków transportu, budynków gospodarczych, magazynów, a celem wykonywania działalności rolniczej wszystkie niezbędne zabiegi i czynności są zlecane podmiotom, w tym podmiotom powiązanym, przede wszystkim spółce I. sp. z o. o., oraz podmiotowi Usługi Rolnicze R. K. (w przypadku którego przedłożone dokumenty mają niską wiarygodność dowodową z wcześniej opisanych powodów, tj. brak zgłoszenia w CEIDG prowadzenia działalności gospodarczej) lub R. K. jako osobie fizycznej.
Wymienione wyżej podmioty należy traktować jako jeden organizm gospodarczy tj. jako jedno gospodarstwo rolne stanowiące majątek M. J. i zarządzane przez zamkniętą grupę osób tj. I. O., K. S., Ł. P., M. J., A. S., M. P. oraz W. K. Organ odwoławczy nie kwestionuje faktu, iż każda z wymienionych w niniejszej decyzji spółek kapitałowych posiada odrębny byt prawny. Jednakże nie oznacza to - pomimo posiadania tytułów prawnych do działek gruntu rolnego deklarowanych we wnioskach
o przyznanie płatności - że można im przypisać status gospodarstwa rolnego stanowiącego zorganizowaną całość gospodarczą. Działalność tych spółek zdecydowanie nie wpisuje się w założenia wynikające z przywołanej w niniejszej decyzji definicji gospodarstwa rolnego.
M. J. wraz z ww. osobami sukcesywnie powoływał do życia podmioty gospodarcze, które stawały się formalnymi posiadaczami działek gruntu rolnego, a to
- w ocenie organu odwoławczego -realizowane było w celu ominięcia limitów kwotowych przysługujących jednemu gospodarstwu rolnemu. Tym samym jest to postępowanie wbrew regulacji określonej w art. 11 ust. 4 Rozporządzenia nr 1307/2103.
W okolicznościach niniejszej sprawy rozdzielanie gruntów, nad którymi władztwo - pośrednio bądź bezpośrednio - posiada M. J., na rzecz szeregu spółek z ograniczoną odpowiedzialnością zdaniem organu, wyczerpuje kwestię tworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania powiększonych płatności. Do stwierdzenia stworzenia przez beneficjenta sztucznych warunków uzasadniających odmowę przyznania płatności konieczne jest wykazanie łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii Europejskiej poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek).
Spółki, które zostały powołane głównie w latach 2012 – 2016, powstały wyłącznie w celu podzielenia areału gruntu rolniczego pozostającego pod kontrolą M. J. oraz osób z nim powiązanych na mniejsze gospodarstwa, celem obejścia przepisów ustanawiających limity pomocy finansowej. O powyższym procederze świadczą wykazane fakty, tj.: powtarzające się adresy siedzib i do korespondencji, brak samodzielności nowo powołanych podmiotów, fikcyjne rozpisywanie działek leżących obok siebie na kilka podmiotów przy jednoczesnym prowadzeniu na tych gruntach tych samych upraw, prowadzenie działalności na zasadzie zlecania wszelkich usług, korzystanie z usług tych samym podmiotów (w tym powiązanych), centralne zarządzanie finansowaniem działalności spółek (kredyt udzielony przez [...] S.A.).
W ocenie organu odwoławczego, przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021 na rzecz strony stałoby w oczywistej sprzeczności nie tylko z zasadami rzetelnego finansowania i wydatkowania środków unijnych, ale przede wszystkim z celami wspólnej polityki rolnej wskazanymi w art. 39 ust. 1 Traktatu
o funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz w art. 4 rozporządzenia nr rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. U. UE L z dnia 20 grudnia 2013 r.) zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1305/2013".
Celem wspólnej polityki rolnej jest zwiększenie wydajności rolnictwa przez wspieranie postępu technicznego. Skarżąca nie posiada jakikolwiek infrastruktury technicznej, należy do grupy spółek, które realizują jednolitą strategię w zakresie procesów produkcyjnych, korzystają z tych samych kanałów zaopatrywania i zbytu, nie zatrudniają pracowników, nie ponoszą kosztów ubezpieczeń społecznych, nie wypłacają pensji nawet osobom pełniącym formalnie funkcje w zarządzie danej spółki. Działania podmiotów nie są podejmowane w celach wspólnej polityki rolnej. Organ zauważył, iż znaczna część omawianych spółek ma siedziby na terenach miejskich (G., G.).
Oceniając z kolei zeznania M. J., organ odwoławczy uznał je za niewiarygodne. Według organu, świadek z pewnością miał wiedzę na temat degresywności i limitów płatności, jeszcze zanim przekonał się o zarzucie stworzenia sztucznych warunków z treści negatywnych decyzji, jakie otrzymał do wglądu. Wstępnie w latach 2008-2010 indywidualnie deklarował grunty o powierzchni ok. 150 ha, by następnie przekazać część nieruchomości powiązanym spółkom, jednocześnie w następnych latach nabywając znaczne zasoby gruntowe, które były przypisywane kolejno powoływanym podmiotom.
Odnosząc się do zarzutów odwołania, Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR stwierdził, że w sprawie nie doszło do naruszenia prawa materialnego, które wpływa na wynik sprawy - art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95. Prawidłowo bowiem przyjęto, że Skarżąca podjęła działania, chcąc pozyskać korzyści
w sposób sprzeczny z celami prawa wspólnotowego, gdyż stworzyła sztuczne warunki
w celu ich nienależnego uzyskania.
Nie doszło również do naruszenia art. 62 rozporządzenia nr 2021/2116 (jaki zastąpił art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013), co polegało na słusznym przyjęciu, iż warunki wymagane do uzyskania płatności zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami prawodawstwa i na nałożeniu przewidzianej w tym przepisie sankcji, gdyż ziściły się ku temu odpowiednie przesłanki, m. in.: - Skarżąca podjęła działalność rolniczą, ale nie wykonywała jej w sposób samodzielny, zlecała usługi agrotechniczne tym samym usługodawcom przez wszystkie powiązane ze stroną podmioty, nabywała nasiona w ilościach niewystarczających do obsiania deklarowanego obszaru prowadzonej uprawy łubinu, jak również pozyskiwała nasiona prosa, które nie zostało
w ogóle wysiane pomimo wykazywania tej uprawy we wniosku; deklarowała zakup paliwa do maszyn rolniczych, mimo, iż ich w ogóle nie posiadała, wywodząc, że prace są prowadzone przez wynajęte firmy za pomocą ich urządzeń; wzięła w posiadanie grunty rolne na mocy umowy dzierżawy podpisanej przez jedną z osób biorących aktywny udział w tworzeniu sztucznych warunków, do której ponadto omyłkowo załączono protokół odbioru dotyczący innej nieruchomości, zgłaszanej przez inną osobę, także zaangażowaną w proceder sztucznego tworzenia warunków. Czynności podjęte przez Skarżącą wskazują, iż spełnia definicję rolnika, ale łącznie, wspólnie z pozostałymi powiązanymi podmiotami, jako grupa osób fizycznych i prawnych, będąca w istocie pojedynczym rolnikiem, posiadającym jedno gospodarstwo rolne i prowadzącym tożsamą działalność rolniczą zgodnie z definicjami zawartymi w art. 4 ust. 1 lit. a-c rozporządzenia nr 1307/2013. Korzyści finansowe, które zamierzono uzyskać przedstawiono w niniejszej decyzji, wskazując, w jaki sposób podjęte działania są sprzeczne z systemami wsparcia. Zamiar w uzyskaniu korzyści sprzecznych
z systemami wsparcia wynika z całości zgromadzonego materiału dowodowego, poszerzonego w postępowaniu odwoławczym o dokumenty przedstawione przez wszystkie powiązane spółki i osoby, działające na terenie całego kraju.
Nie doszło także do obrazy prawa procesowego (wymienionych w odwołaniu przepisów prawa), które miałoby jakikolwiek wpływ na wynik sprawy. Co do zaś stawianego zarzutu naruszenia art. 107 § 3 oraz art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a., organ podał, iż wykazane w odwołaniu uchybienia podlegały sanowaniu w postępowaniu odwoławczym, w którym skorzystano z uprawnień do uzupełnienia braków dowodowych w trybie art. 136 k.p.a. Organ ponadto podkreślił, że zarówno organowi pierwszej, jak i drugiej instancji z urzędu znany był też fakt, że wobec około 30 spółek powiązanych ze stroną kapitałowo i osobowo inne organy ARiMR zastosowały sankcje w postaci odmowy przyznania wnioskowanych przez nie płatności, argumentując stwierdzeniem stworzenia sztucznych warunków do uzyskania płatności.
Zdaniem organu, w sprawie prawidłowo stwierdzono, że zostało zastosowane sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania korzyści. G. Sp. z o. o. weszło w fizyczne posiadanie gruntów w zamiarze władania nimi, ale nie przez siebie, jako odrębnego, niezależnego bytu, lecz jako części większej organizacji tworzącej jednolitą całość wraz z powiązanymi podmiotami. Spółki, owszem, chciały czerpać pożytki, ale nie tyle z upraw i sprzedaży płodów rolnych, z prowadzenia działalności rolniczej, co z dopłat, które stanowiły główne antycypowane korzyści finansowe.
Ponadto, w postępowaniu odwoławczym zbadano i potwierdzono, iż zarówno G. Sp. z o. o., jak i pozostałe powiązane podmioty nie prowadziły działalności rolniczej jako samodzielni rolnicy. Poza okolicznościami obejmującymi powiązania adresowe, osobowe i kapitałowe w decyzji opisano inne świadczące o tym fakty. Sytuację i działalność G. Sp. z o. o. zbadano zarówno jednostkowo, jak i w powiązaniu z poczynaniami pozostałych powiązanych podmiotów. Istotne zgromadzone dowody przeczą zdaniem organu tezie o odrębności, niezależności funkcjonowania Strony.
3. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika zaskarżając w całości wskazaną powyżej decyzję Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR, zarzuciła jej naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
1) art. 4 i art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.U.L277 z 21.10.2005, str. 1), przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, skutkujące nieustaleniem, jakie są cele systemu wsparcia rozwoju obszarów wiejskich, co doprowadziło organ do niewłaściwej kontroli zastosowania przez organy art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich.
2) art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich w zw. z art. 4 w zw. z art. 39 rozporządzenia nr 1698/2005, przez ich niewłaściwe zastosowanie skutkujące pominięciem przez organ zbadania, czy zamierzona korzyść w rozumieniu ww. art. 5 ust. 3 rozporządzenia byłaby sprzeczna z celami systemu wsparcia wynikającymi z przepisów art. 4 oraz art. 39 rozporządzenia nr 1698/2005.
3) art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 1975/2006 w zw. z art. 4 oraz art. 39 rozporządzenia nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE Nr L 277 z dnia 21 października 2005 r., s. 1; dalej: rozporządzenie nr 1698/2005) przez ich niewłaściwe zastosowanie skutkujące pominięciem przez organ zbadania, czy wola ewentualnego obejścia ograniczeń wynikających z wielkości powierzchni gospodarstwa rolnego, uniemożliwiałaby osiągnięcie celów wsparcia, zakładanych wyżej wskazanymi przepisami.
4) art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich, art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz pkt. 15 preambuły i art. 30 rozporządzenia Rady (WE) 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nrl782/2003 poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie, jak również pominięcie jakiejkolwiek analizy subiektywnego i obiektywnego komponentu zarzutu stworzenia sztucznych warunków do uzyskania płatności-skutkujące zupełnie bezzasadnym przyjęciem, iż strona skarżąca wraz z innymi podmiotami wymienionymi
w decyzji dokonali sztucznego podziału gospodarstw celem uzyskania płatności PROW, z zupełnym pominięciem uwzględnienia samodzielności kierowniczej, ekonomicznej
i technicznej gospodarstw, jak również celów poszczególnych systemów wsparcia, art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 poprzez jego zastosowanie i uznanie, że w sprawie wystąpiły sztuczne warunki gospodarowania celem uzyskania korzyści sprzecznych z celami wsparcia, a wobec tego należało odmówić przyznania jakichkolwiek korzyści, w sytuacji gdy organ II instancji błędnie przyjął, że organ I instancji skutecznie wykazał, że nastąpiło stworzenie sztucznych warunków.
5) art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 1975/2006 w zw. z art. 4 w zw. z art. 39 rozporządzenia nr 1698/2005, poprzez ich błędną wykładnię, a następnie błędne zastosowanie skutkujące pominięciem obligatoryjnego ustalenia, czy w przypadku gdyby spółka starała się tworzyć sztuczne warunki dla uzyskania pomocy z systemu wsparcia, wykluczałoby to osiągnięcie jakiegokolwiek celu tego wsparcia, a spółka uzyskałaby wyłącznie korzyść sprzeczną z celami tego systemu.
6) art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 1975/2006 w zw. z art. 4 w zw. z art. 39 rozporządzenia nr 1698/2005, poprzez ich nieprawidłową wykładnię, pomijającą analizę zasadności prowadzenia przez spółkę gospodarstwa rolnego. Uchybienie to doprowadziło do nieuprawnionego uznania, że skarżąca wraz z podmiotami wymienianymi w decyzji oraz zaskarżonym wyroku stworzyli sztuczne warunki wymagane do otrzymania płatności, aby uzyskać wyłącznie korzyści sprzeczne z celami systemu wsparcia, bez uwzględnienia okoliczności, iż działanie beneficjenta może mieć inne uzasadnienie niż tylko wzrost płatności w ramach systemu wsparcia.
7) art. 2 pkt. h rozporządzenia nr 1698/2005 w zw. art. 3 pkt. 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz.U.2023.885 t.j.), przez ich nieprawidłową wykładnię i przyjęcie, że M. J. będący akcjonariuszem P[...] S.A. miał być beneficjentem w rozumieniu rozporządzenia nr 1698/2005, podczas gdy beneficjentem mającym otrzymać wsparcie mogła być jedynie skarżąca.
8) art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 1975/2006 w zw. z art. 2 pkt. h rozporządzenia nr 1698/2005, przez jego nieprawidłową wykładnię, przyjmującą, że do oceny tego, czy zostały stworzone sztuczne warunki wymagane do otrzymania wsparcia, konieczna jest ocena działania także na etapie tworzenia beneficjentów, a więc nie tylko samego wnioskodawcy, tj. utworzonej spółki, ale i podmiotów tworzących tę spółkę,
w ewentualnym celu uzyskania korzyści.
9) art. 1. i art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, Euroatom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U.UE.L.1995.312.1 z dnia 1995.12.23), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie
i przyjęcie przez organ, iż skarżąca podjęła działania chcąc pozyskać korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego, gdyż stworzyła sztuczne warunki w celu uzyskania tej korzyści, podczas gdy strona nie stworzyła sztucznych warunków wymaganych do uzyskania płatności i realizowała, jako samodzielny podmiot cele określone w przepisach prawa wspólnotowego, na co wskazywały licznie zgromadzone dowody w aktach sprawy administracyjnej potwierdzające koszty prowadzenia działalności rolniczej, jak i dochody z tejże działalności; strona wielokrotnie wyjaśniała cel prowadzonego gospodarstwa rolnego, jego historię, kształt i zakres, jednak analiza zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, iż dowody potwierdzające samodzielne prowadzenie gospodarstwa rolnego nie mają znaczenia w sytuacji, w jakiej organy administracji opisały powiązania skarżącej z innymi rolnikami.
10) art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013
z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią
i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. U. L 347 z 20.12.2013, s. 549) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu przez organ, iż warunki wymagane do uzyskania płatności zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami prawodawstwa i nałożenie przewidzianej w nim sankcji pomimo braku zaistnienia przesłanek, podczas gdy skarżąca nie stworzyła sztucznych warunków wymaganych do uzyskania płatności bezpośrednich i realizowała jako samodzielny podmiot cele określone w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego
i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającym przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008
i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 i powinna otrzymać płatności, zaś opisane
w wyroku powiązania nie są na tyle istotne, aby wpływały na gospodarstwo rolne skarżącej, organ powinien bowiem ocenić wpływ i istotę istniejących powiązań, bowiem samo ich istnienie nie generuje podstaw do stawiania zarzutu stworzenia tzw. sztucznych warunków gospodarowania, na co zwraca uwagę w swoim orzecznictwie Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
11) art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013
z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią
i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. U. L 347 z 20.12.2013, s. 549) poprzez dokonanie błędnej wykładni pojęcia "sztuczne warunki gospodarowania celem uzyskania korzyści sprzecznych z systemami wsparcia", bowiem organ uznał, że wystąpienie powiązań pomiędzy skarżącą a innymi rolnikami opisywanymi w decyzjach administracyjnych oznacza wystąpienie zamiaru skarżącej
w uzyskaniu korzyści sprzecznych z systemami wsparcia, bez oceny tego, czy powiązania te de facto mają wpływ na gospodarstwo rolne skarżącej i jej prawo do otrzymania płatności. Z tak błędnej wykładni organ wyciągnął wniosek, że skarżąca zmierzała uzyskać płatności większe od należnych jej, podczas gdy istnienie innych rolników, nawet powiązanych ze skarżącą, nie wpływało na to, jakiej wysokości płatność skarżąca uzyska.
Zaskarżonej decyzji zarzucono ponadto wydanie jej przy naruszeniu następujących przepisów:
1) art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2022.2000 t.j.) - dalej, jako k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 78 § 1
i 2 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji i poczynienie przez organ w zaskarżonej decyzji dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego, która potwierdzała jego z góry założoną tezę o stworzeniu sztucznych warunków przez stronę, bowiem:
- organ odmówił znaczeniu te dowody, które obrazują na samodzielne prowadzenie przez skarżącą gospodarstwa rolnego, uznając, iż strona takiego prowadzenia nie wykazała, podczas gdy strona przedstawiła dowód na każdy etap swojego funkcjonowania (od momentu powstania gospodarstwa rolnego, przez koszty jego utrzymania do dochodów sprzedaży plonów - co zostało szczegółowo opisane
w skardze);
- organ oparł swoje rozstrzygnięcie na tezach, które są niezgodne z rzeczywistością poprzez opisywanie wszystkich beneficjentów wymienionych w decyzji, jako działających w tym samym czasie, w ten sam sposób, bez parku maszynowego i pracowników, posiadających grunty w podobnej lokalizacji, przy pełnej zależności pomiędzy sobą, co stoi w sprzeczności z posiadanym przez organ materiałem dowodowym;
- organ uznał brak możliwości samodzielnego funkcjonowania skarżącej wraz z pełną zależnością funkcjonalną od podmiotów i osób trzecich powiązanych kapitałowo
i osobowo, jednak okoliczności tej nie udowadnia, a jedynie powołuje się, że zdaniem organu skarżąca nie przedstawiła dowodów na samodzielne funkcjonowanie (podczas gdy ze zgromadzonych dowodów wynika, że gospodarstwo rolne prowadziła i prowadzi wyłącznie skarżąca na własne ryzyko i koszt) i że beneficjentem rzeczywistym skarżącej i innych beneficjentów płatności ma być M. J., czego nie udowadnia a jedynie tworzy z tego podstawę do odmowy przyznania płatności na rzecz skarżącej.
- organ uznał, że skarżąca stworzyła sztuczne warunki gospodarowania, bowiem opisał w decyzji powiązania osobowe i kapitale skarżącej z innymi rolnikami, podczas gdy nie wykazał, jak ci inny rolnicy mieliby wpływać na działalność rolniczą skarżącej i jej prawo do otrzymania płatności;
- organ nie wykazał, że bez istnienia domniemanych powiązań skarżąca nie otrzymałaby płatności; tym bardziej, że skarżąca prowadzi działalność rolniczą wyłącznie na gruntach, które nabyła samodzielnie, które nigdy nie podzieliła ani nie przekazała innym podmiotom, które nabyła od osoby nie powiązanej, i które użytkuje samodzielnie (co potwierdza zgromadzony w sprawie materiał dowodowy);
2) art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. w zw. z art. 27 ust. 1 pkt. 2 ustawy w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji przy przyjęciu za podstawę decyzji stanu faktycznego sprzecznego z zebranym materiałem dowodowym sprawy oraz z zasadami swobodnej oceny dowodów, przez co organ na częściowym tylko odtworzeniu stanu faktycznego sprawy wyciągnął błędne wnioski co do tego, czy skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo rolne, czy nie.
3) art. 107 § 3 w zw. z art. 107 § 1 ust. 6 k.p.a. poprzez:
- brak wskazania w uzasadnieniu decyzji, na jakiej podstawie uznano, że istnieją powiązania pomiędzy podmiotami na tyle istotne, aby stwierdzić, że w niniejszej sprawie wystąpiło stworzenie sztucznych warunków i jaki wpływ na skarżącą ma fakt funkcjonowania pozostałych beneficjentów płatności. Fakt istnienia powiązań osobowych nie jest okolicznością przeświadczającą zasadność zarzutu, na co wskazał Europejski Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
- postawienie stronie zarzutu stworzenia sztucznych warunków przy braku wykazania, jakie korzyści miałaby strona uzyskać i w jaki sposób rzekomo tworząc takie warunki. Zamiar stworzenia warunków, korzyść, która byłaby sprzeczna z systemami wsparcia stanowi składowy element zarzutu stworzenia sztucznych warunków gospodarowania,
a które nie zostały przez organ w żaden sposób udowodnione. Samo pisanie przez organ, że sztuczne warunki zostały stworzone nie powoduje, że one faktycznie zostały stworzone.
- brak uzasadnienia, dlaczego organ w ocenie praw skarżącej zignorował zgromadzony materiał dowodowy sprawy, jako dowodów potwierdzających samodzielność i niezależność skarżącej przy prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Pominięcie tego aspektu ma znaczenie dla sprawy, bowiem organ z tezy o braku możliwości samodzielnego funkcjonowania przez skarżącą wywodzi zarzut zależności skarżącej od innych podmiotów, a co za tym idzie, wywodzi zarzut stworzenia tzw. sztucznych warunków gospodarowania.
4) art. 7, art. 77 §1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez powoływanie się przez organ II instancji w sposób ogólnikowy na "zgromadzony w sprawie materiał dowodowy", podczas gdy organ wyciąga konkretny wniosek powinien był wskazać konkretny dowód, który był podstawą dla niego, tymczasem organ w niniejszej sprawie
w ten sposób nie uzasadnił swojej decyzji, przez co Strona nie jest w stanie ustalić na podstawie jakich dowodów dokonywał poszczególnych ustaleń, a w konsekwencji naruszył zasadę przekonywania stron postępowania do zasadności przesłanek, którymi się kierował wydając zaskarżoną decyzję;
5) art. 7, art. 77 §1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 60 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr485/2008 (dalej jako: "Rozporządzenie nr 1306/2013") poprzez dokonanie ustalenia sprzecznego z materiałem dowodowym
i przyjęcie, że skarżąca działa w grupie, która dokonała rozdrobnienia potencjału produkcyjnego na rzecz spółek prawa handlowego, podczas z tego samego materiału dowodowego nie wynika, które działania skarżącej miałyby świadczyć o współdziałaniu
z rolnikami wymienionymi w decyzji.
6) art. 7, art. 77 §1, art. 80 k.p.a. poprzez ustalenie, że M. J. wywiera dominujący lub realny wpływ na działalność Strony oraz innych podmiotów wskazanych w decyzji, podczas gdy nie przywołano żadnej okoliczności poprzedzonej dowodem na to, że faktycznie to M. J. decydował w danej kwestii, co czyni ten wniosek bezpodstawnym, ponieważ nie został poparty żadną konkretną okolicznością;
7) art. 7, art. 77 §1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez nieuzasadnione ustalenie, że koniecznym do uzyskania pomocy publicznej w ramach niniejszej sprawy jest posiadanie własnego sprzętu agrotechnicznego i samodzielne jego użytkowanie, podczas gdy żaden przepis prawny nie nakazuje wnioskodawcy pobierającemu płatność, o której mowa w niniejszym postępowaniu, być właścicielem takiego sprzętu, wystarczającym jest bowiem, by rolnik był w stanie zapewnić, że takie zabiegi będą wykonanie na polach zgłaszanych do dotacji w celu prowadzenia uprawy w dobrej kulturze rolnej, a ten obowiązek Strona spełniła zlecając wykonanie tych zabiegów podmiotowi trzeciemu;
8) art. 80 k.p.a. w zw. z art. 60 Rozporządzenia nr 1306/2013 poprzez uznanie, że fakt sprawowania przez tę samą osobę funkcji członka zarządu w kilku spółkach
i dzielenie tego samego adresu siedziby przesądza o stworzeniu sztucznych warunków, podczas gdy te okoliczności nie mogą uzasadniać takiego wniosku;
9) art. 80 k.p.a. w zw. z art. 60 Rozporządzenia nr 1306/2013 poprzez uznanie, że zarejestrowanie kilkunastu spółek świadczy o stworzeniu sztucznych warunków do uzyskania pomocy, podczas gdy prowadzenie spółek gospodarujących ponad 50 ha wiąże się ze znacznymi kosztami i nie daje maksymalnej pomocy w tego rodzaju działaniach pomocowych.
Na tle sformułowanych zarzutów wniesiono: o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji a także o zasądzenie kosztów postępowania na rzecz Skarżącej, w tym kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego, według norm przepisanych.
4. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
5.1. Skarga jest niezasadna.
5.2. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3
§ 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a." stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W rozpatrywanej sprawie wniosek o zastosowanie tego trybu złożył organ administracyjny w odpowiedzi na skargę, a Strona Skarżąca po jego doręczeniu nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji, w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które skutkowały koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.
5.3. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy organy ARiMR zasadnie odmówiły Spółce skarżącej przyznania płatności ekologicznej
w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 – 2020 na rok 2021.
Organy uznały, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy stanowił podstawę do przyjęcia, że w sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści w postaci nienależnych płatności, sprzecznych z celami ww. systemu wsparcia. Kwestionując przyjęte przez organy stanowisko, Strona zarzuca organowi brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego i dokonania jego dowolnej oceny, a także naruszenie przepisów prawa materialnego (wymienionych w skardze przepisów unijnych).
5.4. Na wstępie należy wyjaśnić, że postępowanie przed organami ARiMR cechuje odrębność proceduralna, gdyż niektóre z zasad postępowania określone w przepisach k.p.a, w przypadku postępowań dotyczących przyznania płatności uległy znacznemu ograniczeniu. Zgodnie z art. 27 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 182 z późn. zm.), w postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie stoi na straży praworządności, a także jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Przepis ten w istotny sposób modyfikuje zatem obowiązki organów ARiMR w stosunku do reguł obowiązujących na gruncie ogólnego postępowania administracyjnego. Ponadto, zgodnie z art. 27 ust. 2 tej ustawy, strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Ograniczeniu uległa zatem tzw. zasada prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), rozwinięta w dalszych przepisach m. in. art. 77 k.p.a, zgodnie z którą organy administracji publicznej, w toku postępowania podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W przypadku postępowań z wniosków o przyznanie płatności obowiązek ten został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Podkreślenia w tym względzie wymaga, że chodzi tu przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku oraz dokumentację załączona przez podmiot ubiegający się o daną płatność. Organy administracji publicznej nie mają natomiast obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego tak jak tego wymaga art. 7 k.p.a. (por. wyrok WSA w Olsztynie z 27.02. 2020 r. I SA/Ol 790/19 - wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl, zwaną dalej "CBOSA").
Ograniczeniu uległa również zasada informowania stron i innych uczestników postępowania (art. 9 k.p.a.) oraz zasada czynnego udziału stron w postępowaniu (art. 10 k.p.a.).
W przypadku pierwszej z zasad ograniczenie to polega na zobowiązaniu organu do udzielania stronom niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania - i to wyłącznie na żądanie stron, a nie z urzędu. Natomiast w przypadku drugiej z zasad organ został zobligowany do zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania jedynie w sytuacji, gdy strona wyraziła takie żądanie.
Wynikające z powołanych przepisów rozłożenie ciężaru w postępowaniu dowodowym skutkuje tym, że organ nie jest zobowiązany do podjęcia wszechstronnych czynności dowodowych celem załatwienia sprawy, tak jak tego oczekuje strona skarżąca, ani też z własnej inicjatywy pouczania strony czy informowania jej o przysługujących prawach. Zasad prawdy materialnej została w postępowaniu o przyznanie płatności zredukowana do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego.
Prowadząc w związku z tym postępowanie mające na celu zweryfikowanie wniosku o przyznanie płatności organ zobowiązany jest w każdym przypadku rozważyć, czy w przypadku danego beneficjenta nie wystąpiły okoliczności dotyczące wykreowania tzw. sztucznych warunków pozwalających na uzyskanie płatności w kwotach wyższych niż te które by mu przysługiwały gdyby do stworzenia takich warunków nie doszło. Tym samym obowiązek udowodnienia spełnienia warunków do uzyskania płatności, pomocy finansowej spoczywa na stronie występującej o ich przyznanie. Obowiązek zaś wykazania stworzenia sztucznych warunków w celu otrzymania płatności ciąży na organie, który w tym wypadku wywodzi skutki prawne w postaci odmowy przyznania płatności.
5.5. Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia RE płatność ekologiczną przyznaje się rolnikowi, o którym mowa w art. 29 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 487, ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1305/2013", jeżeli:
1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o przyznanie tej płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym";
2) łączna powierzchnia posiadanych przez niego użytków rolnych w rozumieniu art. 2 ust. 1 akapit drugi lit. f rozporządzenia nr 1305/2013, zwanych dalej "użytkami rolnymi", wynosi co najmniej 1 ha;
3) realizuje 5-letnie zobowiązanie ekologiczne, o którym mowa w art. 29 ust. 2 rozporządzenia nr 1305/2013, w ramach określonego pakietu albo jego wariantu, zwane dalej "zobowiązaniem ekologicznym";
4) spełnia warunki przyznania płatności ekologicznej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.
Z art. 29 ust. 1 rozporządzenia nr 1305/2013, do którego odsyła przywołana regulacja rozporządzenia RE, wynika, że wsparcia w ramach tego działania udziela się na hektar użytków rolnych rolnikom lub grupom rolników, którzy dobrowolnie podejmują się konwersji na praktyki i metody rolnictwa ekologicznego lub utrzymania takich praktyk i metod określonych w rozporządzeniu (WE) nr 834/2007 i którzy są rolnikami aktywnymi zawodowo w rozumieniu art. 9 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013, zgodnie z zastosowaniem w danym państwie członkowskim.
Z kolei, zgodnie z art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013, bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone,
w sprzeczności z celami tego prawodawstwa.
Przepis ten utracił moc od 1 stycznia 2023 r. w związku z wejściem w życie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2021/2116 z 2 grudnia 2021 r. (Dz.U UE.L.2021.435.187 5 grudnia 2021 r.). Przepis art. 62 tego rozporządzenia (tzw. klauzula dotycząca obchodzenia prawa) odpowiada treści art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013.
Warunkiem dostępu do płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej jest zatem wykluczenie zaistnienia prawnej przeszkody przyznania świadczenia. Kwestia skutku sztucznego tworzenia warunków uprawniających do otrzymania płatności przez beneficjentów została jednolicie uregulowana w przepisach unijnych w odniesieniu do obu filarów Wspólnej Polityki Rolnej. Środki pomocowe przeznaczone na finansowanie płatności w ramach Wspólnej Polityki Rolnej wypłacane są z budżetu Unii Europejskiej. W związku z tym podlegają one ochronie zgodnie z rozporządzeniem nr 2988/95, w myśl którego art. 4 ust. 3, działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego, mającymi zastosowanie w danym przypadku, przez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści (por. wyrok NSA z 3 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 3579/16, CBOSA). Powyższe znajduje odzwierciedlenie w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie prowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich.
Przepisy rozporządzenia nr 1306/2013, jak i aktualnie obowiązującego rozporządzenia nr 2021/2116, nie precyzują, na czym może polegać sztuczne stworzenie warunków wymaganych do uzyskania płatności, pozostawiając tym samym rozstrzygnięcie tego zagadnienia organom stosującym prawo.
Kwestia ta stanowiła przedmiot rozważań TSUE, który dokonując interpretacji obowiązującej wówczas regulacji tj. art. 4 ust. 8 rozporządzenia wcześniej obowiązującego – rozporządzenia nr 65/2011, w wyroku z 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12 Słynczewa siła EOOD przeciwko Izpylnitelen direktor na Dyrżawenfond "Zemedelie" - Razplasztatelna agencja (www.eur-lex.europa.eu) wskazał, że dowód w zakresie praktyki stanowiącej nadużycie ze strony potencjalnego beneficjenta takiego wsparcia wymaga, po pierwsze, zaistnienia ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty, a po drugie, wystąpienia subiektywnego elementu w postaci woli uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek. Trybunał stwierdził, że do sądu odsyłającego należy rozważenie obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z systemu wsparcia ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. W tym względzie sąd odsyłający może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami.
Wykładnia wyrażenia "sztuczne warunki", która została sformułowana w podanym orzeczeniu Trybunału odpowiada pojęciu sztucznych warunków, o których mowa w art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. Wskazał na to TSUE w wyroku z 7 kwietnia 2022 r. w sprawie C-176/20 SC Avio Lucos SRL przeciwko Agenţia de Plăţi şi Intervenţie pentru Agricultură – Centrul judeţean Dolj, Agenţia de Plăţi şi Intervenţie pentru Agricultură (APIA) – Aparat Central (pkt 72). W ocenie TSUE, pozbawienie danego podmiotu płatności jest możliwe w przypadku ustalenia zaistnienia trzech przesłanek: po pierwsze stwierdzenia sztucznego stworzenia warunków wymaganych do otrzymania płatności, po drugie wykazania celu w postaci osiągnięcia korzyści wynikających z uregulowań, a więc subiektywnego elementu w postaci woli uzyskania takich korzyści i po trzecie wykazanie sprzeczności tych korzyści z celami systemu wsparcia.
Zauważenia wymaga również, że z ww. orzeczeń TSUE, wynika, że w ramach badania elementu subiektywnego (zamiaru) organ posiada też kompetencję do badania okoliczności związanych z powstaniem grupy producentów, a ponadto takie badanie może podejmować przed dokonaniem płatności oceniając, czy nie stworzono w sposób sztuczny warunków wymaganych do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. Organ może zatem oceniać zamiar stanowiący element towarzyszący czynnościom na etapie zawiązywania grupy oraz składania wniosków o płatność. Zatem to na ten moment należy rozważać intencje poszczególnych członków przyszłej grupy producentów, jak i oceniać okoliczności towarzyszące zawiązaniu danej grupy, które to okoliczności mogą wskazywać na sztuczne stworzenie warunków dla uzyskania wsparcia niezgodnie z celami systemu wsparcia (zob. wyr. NSA z 28 marca 2017 r., II GSK 138/17, CBOSA). Dokonana
w powyższym obszarze ocena powinna być przeprowadzona z uwzględnieniem całokształtu okoliczności mogących świadczyć o zamiarach beneficjenta, w tym także tych, które pojawiły się już po zawiązaniu grupy i po wystąpieniu z wnioskiem
o dokonanie płatności (por. wyr. NSA z 8 sierpnia 2019 r. I GSK 1313/18, CBOSA).
Niewątpliwie zatem do stworzenia sztucznych warunków uzyskania korzyści należy zaliczyć także i dokonanie podziału gospodarstwa rolnego celem uzyskania korzyści, które przysługiwałyby jednemu gospodarstwu (o czym świadczą wyroki NSA: z dnia 5 lipca 2022 r., sygn. akt I GSK 632/22 i z dnia 22 lutego 2018 r., sygn. akt II GSK 3520/17, CBOSA). Tożsame stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 kwietnia 2021 r. w sprawie o sygn. akt I GSK 1772/18 w którym wprost wypowiedział, że utworzenie kilkudziesięciu gospodarstw rolnych, powiązanych ze sobą osobowo, kapitałowo, organizacyjnie i technicznie, a następnie złożenie kilkudziesięciu odrębnych wniosków o przyznanie płatności rolnych na poszczególne działki rolne, z pominięciem modulacji, która ogranicza przyznanie pomocy ze względu na powierzchnię gruntów rolnych wskazuje na stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności rolnych. Bez znaczenia pozostaje to, że każdy z tych podmiotów może wykazać się posiadaniem gruntów rolnych uprawianych rolniczo oraz to, że posiada wyodrębnienie organizacyjno-prawne. Nie wyklucza to bowiem tego, przy zaistnieniu dodatkowych okoliczności, że podmioty te podjęły czynności prawne i faktyczne wprawdzie bezpośrednio nieobjętych zakazem prawnym, ale które w istocie zmierzają do osiągnięcia skutku zakazanego przez prawo.
Pojęcie stworzenia sztucznych warunków było też przedmiotem wykładni sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z 12 grudnia 2018 r. sygn. akt I GSK 957/18, wyrok WSA w Gdańsku z 10 listopada 2022 r. sygn. akt III SA/Gd 153/22, CBOSA)
5.6. Skarżąca w postępowaniu prowadzonym przed organami ARiMR wykazała, że nadano jej numer identyfikacyjny a także, ze legitymuje się rzeczowymi prawami do gruntu rolnego, (które jak twierdziła), został zajęty na prowadzone przez nią uprawy, czynności zaś agrotechniczne są przez nią zlecane. Organ stanął natomiast na stanowisku, że Spółka nie prowadzi samodzielnie, w imieniu własnym działalności rolniczej lecz wraz z powiązanymi podmiotami współkreowała sztuczne warunki wymagane by uzyskać korzyści wynikające z sektorowego prawodawstwa rolnego w sprzeczności z jego celami, co stanowiło podstawę do odmowy przyznania jej płatności w zgodzie z art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013
z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008
– dalej, jako "rozporządzenie nr 1306/2013".
W ocenie Sądu, organy ARiMR w sposób prawidłowy wykazały istnienie przesłanek do odmowy przyznania Stronie Skarżącej płatności zgodnie z wykładnią sformułowaną w ww. wyrokach TSUE, popartą krajowym orzecznictwem sądów administracyjnych.
Organy w sposób właściwy zbadały relacje pomiędzy spółkami oraz podmiotami pośrednio pozostającymi w powiązaniu z M. J. Prawidłowo też ustaliły powiązania kapitałowe, zasadnie przy tym badając sposób powstania określonych zależnych osobowo i kapitałowo spółek.
W świetle poczynionych ustaleń organy trafnie przyjęły, że w istocie wszystkie podmioty (tj. kilkadziesiąt wskazanych przez organy spółek, w tym także i G. Sp. z o.o.), a ściślej ich majątek, współtworzyły jeden organizm gospodarczy centralnie zarządzany przez podmiot posiadający udziały w tych spółkach, mianowicie P[...] S.A., którego Prezesem zarządu jest M. J. Poprzez ukształtowanie struktury własności gruntów, jako prawnie odrębne lecz powiązane kapitałowo jak i osobowo oraz podporządkowanie wspólnemu celowi gospodarczemu, doszło do zamierzonej i nakierowanej na korzyści sprzeczne z celami wsparcia – koordynacji działań służących obejściu mechanizmów modulacji kwot płatności polegającej na zmniejszeniach tych kwot poprzez zastosowanie: pułapów powierzchniowych, współczynnika redukcji, współczynnika korygującego oraz w przypadku innych płatności, szczeblowo degresywnych stawek płatności.
W sposób uzasadniony przyjęto, że o sztuczności warunków stworzonych do uzyskania płatności świadczył fakt, iż działalność zaangażowanych podmiotów, w tym i Skarżącej, nie miała charakteru działania autonomicznego i działalność gospodarcza nie była prowadzona by służyć konkretnym, zindywidualizowanym interesom tych podmiotów.
Organ prawidłowo ustalił i ocenił, że w spółkach (tj. jako Prezesi Zarządu, udziałowcy, wspólnicy) zamiennie stanowiska piastowały te same osoby: I. O., K. S., Ł. P., M. J., A. S., M. P., W. K., z nadrzędną rolą M. J. (poprzez P[...] S.A.). P[...] S.A. posiada udziały w spółkach co obrazuje tabela na str. 24 – 26 zaskarżonej decyzji. Spółka we wnioskach o przyznanie płatności w latach 2017-2022 deklarowała grunty położone na działce nr [...] zlokalizowanej w woj. dolnośląskim, powiecie [...], gm. J., które posiadała na mocy umowy dzierżawy zawartej z F. Sp. z o.o., którą to z kolei umowę jak i protokół zdawczo – odbiorczy podpisał W. K. – członek zarządu występujący w powiązanych podmiotach. Podobnie pozostałe spółki dzierżawiły lub nabywały działki od innych powiązanych podmiotów.
Spółki, w tym Strona nie zatrudniały pracowników, nie posiadały własnej infrastruktury technicznej (własnych maszyn, urządzeń rolniczych). Prace rolne zlecały tym samym podmiotom powiązanym tj.: I. sp. z o.o., Usługi Rolnicze R. K. bądź R. K., jako osobie fizycznej (w sporadycznych lub pojedynczych przypadkach: Gospodarstwu Rolnemu S. B., Gospodarstwu Rolnemu D. W., P. K.). Skalę relacji w omawianym zakresie zaprezentowano w tabeli na str. 28-30 decyzji organu drugiej instancji).
Co więcej, ubiegające się o płatności podmioty, w tym i Skarżąca nie posiadały własnych magazynów i środków transportu zlecając usługi magazynowe I. sp. z o.o. Z kolei, plony spółek tj.: P. sp. z o. o., R. sp. z o. o., czy też Gospodarstwa [...] Sp. z o. o. przechowywane były przez R. K. Co więcej, podmioty wraz ze Skarżącą spółką mają podobny, zawężony zakres produkcji roślinnej (brak jest bowiem podstawowych gatunków zbóż tj.: pszenica, jęczmień, pszenżyto, brak kukurydzy, rzepaku, uprawy warzyw, roślin okopowych, sadów i plantacji trwałych). Spółki mają jedynie kilka, grupowo przypisanych adresów siedzib i adresów korespondencyjnych, co zostało przedstawione na str. 39-41 decyzji organu odwoławczego. Część wskazanych
w decyzji podmiotów dzierżawiło pomieszczenia biurowe od podmiotów powiązanych, co zostało opisane na kartach 41 – 42 decyzji.
Kredyt z kolei udzielony przez [...] na rzecz P[...] S.A., został przeznaczony na pożyczki dla 17 wymienionych w decyzji organu pierwszej instancji spółek, a jego zabezpieczenie stanowi hipoteka nieruchomości będących ich własnością.
Istotnym jest również, że Spółki nie konkurują ze sobą, gdyż wpływ na ich działalność ma zamknięta grupa osób, która formalnie zleca wykonywanie usług agrotechnicznych podmiotom pomocniczym oraz pozyskują kanały dystrybucji dla relatywnie zawężonej, pod względem rodzajowym, podaży płodów rolnych. O pozorności samodzielnego funkcjonowania świadczy m.in. fakt dokonywania operacji biznesowych pomiędzy powiązanymi spółkami, w których stwierdzono rażąco zaniżone, nierynkowe poziomy cen usług agrotechnicznych ustalane względem podmiotów powiązanych przez I. sp. z o. o. czy też R. K. Ponadto, u większości
z wymienionych w decyzji podmiotów dopłaty stanowią przeważający dochód.
Sąd podziela zatem ocenę stanu faktycznego wskazującą na brak gospodarczej samodzielności grupy około 30 podmiotów, która wystąpiła z wnioskami, w tej liczbie
i Skarżącej oraz ich zależność od M. J. - akcjonariusza jedynego wspólnika P[...] S.A., który jako pośredni udziałowiec tych spółek z o. o. ma pełną kontrolę nad ich działalnością. Zdaniem Sądu, organ odwoławczy doprowadził do ustalenia okoliczności obiektywnie wskazujących na podporządkowanie funkcjonowania Spółki skarżącej interesom całej stanowiącej faktycznie jedno gospodarstwo rolne, grupy podmiotów powiązanych, jak również o braku prawnych cech pozwalających na przypisanie jej statusu "rolnika" (art. 4 ust. 1 lit. a i b rozporządzenia nr 1307/2013).
W kwestii istnienia jednego spójnego gospodarstwa obejmującego wszystkie grunty formalnie zgłoszone do płatności przez odrębne, ale jednak niesamodzielne podmioty w zaskarżonej decyzji: 1) prawidłowo został ustalony schemat podmiotów powiązanych występujących o płatności w roku 2021 r., gdzie o płatności wystąpiły podmioty prawa handlowego pośrednio powiązane z M. J. jako jedynym akcjonariuszem spółki akcyjnej będącej wspólnikiem spółek wnioskujących, 2) w sposób uprawniony wywnioskowano o funkcjonowaniu szerszego, spójnie i jednolicie zarządzanego przedsięwzięcia gospodarczego, 3) trafnie też stwierdzono, iż spółki,
w tym i Skarżąca, nie prowadziły samodzielnie odrębnych gospodarstw rolnych rozumianych jako zarządzane przez siebie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej (art. 4 ust. 1 lit. a i b rozporządzenia nr 1307/2013).
O słuszności powyższego wskazują następujące ustalenia i argumenty:
a) z przedstawionych przez spółkę dokumentów wynikało, że spółki prowadziły działalność w bardzo podobny, ustalony system działania, w tym realizowały zbliżone kierunki działania produkcji rolnej. W zależności od położenia posiadanych gruntów,
z tymi samymi kontrahentami dokonywały obrotu płodami rolnymi, korzystały z usług tych samych podmiotów w przypadku prac agrotechnicznych. Spółki miały jednocześnie te same adresy siedziby (pogrupowane) i korzystały z tego samego adresu do korespondencji,
b) Skarżąca nie dysponowała zapleczem niezbędnym do prowadzenia działalności rolniczej tj. brak było maszyn, urządzeń, magazynów czy środków transportu; magazyn miała dzierżawić od I. sp. z o.o.,
c) Skarżąca nie zatrudniała żadnych pracowników, a w zakresie prac agrotechnicznych miała korzystać z usług I. sp. z o.o., dostawcę usług również dla powiązanych kapitałowo i osobowo spółek.
Sąd podziela zatem stanowisko organu odwoławczego, że działalność spółek zależnych w ramach szerokiego i spójnie kierowanego centralnie organizmu gospodarczego, nie miała charakteru rzeczywistego i autonomicznego, a działalność rolnicza przez zależne podmioty miała charakter wyłącznie formalny, ekonomicznie nieuzasadniony, co świadczyło o cechującym ich funkcjonowaniu "sztuczności" w rozumieniu art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. Nadto trafnie organy uznały, że Skarżąca nie była samodzielna gospodarczo i nie spełniała definicji rolnika, ponieważ nie wykazała, by w 2021 roku prowadziła gospodarstwo rolne rozumiane jako zarządzane przez siebie jednostkę wykorzystywaną do działalności rolniczej (art. 4 ust. 1 lit. a i b rozporządzenia nr 1307/2013). Grunt zgłoszony przez nią do płatności był wykorzystywany do prowadzenia działalności rolniczej lecz w ramach gospodarstwa rolnego prowadzonego w istocie przez inny podmiot. Poza prawami do gruntów rolnych, Spółka nie miała innych atrybutów, które mogłyby być uznane za składniki gospodarstwa rolnego.
Wspólnie przywołane okoliczności nakazują uznać, że zgłoszenie do płatności gruntów przez liczne powiązane podmioty, nieprowadzące w rzeczywistości skonkretyzowanej na własne cele działalności rolniczej – takiej która jest uzasadniona celami gospodarczymi, miał charakter sztuczny. Przez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności należy bowiem rozumieć sztuczne wykreowanie określonych elementów stanów faktycznych, czy też manipulowanie nimi tak, aby odpowiadały one nie przepisowi prawnemu, który miałby w "normalnym" układzie rzeczy zastosowanie, ale przepisowi dla autora tej kreacji (manipulacji) korzystniejszemu (por. M. Godlewska, Pojęcie nadużycia prawa w prawie UE (cz. I), "Europejski Przegląd Sądowy" 2011, nr 6(69), s. 25-26).
Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości takie zachowanie nie może być objęte ochroną prawną i może być odpowiednio sankcjonowane (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości (druga izba) z 16 marca 2006r. w sprawie C-94/05 Emsland-Stärke GmbH przeciwko Landwirtschaftskammer Hannover; pkt 52-53). Zasadniczym bowiem celem wsparcia jest pomoc w przeprowadzeniu restrukturyzacji rolnictwa
i poprawy warunków gospodarowania i życia na terenach wiejskich oraz pomoc
w ochronie środowiska naturalnego przed dalszą jego degradacją. Wsparcie to jest oparte na mechanizmie mającym na celu stopniowe obniżanie płatności dla rolników na rzecz rozwoju obszarów wiejskich, a także na zasadzie zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich. Zatem przepisy prawa krajowego i unijnego sprzeciwiają się przyznaniu płatności podmiotom, których zasadniczym celem podejmowanych działań jest dążenie do uzyskania jak największej płatności, a nie realizacja jednego z celów zgrupowanych wokół czterech osi wsparcia. Można założyć, że gdyby nie było takiego wsparcia finansowego ze strony Państwa czy UE, to działalność byłaby prowadzona
w ramach jednego podmiotu (gospodarstwa rolnego) a nie kilkudziesięciu podmiotów gospodarczych.
Tak więc, mimo że działania polegające na utworzeniu wielu podmiotów, posiadanie gruntów rolnych, czy też powierzenie wykonania prac rolnych innemu podmiotowi są prawnie dopuszczalne, jednak muszą one być skonfrontowane
z przepisami regulującymi mechanizm przyznawania płatności, które wykluczają przyznawanie płatności podmiotom, które z uwagi na swoją sytuację ekonomiczną
i pozycję na rynku rolnym takiej pomocy nie powinny oczekiwać. Podmioty te, ukrywając faktyczny sposób i zakres prowadzonej działalności, de facto nie prowadzą działalności rolniczej opartej na zasadzie swobody i konkurencyjności, a więc nie spełniają zasadniczego kryterium pozwalającego na przyznanie jakiejkolwiek pomocy nie tylko
w zakresie rolnictwa. Powyższe zdaniem Sądu odpowiada ustalonemu w sprawie stanu faktycznemu.
Na tym tle, jak słusznie wykazał organ odwoławczy działanie polegające na zgłoszeniu przez odrębne podmioty zarządzanych wspólnie gruntów rolnych, ukierunkowane było na uzyskanie dodatkowych korzyści finansowych w porównaniu
z sytuacją, gdyby o płatności ubiegał się jeden podmiot.
Wobec powyższego zarzuty odnoszące do kwestii błędnej wykładni art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 1975/2006 w zw. z art. 4 w zw. z art. 39 rozporządzenia nr 1698/2005 co do oceny tego, czy zostały stworzone sztuczne warunki wymagane do otrzymania wsparcia pozostają nieuzasadnione.
Jedynie na marginesie Sąd wskazuje, iż rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do działań wsparcia rozwoju obszarów wiejskich zostało uchylone z dniem 1 stycznia 2011 r. Jedynie w art. 34 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich ustawodawca zawarł odesłanie do tego rozporządzenia
w aspekcie odczytywania przepisów zgodnie z korelacją przedstawioną w tabeli
- załączniku II do tego rozporządzenia, zgodnie z którym przepis art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 1975/2006 został zastąpiony art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011. Oceniając zatem ww. zarzuty podniesione przez profesjonalnego pełnomocnika Sąd wziął pod uwagę prawidłową treść przepisów.
W zaskarżonej decyzji określono też hipotetyczną wartość potencjalnych, możliwych do osiągnięcia korzyści. Organ ocenił, że w razie zsumowania areału gruntów zgłoszonych przez odrębne podmioty i przyjęcia założenia, że o płatność ONW wystąpiłby jeden podmiot – do powierzchni 3.489,40 ha to otrzymałby płatność jedynie do 75ha (zgodnie z przepisami § 3 ust. 4 rozporządzenia ONW). Wskutek zastosowania mechanizmu modulacji, przysługująca płatność wyniosłaby 7.831,25 zł. Natomiast w sytuacji uwzględnienia wszystkich wniosków, złożonych przez powiązane podmioty zostałaby w sposób nieuprawniony rażąco zwielokrotniona o co najmniej 240.605,55 zł. Na kartach decyzji 44 – 47 organ zaprezentował szacowany zysk również w ramach płatności RDST, MR, jak i płatności JPO, z której każda z kwot oscylowała wokół kwot powyżej kilkuset tysięcy złotych.
Organ zasadnie przy tym też wskazał, że jak wynika z § 15 ust. 1 rozporządzenia RE płatność ekologiczna ulega zmniejszeniu do powyżej 50 ha do 75% stawki podstawowej, powyżej 100 ha do 60%. Trafnie skonkludował, że odrębne zgłoszenie gruntów do płatności przez poszczególne podmioty, w razie uwzględnienia wniosków doprowadziłoby do uzyskania korzyści finansowych.
Sąd ocenił więc, że organ w zaskarżonej decyzji wbrew temu co zarzuca Skarżąca, przedstawił prawidłową i wyczerpującą analizę dotyczącą możliwości uzyskania potencjalnych korzyści z odwołaniem się do właściwych podstaw prawnych.
Prawidłowo na tle sprawy ustalono także istnienie kolejnej przesłanki zastosowania art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013, tzn., że uzyskane korzyści były sprzeczne z celami wsparcia. Jak organ wskazał, cele wsparcia rolnictwa wynikają wprost z art. 39 ust. 1 pkt b Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Wspólna polityka rolna służyć ma m.in. zapewnieniu odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, zwłaszcza przez podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących
w rolnictwie. W odniesieniu do płatności z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, czyli również płatności ONW cele wprost wynikają z art. 4 rozporządzenia nr 1305/2013, w którym mowa jest, że w ogólnych ramach WPR, wsparcie rozwoju obszarów wiejskich, w tym działań w sektorze spożywczym i sektorze produktów niespożywczych oraz leśnictwie, przyczynia się do osiągnięcia następujących celów: (a) wspieranie konkurencyjności rolnictwa; (b) zapewnienie zrównoważonego zarządzania zasobami naturalnymi oraz działania w dziedzinie klimatu; (c) osiągnięcie zrównoważonego rozwoju terytorialnego wiejskich gospodarek i społeczności, w tym tworzenie i utrzymywanie miejsc pracy. W przypadku płatności ekologicznej, realizacja tych celów polega m. in. na promowaniu mniejszych producentów, a to poprzez wprowadzenie mechanizmu modulacji opartego o szczeblowo degresywną, proporcjonalnie do wzrostu powierzchni, konstrukcję stawek płatności. I tak beneficjentom przysługuje płatność w wysokości 100% stawki podstawowej - za powierzchnię do 50 ha; 75 % stawki podstawowej - za powierzchnię powyżej 50 ha do 100 ha; 60 % stawki podstawowej - za powierzchnię powyżej 100 ha (§ 15 ust. 1 rozporządzenia RE).
Odnosząc te uwagi do stanu faktycznego sprawy, wyrażenia wymaga, iż trafnym był wniosek organów ARiMR, że działania polegające na pozyskiwaniu płatności przez poszczególne spółki, których majątek współtworzył jeden, spójnie zarządzany organizm gospodarczy, będący faktycznie pod kontrolą P[...] S.A., której jedynym akcjonariuszem był M. J., miały na celu uzyskanie korzyści sprzecznych z celem wsparcia. Organ odwoławczy, w zaskarżonej decyzji, poprzez analizę okoliczności obiektywnych, oraz krytyczną ocenę twierdzeń co do motywacji takich działań, wbrew temu co twierdzi Skarżąca dowiódł, że służyły one obejściu mechanizmów służących realizacji celu wsparcia, a wyrażających się w zmniejszeniu kwot płatności proporcjonalnie do wielkości areału. Zasadnie ustalił, że doszło do skoordynowanego działania mającego na celu maksymalizację sum wsparcia ze wszystkich tytułów przewidzianych w ramach obu filarów polityki rolnej - płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Za taką oceną ustaleń przemawiały argumenty, że:
1) dokonując oceny zamiaru, organ zasadnie przyjął szeroką perspektywę faktyczną zestawiającą sposób prowadzenia działalności rolniczej przez wszystkie powiązane podmioty. Dopiero bowiem dokonywane na tym poziomie ustalenia pozwoliły na stworzenie spójnego obrazu i poczynienie ustaleń co do korzyści płynących z powołania licznych podmiotów, które uzyskiwały prawo do gruntów odrębnie zgłaszanych do płatności, a wykorzystywanych do działalności rolniczej prowadzonej spójnie w ramach jednego szerszego organizmu gospodarczego;
2) organ odwoławczy zasadnie dokonał powyższej oceny w oparciu o okoliczności obiektywne. Prawidłowość takiego postępowania znajduje potwierdzenie w przywołanym już wcześniej wyroku TSUE w sprawie C-434/12 oraz w wyroku C-176/20. Z wyroków tych wynika, że Trybunał uznaje za obowiązek sądów krajowych (a w konsekwencji także organów) weryfikację obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że przez sztuczne warunki wymagane do otrzymania płatności z systemu wsparcia ubiegający się o taką płatność zamierzał osiągnąć korzyść sprzeczną z celami systemu;
3) trafnie odwołano się do zdarzeń, które miały miejsce przed złożeniem wniosków, badając zmiany areału zgłaszanego indywidualnie do płatności przez M. J. w okresie 2008 - 2010, kiedy to deklarował posiadanie gruntów rolnych o pow. około 150 ha, z których w kolejnych latach następnie zbył na rzecz powiązanych spółek (od siebie pośrednio zależnych). Organ analizując działanie - kto zgłaszał działki w latach kolejnych ustalił, że czyniły to spółki bezpośrednio po ich powołaniu. Organ trafnie też ocenił, że późniejsze działania, polegające na nabywaniu praw do gruntów przez spółki formalnie odrębne, lecz zależne i wchodzące w skład grupy powiązanych podmiotów zależnych, pośrednio zależnych od spółki P[...] S.A., zawiadywanej przez M. J., nie doprowadziły do uzyskania przez poszczególne spółki autonomii gospodarczej, ale służyły optymalizacji rozmiaru areału dla maksymalizacji kwot płatności, co z kolei przeczy twierdzeniom Skarżącej, że Skarżąca taka autonomiczność we wszelkich aspektach jej działalności posiadała.
Zdaniem Sądu trafny było również stanowisko organu, że działania Skarżącej nie wypełniały celów wspólnej polityki rolnej określonych w art. 39 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (Dz. Urz UE C 115 z dnia 9 maja 2008 r.) oraz
w art. 4 rozporządzenia nr 1305/2013, co z kolei przeczy zarzutowi błędnej wykładni tych przepisów i niewłaściwego ich zastosowania skutkujących (zdaniem Skarżącej) nieustaleniem, jakie są cele systemu wsparcia rozwoju obszarów wiejskich.
Celem odczytania ratio legis wspomnianych rozwiązań koniecznym jest odczytywanie celów opisanych w ww. przepisach wraz z przepisami prawa materialnego zarówno wspólnotowego jaki krajowego regulujących przyznawanie płatności. W sposób niewątpliwie wynika z nich, że konstrukcja stawek płatności (degresja szczeblowa) oraz próg kwotowy w przypadku jednolitej płatności obszarowej (współczynnik redukcji), służy promowaniu gospodarstw mniejszych, poprzez wsparcie dochodowe, co niewątpliwie sprzyjać ma pożądanemu przez prawodawcę wspólnotowego celowi jakim jest zapewnienie odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, zwłaszcza przez podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących w rolnictwie. Wskazuje na to pkt. 13 preambuły do rozporządzenia nr 1307/2013 dotyczący płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, że: "charakterystyczną cechą rozdziału środków bezpośredniego wsparcia dochodów wśród rolników jest przydzielanie nieproporcjonalnych kwot płatności stosunkowo małej liczbie dużych beneficjentów. Więksi beneficjenci, dzięki ich zdolności do eksploatowania korzyści skali, nie wymagają jednolitego wsparcia na tym samym poziomie, aby skutecznie osiągnąć cel polegający na wsparciu dochodu. Ponadto możliwość dostosowania ułatwia większym beneficjentom gospodarowanie przy niższym poziomie jednolitego wsparcia. Państwa członkowskie powinny zatem zmniejszyć o co najmniej 5 % część płatności podstawowej, która ma zostać przyznana rolnikom, jeśli przekracza ona 150.000 EUR. Aby zapobiec nieproporcjonalnym skutkom dla dużych gospodarstw o wysokiej liczbie pracowników, państwa członkowskie mogą zadecydować o uwzględnieniu kosztów zatrudnienia podczas stosowania tego mechanizmu. Aby takie zmniejszenie poziomu wsparcia było skuteczne, nie należy przyznawać żadnych korzyści rolnikom, którzy sztucznie stworzyli warunki w celu uniknięcia jego skutków. Dochód uzyskany dzięki zmniejszaniu płatności dla dużych beneficjentów powinien pozostać w państwach członkowskich, w których został wytworzony i powinien zostać udostępniony jako wsparcie unijne dla środków finansowanych w ramach Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich ("EFRROW")". Jednoznacznie wynika z tego, że prawodawca wspólnotowy przewiduje rygorystyczne przestrzeganie przepisów przewidujących zmniejszenie wsparcia, służących ochronie interesów ekonomicznych mniejszych rolników.
Organ właściwie zatem ocenił, że działalność Skarżącej ale i wszystkich spółek pośrednio kontrolowanych przez M. J. nie realizowała wyżej rozumianych
i prawnie promowanych celów wsparcia. Skarżąca, podobnie jak inne spółki, korzystała bowiem z usług agrotechnicznych świadczonych przez podmioty zewnętrzne, w tym tylko formalnie odrębne i nie posiadała własnego zaplecza technicznego. Dodatkowo, jak wykazano w zaskarżonej decyzji, spółki nabywały usługi agrotechniczne po cenach niższych od rynkowych, przy czym liczne z nich, w zależności od położenia gruntów, korzystały z usług tych samych podmiotów, w części również powiązanych osobowo
i kapitałowo. Trudno w tych okolicznościach zatem przyjąć by działalność taka mogła służyć zwiększeniu wydajności rolnictwa przez wspierania postępu technicznego, racjonalnego rozwoju produkcji rolnej optymalnego wykorzystania siły roboczej czy też miała zapewnić odpowiedni poziom ludności wiejskich bądź tworzenie i utrzymywanie miejsc pracy. Co ważne, działanie Spółki oraz podmiotów powiązanych nie służyło również wspieraniu konkurencyjności rolnictwa, czyli celowi wskazanemu w art. 4 lit. a rozporządzenia nr 1305/2013. Cel jakim jest poprawa konkurencyjności należy rozumieć w dwóch aspektach. Pierwszy wymaga odniesienia do sytuacji pojedynczego przedsiębiorcy - rolnika, drugi zaś wymaga przyjęcia perspektywy całej branży. Celem wsparcia jest bowiem zwiększanie konkurencyjności pojedynczego przedsiębiorstwa poprzez wzmacnianie jego pozycji ekonomicznej np. poprzez inwestycje w zaplecze produkcyjne konkretnego podmiotu, ale zapewnienie balansu i równomiernego rozwoju całej grupy przedsiębiorców z danej grupy. Innymi słowy: konkurencyjność musi być oceniania indywidualnie, w odniesieniu do konkretnego przedsiębiorcy, a więc wymaga ustalenia czy wsparcie przyczyni się do podniesienia ekonomicznej konkurencyjności aplikującego o nią producenta rolnego. Po drugie - w aspekcie ogólnym - konkurencyjność odnosić należy do tego czy wsparcie danego przedsiębiorcy (w sensie funkcjonalnym a nie tylko formalnoprawnym) ponad ustalony limit nie przyczyni się do obniżenia (zachwiania) konkurencyjności na danym rynku (tak NSA w wyr. z 15 lutego 2017 r. II GSK 1518/15, CBOSA). Sąd wnioski te podziela w całości.
W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy nie ma wątpliwości, że ustalony schemat maksymalizacji wsparcia z obejściem: mechanizmów modulacji, ograniczeń kwotowych i powierzchniowych, stawia beneficjenta (tu rozumianego jako podmiot zawiadujący zagregowanym areałem) w sytuacji ekonomicznie lepszej od producentów unikających optymalizacji, niepożądanej z punktu widzenia celów wsparcia. Tym samym konkurencyjność w aspekcie szerszym, nie indywidualnym, w istocie zaburza.
Sąd uznał jednocześnie, że Strona stanowiska tego nie podważyła argumentami opartymi o twierdzenie o innym podłożu zdarzeń poddanych analizie organu. W świetle jej oświadczeń oraz przedstawionej przez nią argumentacji można przyjąć, że spółki (w tym i Skarżąca) mogły prowadzić działalność również inną niż rolnicza i że działania takie podejmowały również przed 2021 r. lecz okoliczności te nie stanowią o braku podstaw do uznania, że spółki te wykorzystano do stworzenia "sztucznych warunków" w rozumieniu art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013, gdyż ocenie organów, w ramach badania istnienia "sztucznych warunków", podlegała kwestia prowadzenia działalności rolniczej w roku 2021. Zarzuty Skarżącej w podanym zakresie również pozostają bezzasadne.
Odpowiadając z kolei na zarzut Skarżącej, powołującej się w podanym zakresie na tezy wyroku TSUE w sprawie C-434/12, a oparty o argument, że celem podziału gospodarstwa nie była wyłącznie maksymalizacja kwot płatności rolnych – tut. Sąd wskazuje, że oceniając, czy nie stworzono "sztucznych warunków", cel działań beneficjenta (w przypadku spółek) należy oceniać nie tylko z punktu widzenia okoliczności powołania danego podmiotu oraz do działań późniejszych. Obok celu powołania podmiotów badać należy też sens ukształtowania warunków deklarowanej przez nich działalności rolniczej we wszystkich aspektach, w szczególności podmiotowym i ekonomicznym, ze szczególnym uwzględnieniem tego, czy tworzone warunki (również w zakresie struktury agrarnej w ramach grupy podmiotów powiązanych) nie są tworzone dla uzyskania wyższych kwot wsparcia w porównaniu z przysługującymi w sytuacji, gdyby takich zabiegów nie podjęto.
W rozpoznawanej sprawie na tym tle ocenie podlegał łączny obraz działań składających się na stworzenie takiej struktury gospodarczej (przy wykorzystaniu gruntów, do których rzeczowe i obligacyjne prawa posiadały powiązane kapitałowo
i osobowo podmioty), która istniała w momencie składania wniosków, jak również tego, czy na gruncie przepisów dotyczących płatności obiektywnie da się takim działaniom przypisać inny cel niż maksymalizacja globalnie zsumowanych kwot wsparcia. Dopiero takie ujęcie stanowi perspektywę oceny istnienia "sztucznych warunków" w rozumieniu art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013.
Jak wcześniej wskazano, organy ARiMR uwzględniły tę perspektywę w swych ustaleniach faktycznych. O czym już była mowa, w sytuacjach budzących wątpliwości, ocenie podlegają nie tylko okoliczności związane bezpośrednio z funkcjonowaniem rolnika, ale również te, które wskazują na jego pozycję na rynku rolnym, jego relacje (powiązania) gospodarcze, organizacyjne z innymi podmiotami występującymi na tym rynku (wyrok NSA z 29 kwietnia 2021 r., I GSK 1772/18, CBOSA).
Okoliczności podjęcia deklarowanej działalności rolniczej przedstawiono na tle działania całej grupy podmiotów pośrednio zależnych od P[...] S.A., w której jedynym akcjonariuszem był M. J. Wynik tej oceny, który został zreferowany i oceniony we wcześniejszych fragmentach uzasadnienia i jednoznacznie potwierdził prawidłowość stanowiska Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR o tym, że celem zarówno nabycia przez Skarżącą gruntów oraz sposób prowadzenia przez nią działalności rolniczej tożsamej i niekonkurencyjnej w stosunku do innych podmiotów wchodzących w skład ww. grupy podmiotów skierowany był na upozorowanie autonomicznej działalności rolniczej, co czyniono w celu maksymalizacji korzyści
z płatności uwzględniającej interes całej grupy podmiotów zależnych.
Ze zgromadzonego przez organy materiału dowodowego, wynika natomiast, że wymienione podmioty współpracowały ze sobą. Spółki powiązane, w licznych przypadkach prowadziły te same uprawy na sąsiadujących z sobą gruntach, na których zabiegi agrotechniczne dokonywali ci sami zleceniobiorcy. Spółki te deklarowały również korzystanie z magazynów innych podmiotów zależnych. Okoliczności te wskazują, że podmioty te faktycznie nie stanowią odrębnych gospodarstw rolnych, które samodzielnie decydują w swobodny sposób o prowadzonej produkcji i konkurują ze sobą na rynku rolnym.
Zastrzeżeń Sądu nie budzi także konkluzja organów o roli M. J. jako osoby, której działania pośrednio spajają wszystkie zależne podmioty. Jakkolwiek nie przedstawiono żadnego dowodu bezpośrednio potwierdzającego, że to M. J. podejmował osobiście decyzje dotyczące produkcji rolnej przez poszczególne spółki, jednakże nie podważa to oceny ustaleń o istnieniu powiązań kapitałowych i osobowych pomiędzy spółkami. Istotne znaczenie ma tutaj fakt, iż jedynym wspólnikiem powiązanych spółek była P[...] S.A., w której jedynym akcjonariuszem był (i pozostaje) M. J.
Dodatkowo, czego dowiódł organ - a Skarżąca nie przedstawiła dowodów przeciwnych - spółki, a wśród nich Skarżąca, nie były gospodarczo samodzielne, prowadziły działalność rolniczą w sposób zbliżony, nie konkurowały z sobą, korzystały
z tych samych dostawców usług, w skład ich zarządów wchodziły te same osoby, w tym powiązane z M. J. Suma tych ustaleń wskazuje na powiązania spółek oraz to, że ich mienie było wykorzystywane do spójnej działalności prowadzonej
w ramach większego przedsięwzięcia gospodarczego, a elementem wiążącym te spółki oraz owo przedsięwzięcie, była P[...] S.A., w której jedynym akcjonariuszem był właśnie M. J.
5.7. Na tle sprawy za chybione Sąd uznał zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., jak też zarzuty dotyczące naruszenia art. 80 k.p.a. regulujące kwestie dowodowe. Zdaniem Sądu, organy ARiMR oceniły zebrany materiał dowodowy zgodnie z art. 80 k.p.a, nie przekraczając przy tym zasady swobodnej oceny dowodów. Uznały na tej podstawie, że w rozpatrywanym przypadku zasadniczą podstawą materialnoprawną kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowiła unijna regulacja przewidująca odmowę płatności na rzecz wnioskującej Spółki, w odniesieniu do której ustalono, że sztucznie wraz z innymi podmiotami stworzyła warunki wymagane do otrzymania żądanych płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. Skarżąca natomiast nie podważyła skutecznie ustaleń faktycznych sprawy. Nie powołała również żadnych nowych dowodów na okoliczności przeciwne, niż ustalone. Nie jest z kolei wystarczające do podważenia prawidłowości wydanej decyzji, przekonanie Strony o innej niż przyjęta doniosłości poszczególnych dowodów i ich odmiennej oceny, niż przeprowadzona przez organ administracji publicznej.
W związku z powyższym za bezzasadny pozostaje również podniesiony przez Stronę skarżącą zarzut naruszenia art. 107 § 3 w zw. z art. 107 § 1 ust. 6 k.p.a., gdyż treść zaskarżonej decyzji odnosi się do całokształtu rozstrzyganej sprawy, prawidłowo
i kompleksowo wskazując na ustalony stan faktyczny sprawy oraz wyjaśniając zastosowaną podstawę prawną. Organ prawidłowo uwzględnił obowiązek prowadzenia postępowania dowodowego. Uzasadnienie spełnia wymóg przekonywania zgodnie
z zasadą art. 11 k.p.a. Wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w myśl art. 15 k.p.a.
z zachowaniem zasady dwuinstancyjności postępowania polegającej na ponownym rozpoznaniu sprawy przez organ drugiej instancji.
Mając na uwadze powyższe, zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania nie zasługują na uwzględnienie.
5.8. Mając zatem na uwadze całość podanych wyżej okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło