III SA/Gd 552/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Orłowska, Sędziowie NSA Marek Gorski, WSA Felicja Kajut (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Wojewody z dnia 4 listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatu z dnia 23 września 2009 r. nr[...]. Decyzją z dnia 23 września 2009 r. Starosta działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (dalej w skrócie k.p.a.) oraz art. 9 pkt 14 lit. d i art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy orzekł o odmowie umorzenia M. G. nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 6.439,10 zł. Jednocześnie organ rozłożył w/w kwotę nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych na 12 rat wskazując, iż pierwsze jedenaście rat wynosić będzie 530 zł każda (płatne do 20 dnia każdego miesiąca zaczynając od 20 października 2009 r.), natomiast rata ostatnia, płatna do dnia 20 września 2010 r., wynosić będzie 609,10 zł. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że w następstwie decyzji zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych strona złożyła wniosek o umorzenie lub rozłożenie na raty istniejącego zadłużenia. Po analizie akt sprawy organ doszedł jednakże do wniosku, iż umorzenie nie byłoby zasadne wobec faktu zatajenia przez w/w faktu zatrudnienia w okresie od 1 sierpnia 2007 r. do dnia 9 kwietnia 2008 r. Z kolei wniosek o rozłożenie świadczenia na raty został oceniony pozytywnie z uwagi na wysokość kwoty oraz trudną sytuację finansową strony. Po rozpatrzeniu odwołania strony Wojewoda, decyzją z dnia 4 listopada 2009 r., powołując w podstawie prawnej decyzji przepisy art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w sprawie nie zaistniały przesłanki, które mogłyby przemawiać za umorzeniem nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych. Na ocenę wszystkich przesłanek miało bowiem wpływ zachowanie strony, która równolegle pobierała wynagrodzenie za pracę oraz zasiłek dla bezrobotnych z tytułu pozostawania bez pracy. Co więcej, alternatywne żądanie strony przemawiało nadto za uznaniem, że strona jest w stanie spłacić istniejące zobowiązanie. Z kolei bierna postawa strony nie mogła wpłynąć na większą ilość rat spornego świadczenia. To strona doprowadziła przecież do sytuacji, w której się obecnie znalazła. Takie zaś działanie w ocenie organu odwoławczego nie może korzystać z ochrony prawnej. W skardze na powyższą decyzję wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku M. G. wniósł o ponowne przeanalizowanie kwestii umorzenia należności. Skarżący wskazał także, że wnosił o ewentualne rozłożenie świadczenia na niewielkie raty, które byłby w stanie spłacić. W jego ocenie nie będzie w stanie spłacić spornego świadczenia w 12 ratach gdyż jest osobą niemajętną i schorowaną. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację. Dodatkowo organ wskazał, że z uwagi na racjonalność gospodarowania środkami budżetowymi nie mógł rozłożyć świadczenia na większą ilość rat. Wojewódzki Sad Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Postępowanie przed sądami administracyjnymi prowadzone jest zaś na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W myśl art. 134 § 1 w/w aktu normatywnego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli decyzji wydanych w niniejszej sprawie Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja podjęta została na podstawie art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. nr 99 poz. 1001 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem starosta może odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty nienależnie pobrane świadczenie, albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia umorzyć te należności w całości albo w części, jeżeli wystąpiła jedna z przesłanek : w postępowaniu egzekucyjnym lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że osoba lub inny podmiot, które pobrały nienależne świadczenie, nie posiadają majątku, z którego można dochodzić należności; dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależne świadczenie, albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania; osoba, która pobrała nienależne świadczenie, zmarła, nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności; zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, przewyższającej wydatki egzekucyjne. Fakt, że ustawodawca enumeratywne wymienił przesłanki zastosowania ulg wskazuje, że tylko wystąpienie co najmniej jednej z nich daje podstawy do ubiegania się o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia. W sprawie będącej przedmiotem rozpatrzenia organ pierwszej instancji powołał się na opinię Powiatowej Rady Zatrudnienia. Należy w tym miejscu zauważyć, że opinia ta, jakkolwiek niezbędna do wydania rozstrzygnięcia w sprawie, nie jest dla organu zatrudnienia wiążąca, bowiem to on posiada kompetencje do wydania orzeczenia w sprawie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. Jakkolwiek więc w rozpatrywanej sprawie opinia Powiatowej Rady Zatrudnienia była negatywna, nie oznaczało to, że organy orzekające w sprawie zobligowane były do odmowy uwzględnienia wniosku skarżącego o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia. Na marginesie Sąd zauważa, że w aktach sprawy brak jest w/w opinii co uniemożliwia mu kontrolę w tym zakresie. Należy w tym miejscu wskazać, że na organie spoczywa obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej - art. 7 k.p.a., poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego - art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Mając na uwadze treść powołanego wyżej art. 76 ust. 7 ustawy należy stwierdzić, że organ orzekając o odmowie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia w pierwszej kolejności winien wykazać brak istnienia wymienionych w tym przepisie przesłanek. Odnosząc to do przedmiotu niniejszego postępowania Sąd stwierdził, że organy obu instancji tego warunku nie spełniły, bowiem z uzasadnienia obu wydanych w sprawie decyzji nie wynika na jakiej podstawie organy uznały, że nie zachodzi w tym przypadku m.in. niebezpieczeństwo, że dochodzenie należności mogłoby pozbawić skarżącego niezbędnych środków utrzymania ( art. 76 ust. 7 pkt 2 ustawy) - na tę właśnie przesłankę umorzenia wskazuje skarżący w uzasadnieniu skargi. Wprawdzie organ drugiej instancji wskazał na przyczyny, które - w jego ocenie - nie pozawalały na pozytywne rozpatrzenie wniosku strony o umorzenie bądź rozłożenie nienależnie pobranego świadczenia na mniejsze raty, należy jednak zauważyć, że nie mieszczą się one w katalogu przesłanek wymienionych w art. 76 ust. 7 ustawy, stanowią zaś one element subiektywnej oceny zasadności złożonego przez stronę wniosku – chodzi zwłaszcza o odniesienie się do okoliczności skutkujących powstaniem nienależnie pobranego świadczenia. Wprawdzie powołany wyżej przepis nie obliguje, lecz daje organowi możliwości umorzenia należności ( w przypadku wystąpienia przesłanek, o których tam mowa ), to nie zwalania to organu z obowiązku wyczerpującego uzasadnienia swojego stanowiska w sprawie – wręcz odwrotnie organ winien to uczynić tak, by nie można było mu zarzucić przekroczenia granic uznania administracyjnego, co w niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, miało miejsce. Jakkolwiek organy stwierdziły, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, to powstaje pytanie na jakiej podstawie doszły one do takiego przekonania w sytuacji, gdy nie przeprowadzono żadnego postępowania wyjaśniającego w tej kwestii, zaś skarżący nie przedstawił żadnych dowodów w tej sprawie. Tymczasem, odwołując się do wskazanych wyżej obowiązków organu prowadzącego postępowanie administracyjne, w niniejszej sprawie organy nie zgromadziły żadnego materiału dowodowego pod kątem ustalenia zwłaszcza dochodów skarżącego, majątku jakim dysponuje, możliwości zarobkowych i ciążących na nim zobowiązań finansowych. W sytuacji, gdy skarżący korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. G. istotnym dowodem byłaby w tym przypadku informacja Ośrodka, który z racji wykonywanych przez siebie zdań najlepiej potrafi ocenić sytuację życiową skarżącego. W końcu należy zauważyć, że nie zwalnia organu z obowiązku rzetelnego prowadzenia postępowania fakt, że skarżący sformułował swój wniosek alternatywnie, Skarżący powołał się we wniosku na możliwe do zastosowania ulgi w spłacie nienależnie pobranego świadczenia licząc na zastosowanie jednej z nich, nie zrezygnował jednak z możliwości ubiegania się o umorzenie świadczenia - wynika to z treści odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. Wniesienie alternatywnie sformułowanego wniosku nie daje również podstaw do twierdzenia, że świadczy to tym, iż skarżący jest w stanie zwrócić pobrany nienależnie zasiłek. Taka ocena organu może być sformułowana jedynie w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a takiego w tym przypadku nie było. Orzekając w sprawie Sąd miał świadomość, iż podlegające kontroli decyzje zostały wydane w ramach uznania administracyjnego i jako takie nie podlegają ocenie z punktu widzenia ich słuszności – kontrola Sądu ogranicza się w tym przypadku do badania czy decyzje poprzedzono prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem i w niniejszej sprawie ta ocena działań organów w sprawie wypada negatywnie. Z przytoczonych względów na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało obie wydane w sprawie decyzje uchylić. Sąd pominął rozstrzygnięcie wskazane w art. 152 tej ustawy ze względu na brak decyzji administracyjnej podlegającej wykonaniu. Rozpoznając sprawę ponownie organy uwzględnią wszystkie wskazania zawarte w treści niniejszego uzasadnienia, w tym zgromadzą materiał dowodowy dający możliwość ustalenia sytuacji materialnej skarżącego, jak również dołączą do akt sprawy opinię Powiatowej Rady Zatrudnienia.