III SA/Gd 555/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych postanawia: 1. umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych; 2. odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Skarżący B. K. wniósł o przyznanie prawa pomocy żądając zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie podał żadnych osób wspólnie prowadzących z nim gospodarstwo domowe, nie podał żadnego majątku nieruchomego, ani ruchomego, wskazał, że posiada 500 zł oszczędności, osiąga dochód z prac dorywczych w wysokości 1500 zł miesięcznie, spłaca alimenty w łącznej wysokości 850 zł miesięcznie, a nadto posiada zadłużenie z tytułu składek na ZUS w wysokości ok. 50.000 zł oraz z tytułu kredytu konsumpcyjnego w wysokości ok. 15.000 zł. Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 14 grudnia 2017 r., wnioskodawca został wezwany do uzupełnienia w terminie 7 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie następujących dokumentów i oświadczeń: a) odpisów wszystkich zeznań podatkowych wnioskodawcy za 2016 rok bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych przez wnioskodawczynię w 2016 roku; b) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych (w tym rachunków lokat terminowych oraz rachunków dewizowych), na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wszystkie wpłaty i wypłaty) oraz salda tych rachunków, w okresie ostatnich sześciu miesięcy, w szczególności rachunku bankowego, na którym wnioskodawca zgromadził oszczędności zadeklarowane w treści wniosku w wysokości 500 zł, a jeżeli wnioskodawca nie posiada rachunków bankowych – oświadczenia w tym zakresie; c) kopii dokumentów potwierdzających aktualną wysokość uzyskiwanych przez wnioskodawcę miesięcznych dochodów ze wszystkich tytułów; d) oświadczenia, czy wnioskodawca korzystał ze świadczeń z pomocy społecznej w okresie ostatnich sześciu miesięcy, a jeżeli tak do przedłożenia stosownych zaświadczeń w tym zakresie od właściwego ośrodka pomocy społecznej; e) zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o posiadanym przez wnioskodawcę statusie osoby bezrobotnej ze wskazaniem, czy przysługuje mu prawo do zasiłku dla bezrobotnych, jeżeli tak to w jakiej wysokości; f) oświadczenia, jaki tytuł prawny przysługuje wnioskodawcy do domu przy ul. H. [...] w K., który wnioskodawczyni wskazuje jako miejsce swego zamieszkania oraz wskazania szacunkowej wartości tejże nieruchomości, jak również oświadczenia, czy w domu tym wnioskodawca gospodaruje samotnie, czy też wspólnie z innymi osobami – jeżeli wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z innymi osobami należy udokumentować sytuację majątkową i dochodową tychże osób poprzez złożenie oświadczenia o składnikach majątkowych tych osób (nieruchomości, zasoby pieniężne, przedmioty wartościowe, w tym pojazdy mechaniczne o wartości powyżej 5000 zł), a także nadesłanie kopii dokumentów obrazujących wysokość osiąganych przez te osoby miesięcznie dochodów oraz ciążących na nich zobowiązaniach i stałych wydatkach; g) kopii dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez wnioskodawcę miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wodę, odbiór nieczystości, telefon, telewizję, internet, inne), za okres ostatnich trzech miesięcy; h) kopii dokumentów potwierdzających wysokość przekazywanych przez wnioskodawcę alimentów na dzieci B. D. oraz J. K. w okresie ostatnich trzech miesięcy (np. potwierdzenia przelewów); i) kopii dokumentów potwierdzających aktualny stan zadeklarowanego w treści wniosku zadłużenia z tytułu kredytu konsumpcyjnego oraz dokumentu potwierdzającego wysokość miesięcznej raty; jeżeli wnioskodawca zaprzestał regulowania spłaty kredytu – przedłożenia dokumentu od instytucji kredytodawcy potwierdzającego tę okoliczność wraz z informacją od kiedy wnioskodawca nie reguluje spłaty kredytu. Wnioskodawca w piśmie z dnia 3 stycznia 2018 r. oświadczył, że nie może przedstawić dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych zarobków, ponieważ pracuje dorywczo i niesystematycznie jako stolarz, hydraulik lub elektryk. Nie korzystał z pomocy społecznej, nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy. Nie posiada nieruchomości, zaś dom przy ul. H. [...], w którym mieszka, należy do jego rodziców, przy czym wnioskodawca nie ponosi żadnych kosztów związanych z użytkowaniem domu. Od września 2017 r. zaprzestał realizacji wypłat alimentów na syna. Do pisma wnioskodawca dołączył kopię zeznania podatkowego za 2016 r. z wykazanym brakiem dochodu, wydruk z rachunku bankowego z wykazanym zadłużeniem w wysokości 19.753,59 zł, kopię przekazu pocztowego kwoty 700 zł z tytułu alimentów na córkę za listopad i grudzień 2017 r., kopii pisma firmy windykacyjnej zawierającego informację o zadłużeniu wnioskodawcy na kwotę 10.212,48 zł oraz kopię informacji Komornika Sądowego zawiadamiającej o stanie zaległości wnioskodawcy na dzień 26 kwietnia 2017 r. wynoszącej 6.559,68 zł. W tym stanie uznano, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że z uwagi na treść art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. wnioskodawca nie będzie miał obowiązku uiszczania kosztów sądowych (to jest opłat sądowych i wydatków), gdyż z ustawy wynika, że nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Wnioskodawca w sprawie, w której skarży decyzję w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, jest zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych. W świetle art. 249a p.p.s.a. postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się, jeżeli rozpoznanie wniosku stało się zbędne, o czym postanowiono w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Odnośnie żądania ustanowienia zawodowego pełnomocnika z urzędu uznano natomiast, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 262 p.p.s.a. stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści ww. przepisu wynika, że to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji materialnej i dochodowej uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie złożonego wniosku uzależnione jest zatem wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego i dochodów oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 p.p.s.a. uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Sytuacja, o jakiej mowa w ww. art. 255 p.p.s.a., wystąpiła w niniejszej sprawie, albowiem oświadczenia wnioskodawcy zawarte w formularzu urzędowym PPF były niewystarczające do oceny jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz budziły wątpliwości. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał bowiem pełnej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia przez wnioskodawcę kosztów ustanowienia adwokata. Skarżący oświadczył bowiem, że utrzymuje się z prac dorywczych uzyskując dochód 1500 zł miesięcznie, wykazując przy tym jedynie swe zobowiązania alimentacyjne oraz zadłużenie wobec ZUS i z tytułu kredytu konsumpcyjnego, bez wskazania jakichkolwiek innych kosztów utrzymania. Jednocześnie wskazał jako swoje miejsce zamieszkania nieruchomość przy ul. H. [...] w K., nie podając żadnych informacji na temat ewentualnych osób wspólnie z nim gospodarujących, a nadto wskazując na brak jakiegokolwiek majątku nieruchomego i ruchomego. Z powyższych względów niezbędnym było w szczególności uzyskanie danych dotyczących tytułu prawnego przysługującego skarżącemu do ww. nieruchomości, dokonanie oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych osób które w tym domu z wnioskodawcą zamieszkują. Odpowiedź wnioskodawcy na wezwanie referendarza sądowego powstałych wątpliwości nie usunęła, albowiem – poza przedstawieniem opisanych wyżej oświadczeń i dokumentów - wyjaśnienia wnioskodawcy pozostają niekompletne. Wnioskodawca nie przedstawił sytuacji materialnej i finansowej rodziców, z którymi – jak wynika z jego oświadczeń - zamieszkuje w jednym domu stanowiącym ich własność. Jednocześnie według oświadczenia wnioskodawcy rodzice łożą na jego utrzymanie ponosząc wszelkie koszty związane z użytkowaniem domu. Z tych względów dla oceny przesłanek prawa pomocy istotne są informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej rodziców wnioskodawcy, albowiem koniecznym było ustalenie, czy jest on w stanie przy pomocy rodziców ponieść koszty postępowania obejmujące ustanowienie zawodowego pełnomocnika. Podkreślić należy, że wnioskodawca żądając przyznania prawa pomocy winien wykazać nie tylko własną sytuację majątkową, ale również sytuację majątkową innych członków rodziny - domowników, którzy pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym bądź zobowiązani są do alimentacji (art. 252 p.p.s.a). Zgodnie z art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.- Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682) rodzice i dzieci obowiązani są wpierać się wzajemnie. Ustawodawca w żaden sposób nie ograniczył czasu trwania tego obowiązku nałożonego na rodziców i dzieci, nie jest on w szczególności uwarunkowany sprawowaniem władzy rodzicielskiej. Występuje więc także po uzyskaniu przez dziecko pełnoletniości. Uszczegółowieniem tego obowiązku jest przepis art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że dopiero uznanie, iż ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść się kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt I OZ 979/10, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). W przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy uwzględnienia wymaga całokształt sytuacji wnioskodawcy, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 84/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Wnioskodawca powołując się na swą trudną sytuację finansową, nie udzielił pełnych wyjaśnień w powyższym zakresie, czym uniemożliwił uwzględnienie przedmiotowego wniosku o przyznanie mu prawa pomocy. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest możliwe, ani dopuszczalne. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowane tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Wskazać ponadto należy, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie. W sprawach o przyznanie prawa pomocy referendarz nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane uniemożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego, nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2007r., sygn. akt I GZ 235/07, z dnia 25 listopada 2010 r., sygn. akt I GZ 371/10, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). W świetle powyższych okoliczności uznano, że brak jest podstaw do przyznania wnioskodawcy prawa pomocy, nie wykazał bowiem w sposób nie budzący wątpliwości, że spełnia przesłanki określone w art. 246 p.p.s.a. Na podstawie posiadanych informacji nie można jednoznacznie stwierdzić, czy wnioskodawca przy pomocy rodziców nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Z uwagi na powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w punkcie drugim sentencji postanowienia.