III SA/Gd 556/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Orłowska, Sędziowie Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.), Sędzia WSA Elżbieta Kowalik – Grzanka, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Wioleta Gładczuk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2014 r. sprawy ze skargi B. D. na decyzję Państwowego Inspektora Sanitarnego z dnia 13 maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę. Decyzją z dnia 24 czerwca 2013 r. (nr [...]) Państwowy Wojewódzkie Inspektor Sanitarny w G. utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w S. z dnia 27 marca 2013 r. (nr [...]), którą orzeczono o braku podstaw do stwierdzenia u B. D. choroby zawodowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 17 października 2013 r. sygn. akt III SA/Gd 666/13 uchylił wyżej wymienione decyzje administracyjne. W uzasadnieniu wyroku Sąd nakazał organowi ponownie rozpatrującemu sprawę przeprowadzić postępowanie wyjaśniające pod kątem dokonania oceny, czy sygnalizowane przez stronę czynniki (fizyczne i chemiczne) - z uwagi na ich rodzaj, wartość stężeń lub natężeń i czas narażenia zawodowego mogły stanowić czynniki szkodliwe dla zdrowia powodując u niego chorobę nowotworową skóry. Ponownie orzekając w sprawie Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w S. wydał w dniu 25 marca 2014 r. decyzję nr [...], w której ponownie nie stwierdził u B. D. choroby zawodowej - nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi: nowotwór skóry, wymienionej w pozycji 17 pkt 4 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1367). Organ wskazał, że orzeczeniem lekarskim Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Gdańsku z dnia 16 stycznia 2013 r. nr 7/13 nie rozpoznano u B. D. (dalej: "strona", "skarżący") choroby zawodowej – nowotworu skóry. W orzeczeniu podano, że strona cierpi na nowotwór skóry, który jednak nie ma etiologii zawodowej. Podobnie w orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy w Ł. z dnia 19 lutego 2013 r. nr [...] zauważono, że w środowisku pracy nie występował czynnik uznany za rakotwórczy dla ludzi. W toku dalszego postępowania, mając na uwadze zalecenia co do dalszego postępowania zawarte w wyroku z dnia 17 października 2013 r., Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w S. zwrócił się do Instytutu Medycyny Pracy w Ł. i Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w G. z pytaniem czy sygnalizowane przez stronę czynniki - promieniowanie ultrafioletowe i czynniki chemiczne podczas wykonywania pracy rolnika, z uwagi na ich rodzaj, wartość stężeń lub natężeń i czas narażenia zawodowego, mogły spowodować chorobę nowotworową skóry. W piśmie z dnia 31 stycznia 2014 r. Instytutu Medycyny Pracy w Ł. poinformował m.in., że z wykazu chorób zawodowych - poz. 17 jednoznacznie wynika, że kryterium uznania nowotworu złośliwego za chorobę zawodową jest stwierdzenie, że czynnik sprawczy jest rakotwórczy dla ludzi. W tym przypadku oprócz dowodu potwierdzającego brak takiego działania w postaci nieumieszczenia środków ochrony roślin w przepisach prawa, dodatkowym dowodem są karty charakterystyki preparatów, na które była narażona strona, z których wynika, że żaden z nich nie wykazuje działania rakotwórczego. Nadto nie są znane przesłanki, uzasadniające nieumieszczenie naturalnego promieniowania UV w wykazie czynników rakotwórczych dla ludzi, mimo, iż z danych literaturowych wynika, ze promieniowanie UV może powodować raka skóry. Najprawdopodobniej spowodowane jest to powszechnym narażeniem całej populacji na ten rodzaj promieniowania pochodzącego z promieniowania słonecznego. W okolicznościach sprawy nie ma zatem podstaw do kwestionowania wcześniejszego orzeczenia tej jednostki z dnia 19 lutego 2013 r. W piśmie z dnia 13 lutego 2014 r. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w G. poinformował organ, że narażenie strony na promieniowanie ultrafioletowe oraz na czynniki chemiczne nie powodujące czerniaka skóry wykluczają wywołanie tego nowotworu, jako choroby zawodowej. Ocena stężeń, kontaktu i czasu tego kontaktu z czynnikami chemicznymi wskazanymi przez stronę mija się z celem, ponieważ są to czynniki nie zakwalifikowane jako rakotwórcze i jako takie nie wywołują raka w żadnych okolicznościach. Zgodnie z art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j.: Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, ze zm.) warunkiem wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej jest rozpoznanie choroby wymienionej w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, jeśli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanym - narażeniem zawodowym. W rozpatrywanej sprawie warunek dotyczący wystąpienia w środowisku pracy czynnika wywołującego chorobę zawodową wymienioną w pozycji 17 pkt 4 załącznika do ww. rozporządzenia nie został spełniony. Strona odwołała się od tej decyzji podnosząc, że promieniowanie UV może być brane pod uwagę jako czynnik rakotwórczy w rozumieniu art. 2351 Kodeksu pracy. Natomiast rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz. U. z 2012 r., poz. 890) nie ma żadnego przełożenia na definicję choroby zawodowej z Kodeksu pracy. Dodała, że w karcie oceny narażenia zawodowego wymieniono promieniowanie UV jako czynnik narażenia strony. Po rozpatrzeniu odwołania Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w G. decyzją z dnia 13 maja 2014 r. nr [...], na podstawie art. 5 pkt 4a ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w G. w orzeczeniu lekarskim z dnia 16 stycznia 2013 r. rozpoznał u strony nowotwór skóry bez wskazania etiologii zawodowej. Na podstawie dokumentacji medycznej także Instytut Medycyny Pracy w Ł. wydał orzeczenie lekarskie z dnia 19 lutego 2013 r., w którym nie rozpoznał u niego choroby zawodowej. Zarówno Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w G. jak i Instytut Medycyny Pracy w Ł. nie znalazły podstaw do zmiany treści wydanych orzeczeń lekarskich w związku z pismem Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w S. z dnia 17 stycznia 2014 r. Mimo, że u strony rozpoznano wystąpienie nowotworu skóry, to jednak ze zgromadzonej dokumentacji nie wynika, że został on spowodowany działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, a zatem schorzenia nie można uznać, za chorobę zawodową. Zarówno promieniowanie UV jak i stosowane przez stronę nawozy sztuczne, środki ochrony roślin i zaprawy chemiczne nie są uznane za czynniki rakotwórcze w środowisku pracy i nie zostały wymienione w wykazie czynników rakotwórczych stanowiącym załącznik do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy. Na zakończenie organ odwoławczy podkreślił, że podczas wydawania decyzji w sprawie choroby zawodowej organy są związane orzeczeniem lekarskim w zakresie rozpoznania choroby zawodowej oraz przepisami prawa. B. D. zaskarżył powyższą decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku domagając się jej uchylenia, jak również uchylenia decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że organ pierwszej instancji nie zrozumiał wytycznych i uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 października 2013 r. sygn. akt III SA/Gd 666/13. Jak wynika z tego orzeczenia promienie UV mogą być brane pod uwagę jako czynniki rakotwórcze w rozumieniu art. 2351 Kodeksu pracy. W tych okolicznościach należało więc ustalić, czy w środowisku pracy strony występowało narażenie na zwiększoną dawkę promieniowania UV i czy promieniowanie UV może powodować raka. Zdaniem skarżącego kwestie te organ już wyjaśnił i uzupełniająca opinia biegłych stwierdza jednoznacznie, iż promieniowanie UV może powodować raka. Niemniej jednak biegły, a za nim organ pierwszej instancji, podtrzymują chybioną i bezpodstawną argumentację, że skoro w rozporządzeniu nie ma jako czynnika rakotwórczego wskazanych promieni UV, to brak podstaw do rozpatrywania narażenia na promieniowanie w kategorii zawodowego czynnika sprawczego nowotworu. Tymczasem w karcie oceny narażenia zawodowego, mającej bezpośrednie przełożenie na definicję choroby zawodowej, wskazano, że jednym z czynników narażenia w wykonywanej przez skarżącego pracy było wystawienie na długotrwałe działanie promieni słonecznych, a więc szkodliwych promieni UV. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w G. wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Postępowanie przed sądami administracyjnymi prowadzone jest zaś na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej zwanej "p.p.s.a.". Orzekając w niniejszej sprawie Sąd był związany poglądem wyrażonym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 października 2013r. sygn. akt III SA/Gd 666/13. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania prawne co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działania lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. W wyroku tym Sąd wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę organy administracji publicznej winny przeprowadzić postępowanie wyjaśniające pod kątem dokonania oceny, czy sygnalizowane przez skarżącego czynniki (fizyczne i chemiczne) – z uwagi na ich rodzaj, wartość stężeń lub natężeń i czas narażenia zawodowego – mogły stanowić czynniki szkodliwe dla zdrowia skarżącego, powodując u niego stwierdzoną chorobę nowotworową skóry, a następnie, w zależności od dokonanych ustaleń wydać decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej lub decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Kwestią sporną w sprawie było, czy rak skóry, na którego choruje skarżący, może być uznany w jego przypadku za chorobę zawodową. Przy czym chodzi o chorobę, która miała powstać w związku z pracą w gospodarstwie rolnym. Jak wynika z art. 12 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r., Nr 50, poz. 291, ze zm.) za rolniczą chorobę zawodową uważa się chorobę, która powstała w związku z pracą w gospodarstwie rolnym, jeżeli choroba ta jest objęta wykazem chorób zawodowych określonych w przepisach wydanych na podstawie Kodeksu pracy. Zgodnie z art. 46 ust. 5 powołanej wyżej ustawy stwierdzenia rolniczej choroby zawodowej dokonuje właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny w trybie określonym w przepisach wydanych na podstawie Kodeksu pracy. Jakkolwiek orzekające w sprawie organy nie powołały się na wskazane wyżej przepisy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, nie jest to w ocenie Sądu naruszenie prawa mające wpływ na wynika sprawy. Przepisy rolniczej ustawy ubezpieczeniowej różnią się nieco od przepisów Kodeksu pracy dotyczących chorób zawodowych, które są bardziej szczegółowe i precyzyjne. Wspólne jednakże pozostają podstawowe przesłanki, które warunkują uznanie danego schorzenia za chorobę zawodową. Po pierwsze musi to być choroba wymieniona w wykazie, stanowiącym załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Po drugie – w przypadku rolnika – musi być to choroba, która "powstała w związku z pracą w gospodarstwie rolnym". Konieczne jest zatem stwierdzenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy chorobą a działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, czyli w tym przypadku w gospodarstwie rolnym ( por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 19 lipca 2012r., sygn. akt III SA/Gd 323/12, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Wykaz chorób zawodowych wraz ze wskazaniem okresu, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, stanowi załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych ( tj. Dz.U. z 2013 r. poz.1367), zwane dalej "rozporządzeniem". W myśl § 6 ust. 2 rozporządzenia przy dokonywaniu oceny narażenia zawodowego na czynniki rakotwórcze uwzględnia się substancje chemiczne, ich mieszaniny, czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym lub mutagennym określone w przepisach wydanych na podstawie art. 222 § 3 Kodeksu pracy. Na podstawie tego przepisu Minister Zdrowia wydał w dniu 24 lipca 2012 r. rozporządzenie w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym i mutagennym w środowisku pracy (Dz. U. z 2012 r., poz. 890), zwane dalej "rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r.". Paragraf 2 rozporządzenia zawiera wykaz substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym i są to: 1) substancje chemiczne zaklasyfikowane jako rakotwórcze lub mutagenne: a) kategorii 1A lub 1B zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin, zmieniającym i uchylającym dyrektywy 67/548/EWG i 1999/45/WE oraz zmieniającym rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 (Dz. Urz. UE L 353 z 31.12.2008, str. 1), b) kategorii 1 lub 2 zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 19 ust. 5 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o substancjach chemicznych i ich mieszaninach (Dz. U. Nr 63, poz. 322); 2) mieszaniny zawierające substancje wymienione w pkt 1 w stężeniach powodujących klasyfikację mieszaniny jako rakotwórczej lub mutagennej: a) kategorii 1A lub 1B zgodnie z rozporządzeniem, o którym mowa w pkt 1 lit. a, b) kategorii 1 lub 2 zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 19 ust. 5 ustawy; 3) czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym lub mutagennym określone w załączniku nr 1 do rozporządzenia. W załączniku nr 1 do rozporządzenia jako czynnik fizyczny o działaniu rakotwórczym lub mutagennym wymieniono promieniowanie jonizujące. Z przytoczonych przepisów wynika, że przedmiotem badania organów inspekcji sanitarnej są okoliczności stanowiące przesłanki stwierdzenia rolniczej choroby zawodowej, a zatem fakt istnienia choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych, ustalenie pracy w warunkach narażających na powstanie tej choroby oraz związku przyczynowego miedzy chorobą zawodową, a tymi warunkami. Wystąpienie tych przesłanek lub ich brak organ orzekający jest obowiązany ustalić zgodnie z wymogami procedury administracyjnej. Rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia lub braku podstaw do stwierdzenia rolniczej choroby zawodowej wydaje właściwy inspektor sanitarny na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego. Zatem jednym z warunków wydania decyzji w przedmiocie rolniczej choroby zawodowej jest jej rozpoznanie przez jednostki diagnostyczne, o których mowa w § 5 rozporządzenia. W sprawie niniejszej postępowanie dotyczyło rolniczej choroby zawodowej wymienionej w poz.17 pkt 4 wykazu chorób zawodowych: nowotwór złośliwy – rak skóry powstały w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi. Sąd wyjaśnia, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmowany jest powszechnie pogląd o związaniu organów inspekcji sanitarnej rozpoznaniem podanym w orzeczeniu lekarskim, wydanym w trybie dawnego i obecnego rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych i braku podstaw do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia (por. np. wyrok z dnia 24 marca 2000 r., I SA 2334/99; wyrok z dnia 11 sierpnia 2011r. w sprawie sygn. akt II OSK 800/11, LEX nr 1069070). Również tutejszy Sąd w sprawie III SA/Gd 308/10 w wyroku z dnia 18 listopada 2010 r. wydanego na tle stanu faktycznego objętego przepisami Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych przyjął, że: 1. Do stwierdzenia choroby zawodowej przez uprawniony organ niezbędne jest rozpoznanie choroby wskazanej w wykazie chorób zawodowych oraz stwierdzenie, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy chorobą, a działaniem czynników szkodliwych dla zdrowa występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. 2. Orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej jest opinią w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. Bez tej opinii bądź sprzecznie z tą opinią organ administracji nie może dokonywać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalić, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych. Nie oznacza to jednak zwolnienia organu orzekającego od obowiązku dokonania oceny opinii biegłego w granicach wskazanych w art. 80 k.p.a. 3. Warunkiem koniecznym stwierdzenia przez organ inspekcji sanitarnej choroby zawodowej jest uprzednie jej lekarskie rozpoznanie przez właściwe medyczne jednostki orzecznicze, zaś orzeczenie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej jest wiążące dla organów inspekcji sanitarnej i prowadzi do odmowy stwierdzenia choroby. W kontekście powyższych uwag należy rozumieć związanie organu opinią lekarską w zakresie wiedzy medycznej. ( LEX nr 625796). Jak wynika z akt sprawy przyczyną nie stwierdzenia rolniczej choroby zawodowej u B. D. jest nierozpoznanie takiego schorzenia przez uprawnione do rozpoznawania chorób zawodowych jednostki orzecznicze lekarskie obu szczebli. W niniejszej sprawie zarówno Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w G., jaki i Instytut Medycyny Pracy im. prof. N. w Ł., uprawnione w czasie prowadzenia postępowania do rozpoznawania chorób zawodowych u osób skierowanych z podejrzeniem takiej choroby, zgodnie i konsekwentnie orzekły, że rozpoznanej u skarżącego jednostki chorobowej nie można uznać za chorobę zawodową znajdującą się w wykazie stanowiącym załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych pod poz. 17 pkt 4 Jak wynika z akt każda z jednostek orzeczniczych trzykrotnie zajmowała stanowisko w sprawie. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w G. wydał po raz pierwszy orzeczenie w dniu 16 stycznia 2013 r. ( nr [...]), zaś w opinii uzupełniającej z dnia 14 maja 2013 r. podtrzymał swoje stanowisko o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej. Z kolei Instytutu Medycyny Pracy w Ł. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] z dnia 19 lutego 2013 r., zaś w piśmie z dnia 27 maja 2013 r. stwierdził, że brak jest podstaw do zmiany treści ww. orzeczenia. Po raz kolejny obie jednostki orzecznicze zajęły stanowisko w sprawie w związku z wydaniem przez Sąd wyroku z dnia 17 października 2013 r. Skarżący, jako czynniki rakotwórcze występujące w jego środowisku pracy wymieniał: promieniowanie UV oraz używane nawozy azotowe [mocznik, saletrzak, saletra amonowa], nawozy fosforowe [superfosfat pylisty i granulowany], nawozy potasowe [sól potasowa czerwona]), a przez pierwsze lata pracy zawodowej siane ręcznie nawozy granulowane i używane środki chwastobójcze (Chwastox, Pielik, Randap). Wszystkie ww. substancje i czynniki nie są zaliczane w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. do rakotwórczych. Tym niemniej Sąd w wyroku z dnia 17 października 2013 r. uznał, że stwierdzenie w postępowaniu dotyczącym rozpoznania choroby zawodowej (nowotworu złośliwego) oddziaływania czynnika szkodliwego dla zdrowia nie ujętego w wykazie czynników (substancji) uznanych za rakotwórcze na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. nie zwalnia lekarza orzecznika od dokonania oceny wpływu takiego (rzeczywiście istniejącego w środowisku pracy) czynnika fizycznego czy chemicznego na powstanie stwierdzonej choroby nowotworowej, czyli dokonania oceny narażenia zawodowego zgodnie z § 6 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia. W związku z powyższym organ pierwszej instancji wystąpił do obu jednostek orzeczniczych o zajęcie stanowiska z uwzględniłem treści wyroku. WOMP w G. udzielił odpowiedzi pismem z dnia 13 lutego 2014 r., zaś Instytut Medycyny Pracy w Ł. pismem z dnia 31 stycznia 2014 r. Odnosząc się do kwestii narażenia skarżącego na działanie substancji chemicznych zawartych w używanych przez niego w produkcji rolnej nawozach i środkach ochrony roślin Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w G. w ww. piśmie stwierdził, że: " Nie ma (...) podstaw medycznych do przyjęcia, że inne czynniki nie wymienione w (...) rozporządzeniu mogą być uznane za rakotwórcze dla ludzi w środowisku pracy. (...) w świetle aktualnej wiedzy medycznej brak jest dowodów epidemiologicznych na to, że wskazane przez Pana B. D. czynniki chemiczne używane przez niego w procesie pracy powodują czerniaka skóry." Stwierdzono również, że: " Ocena stężeń, kontaktu i czasu tego kontaktu z czynnikami chemicznymi wskazanymi przez pacjenta, mija się z celem, ponieważ są to czynniki nie zakwalifikowane jako rakotwórcze i jako takie nie wywołują raka w żadnych okolicznościach (niezależnie od czasu, stężeń i jakości kontaktu z nimi)." Z kolei Instytut Medycyny Pracy w Ł. stwierdził, że oprócz dowodu potwierdzającego brak działania rakotwórczego środków ochrony roślin w postaci nieumieszczenia tych środków w przepisach prawa, dodatkowym dowodem są Karty charakterystyki preparatów, na które był narażony skarżący, z których wynika, że żaden z nich nie wykazuje działania rakotwórczego, zatem nie może być uznany za czynnik etiologiczny żadnego nowotworu ( niezależnie od lokalizacji). Odnośnie wpływu narażenia na promieniowania ultrafioletowe na rozwój raka skóry u skarżącego, WOMP w G. stwierdził, że jakkolwiek promieniowanie jest czynnikiem o udowodnionym działaniu rakotwórczym na człowieka, nie jest jednak wymienione w wykazie czynników o działaniu rakotwórczym w środowisku pracy. Stwierdzono, że: " wynika to z faktu, że stałe narażenie na działanie promieni słonecznych w grupach zawodowych podlegających działaniu takiego czynnika, nie powoduje wzrostu zachorowań na ten typ nowotworu w stosunku do populacji nienarażonych zawodowo, wręcz odwrotnie obserwuje się efekt "ochronny", tj. zmniejszenie zachorowań w grupie narażonej zawodowo na działanie promieniowania słonecznego. WOMP w G. stwierdził w podsumowaniu pisma z dnia 13 lutego 2014 r., że lekarz orzecznik w procesie postępowania dotyczącego rozpoznania choroby zawodowej u skarżącego rozważał wszelkie okoliczności w procesie pracy, które potencjalnie mogły wywołać nowotwór w zakresie niezbędnym dla wydania orzeczenia. Instytut Medycyny Pracy w Ł. stwierdził natomiast, że: " Nie są nam znane przyczyny nieumieszczenia naturalnego promieniowania UV w Wykazie czynników rakotwórczych dla ludzi, mimo, iż z danych literaturowych wynika, że promieniowanie UV może powodować raka skóry. Najprawdopodobniej spowodowane jest to powszechnym narażeniem całej populacji na ten rodzaj promieniowania pochodzącego z promieniowania słonecznego". Instytut wskazał również, że rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. zostało wydane zgodnie z Dyrektywą nr 2004/37/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie ochrony pracowników przed zagrożeniem dotyczącym narażenia na działanie czynników rakotwórczych lub mutagenów podczas pracy (szósta dyrektywa szczegółowa w rozumieniu art. 16 ust. 1 dyrektywy Rady 89/391/EWG) (Dz.U.UE.L.2004.158.50 ). Artykuł 2 Dyrektywy został wdrożony w § 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. Nie ma zatem, zdaniem Instytutu, podstaw do rozpatrywania narażenia UV w kategoriach zawodowego czynnika sprawczego jakiegokolwiek nowotworu. Z powyższego wynika, że obie lekarskie jednostki orzecznicze po raz kolejny zgodnie stwierdziły brak podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej wywołanej czynnikami szkodliwymi w środowisku pracy skarżącego, przy czym, w ocenie Sądu, jednostki te w sposób przekonywający wyjaśniły z jakich przyczyn choroby skarżącego nie można uznać za chorobę zawodową. Wyrażona ocena została zawarta w spełniających wymagania formalne opiniach upoważnionych do tego placówek. Sąd ani organy administracji publicznej nie posiadają wiedzy medycznej, która pozwalałaby podważać ustalenia uprawnionych lekarzy. W niniejszej sprawie każda ze specjalistycznych jednostek orzeczniczych trzykrotnie zajmowała stanowisko w sprawie, w których - w oparciu o posiadaną przez nie wiedzę medyczną - stwierdzono jednoznacznie, uwzględniając zgromadzone w sprawie dokumenty, że brak jest związku przyczynowego między ujawnionym, bezspornym schorzeniem, a działaniem szkodliwych czynników występujących w środowisku pracy i nie budzą one wątpliwości co do swojej rzetelności. W związku z tym zarzuty skarżącego w powyższym zakresie podniesione w skardze nie zasługują na uwzględnienie. Sąd nie podziela stanowiska skarżącego, że rozpatrujący ponownie sprawę organy administracji nie zastosowały się do wiążących zaleceń zawartych we wskazanym wyżej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 października 2013 r. Organ pierwszej instancji wystąpił bowiem do jednostek orzeczniczych o zweryfikowanie wydanych wcześniej orzeczeń lekarskich z uwzględnieniem oceny i zaleceń zawartych w uzasadnieniu. W myśl zaleceń Sądu należało ustalić, czy sygnalizowane przez skarżącego czynniki (fizyczne i chemiczne) – z uwagi na ich rodzaj, wartość stężeń lub natężeń i czas narażenia zawodowego – mogły stanowić czynniki szkodliwe dla zdrowia skarżącego, powodując u niego stwierdzoną chorobę nowotworową skóry. W odpowiedzi na powyższe jednostki orzecznicze stwierdziły, że ww. czynników nie można uznać za zawodowy czynnik sprawczy nowotworu. Prezentując takie stanowisko jednostki orzecznicze odwoływały się do swojej wiedzy medycznej, jak również do obowiązujących przepisów prawa, w tym przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. Sąd nie podziela wyrażonego w skardze poglądu, że: "rozporządzenie nie ma żadnego przełożenia na definicję choroby zawodowej z kodeksu pracy i w sposób dobitny potwierdziło to orzeczenie Sądu Administracyjnego zapadłe w niniejszej sprawie." W ww. wyroku Sąd stwierdził jedynie, że ograniczenie oceny (przy rozpoznawaniu jednostek chorobowych określonych w poz.17 załącznika do rozporządzenia) do czynników uznanych za rakotwórcze u ludzi, tylko i wyłącznie do tych, które zostały normatywnie uznane za rakotwórcze u ludzi na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. nie jest prawidłowe. Należy zauważyć, że orzekając w sprawie takiej jak niniejsza, nie można przepisów tego rozporządzenia pominąć. W stosunku do chorób nowotworowych typu złośliwego dodatkowym kryterium jest, aby czynnik szkodliwy dla zdrowia występujący w środowisku pracy był uznany za rakotwórczy dla ludzi. Oceny tej dokonuje się w pierwszej kolejności właśnie na podstawie ww. rozporządzenia, zaś zakwalifikowanie danej substancji jako czynnika o udowodnionym działaniu rakotwórczym występującym w środowisku pracy jest dokonywane na podstawie analizy danych epidemiologicznych. Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ( zob. np. wyrok z dnia 18 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OSK 145/12, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W wyroku tego Sądu z dnia 20 marca 2012 r., sygn.. akt II OSK 2698/11 stwierdzono natomiast: " nie ma istotnego znaczenia dla sprawy (...) że skarżący pracował ze źródłami promieniowania UV i był eksponowany na jego odziaływanie, bowiem promieniowanie UV nie figuruje w wykazie czynników rakotwórczych(...)." ( publ. j.w.). Dodać należy, że oceny, jakie skutki zdrowotne może pociągać za sobą ekspozycja zawodowa na dany czynnik o udowodnionym działaniu rakotwórczym dla ludzi, dokonuje się na podstawie aktualnej wiedzy medycznej, którą stanowią m.in. kryteria szacowania ryzyka zdrowotnego dla poszczególnych czynników rakotwórczych, opracowywanych przez powołany przy Instytucie Medycyny Pracy w Ł., Zespół Ekspertów ds. Aktualizacji Wykazu Czynników Rakotwórczych. Kryteria te są publikowane cyklicznie w postaci monografii "Wytyczne szacowania ryzyka zdrowotnego". Sąd stwierdza nadto, że jakkolwiek w przypadku promieniowania UV jego działanie rakotwórcze jest potwierdzone, to należy zauważyć, że nie jest to jedyny czynnik o działaniu rakotwórczym. W orzecznictwie wskazuje się, że czerniak złośliwy wywodzi się z komórek barwnikotwórczych, a na jego rozwój wpływają czynniki zewnętrzne takie jak nasłonecznienie, urazy czy drażnienie bądź czynniki wewnętrzne takie jak mechanizmy immunologiczne i humoralne ( zob. prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia 15 grudnia 2005 r., sygn. akt III SA/Łd 676/05, publ. jw.). Ustalenie, jaki jest udział promieniowania UV w całkowitym prawdopodobieństwie wystąpienia nowotworu u danej osoby, wymaga – tak jak ma to miejsce np. w przypadku promieniowania jonizującego uznanego za czynnik rakotwórczy – istnienia przepisów na podstawie których można byłoby takiego ustalenia dokonać. Tymczasem jedynie ekspozycja na sztuczne źródła tego promieniowania podlega szczególnej uwadze i istnieją odpowiednie wartości NDN, a także obligatoryjnie dokonywana jest ocena ryzyka zawodowego pracowników eksponowanych na ich promieniowanie ( zob. obowiązujące w dacie wydania decyzji rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 listopada 2002 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, Dz. U. Nr 217, poz. 1833, z późn. zm.). Uwzględniając powyższe należy stwierdzić, że brak jest jakichkolwiek kryteriów normatywnych oceny czy w przypadku skarżącego, to promieniowanie UV było głównym czynnikiem rakotwórczym. Nie można przy tym - tak jak wynika to z treści skargi - przyjąć, że samo stwierdzenie narażenia na promieniowanie UV jest wystarczające do uznania występowania u skarżącego rolniczej choroby zawodowej. Sąd w składzie orzekającym stwierdza nadto, że w świetle art. 7 i 77 k.p.a. postępowanie administracyjne organu inspekcji sanitarnej przeprowadzone zostało w sposób prawidłowy, a merytoryczna decyzja wydana została w oparciu o należycie zgromadzony i wnikliwie oceniony materiał dowodowy. Wskazać również trzeba, że rozpatrujący ponownie sprawę organy administracji w pełni zastosowały się do wiążących zaleceń zawartych we wskazanym wyżej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 października 2013 r. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przez organ administracyjny przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju wady i uchybienia nie wystąpiły, wobec czego skarga nie mogła być uwzględniona. Mając powyższe na względzie, Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.