III SA/Gd 559/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Felicja Kajut Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Zegan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2016 r. sprawy ze skargi D. Sz. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 marca 2016 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia nienależnie pobranego w formie zasiłku stałego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 31 marca 2016 r., na podstawie m.in. art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 37 ust. 1 pkt 1, art. 98 w zw. z art. 104 ust. 3 i art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 29 stycznia 2015 r., którą organ ten , na podstawie art. 6 pkt 16, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 37 ust. 1 pkt 1, art. 98, art. 104 ust. 3-4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U z 2013r., poz. 182), ustalił wobec D. Sz. kwotę należności z tytułu świadczenia nienależnie pobranego w formie zasiłku stałego w okresie od dnia 1.01.2009 r. do 30.04.2010 r., od 1.06.2010 r. do 30.11.2010 r., od 1.03.2011 r. do 31.05.2011 r., od 1.12.2011 r. do 30.04.2012 r., od 1.10.2013 r. do 30.11.2013 r. - na podstawie decyzji nr [...] z dnia 4.09.2007 r., nr [...] z dnia 7.09.2009 r., nr [...] z dnia 2.08.2010 r., nr [...] z dnia 22.02.2011 r. - w wysokości 11.557,67 zł , ustalając jednocześnie termin zwrotu należności. Organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji przyznał stronie kolejnymi decyzjami zasiłek stały. W każdej decyzji strona została pouczona o konieczności niezwłocznego poinformowania organu, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Ustalono, że strona nie informowała organu o podjęciu zatrudnienia i o związanej z tym zmianą sytuacji dochodowej. Organ I instancji na podstawie informacji uzyskanych od kolejnych pracodawców strony oraz z pisma ZUS z dnia 11.02.2014 r. ustalił, że strona pracowała zawodowo. Od dnia 26.11.2008 r. do 06.01.2009 r. strona pracowała w Piekarni-Cukierni "A", od 09.02.2009 r. do 09.03.2010 r. w firmie [...], od 14.06.2010 r. do 31.01.2011 r. w O. w G., od 25.02.2011 r. do 12.04.2011 r. w firmie [...], od 16.11.2011 r. do 19.04.2012 r. w firmie [...], od 1.09.2013 r. do 31.10.2013 r. w [...], od 12.11.2013 r. do 30.11.2013 r. w firmie [...]. W okresach zatrudnienia strona otrzymywała dochody przekraczające kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, co wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Z uwagi na niedopełnienie przez stronę obowiązku niezwłocznego poinformowania organu o zmianach w sytuacji dochodowej, która ma wpływ na prawo do zasiłku stałego, w okresach 1.01.2009 r. do 30.04.2010 r., od 1.06.2010 r. do 30.11.2010 r., od 1.03.2011 r. do 31.05.2011 r., od 1.12.2011 r. do 30.04.2012 r., od 1.10.2013 r. do 30.11.2013 r. stronie wypłacano zasiłek stały, mimo braku uprawnień w wymienionych okresach do świadczeń z pomocy społecznej. W związku z tym, na podstawie art. 98 ustawy, organ I instancji orzekł o obowiązku zwrotu kwoty 11.557,67 zł jako świadczeń nienależnie pobranych. Organ odwoławczy wskazał, że nie było podstaw do zastosowania wymienionych w art. 104 ust. 4 ustawy ulg z uwagi na ustalenia, dokonane w toku postępowania wyjaśniającego, a także fakt odmowy udzielenia przez stronę rodzinnego wywiadu środowiskowego. Odnośnie podnoszonej przez stronę kwestii przedawnienia roszczeń wynikającej z przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych organ wskazał, że przepisy tej ustawy nie miały w sprawie zastosowania, ponieważ przedmiotowa decyzja wydana została w oparciu o przepisy ustawy o pomocy społecznej. D. Sz. wniósł skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jej uchylenie. Wskazał, że jest osobą niepełnosprawną i często z tego powodu jest zwalniany z pracy. Zarzucił, że zgodnie z art. 30 § 3 i następne ustawy o świadczeniach rodzinnych przedmiotowe świadczenie uległo przedawnieniu z upływem trzech lat, od kiedy decyzja stała się ostateczna, a zatem nie można dochodzić roszczeń sprzed 2013 r. Podniósł, że wcześniej Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję organu pierwszej instancji, a obecnie utrzymało decyzję tego organu w mocy. Podał też, że po staraniach MOPS za ten sam czyn został skazany i ukarany wysoką grzywną, wobec czego będzie podwójnie ukarany za tę samą sprawę. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. , poz. 718), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 6 pkt 16 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( tj. Dz.U. z 2015 r., poz.163 ze zm.), użyte w ustawie określenie "świadczenie nienależnie pobrane" oznacza "świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej". W niniejszej sprawie zostało w sposób niewątpliwy ustalone, że w okresach wskazanych w decyzjach skarżący pobierał zasiłek stały. Ustalone też zostało, a skarżący ustaleń tych nie kwestionował, że od czasu wydania pierwszej decyzji przyznającej mu zasiłek stały skarżący wielokrotnie był pouczany o obowiązku informowania właściwego organu o każdej zmianie sytuacji osobistej, dochodowej i materialnej , która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Mimo tych pouczeń do obowiązku tego się nie dostosował, mimo że w czasie, gdy otrzymywał zasiłek stały pracował i uzyskiwał wynagrodzenie. Jego dochód w okresach zatrudnienia wskazanych w decyzjach przekraczał kryterium dochodowe , ustalone dla uzyskania tego świadczenia. Skarżący przez wiele lat pobierał świadczenia z pomocy społecznej, mimo pozostawania w zatrudnieniu i uzyskiwania z tego tytułu wynagrodzenia. Podkreślenia wymaga, że skarżący prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego Gdańsk- Południe w Gdańsku z dnia 28 grudnia 2015 r. sygn. akt II K 422/15 skazany został za to, że działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej wprowadził urzędników w błąd co do faktu pozostawania bezrobotnym i bezprawnie pobierał zasiłki stałe i celowe. Zgodnie z art. 11 p.p.s.a. ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd administracyjny. Tak więc pobrany przez skarżącego zasiłek stały zasadnie został przez organy obu instancji uznany za świadczenie nienależnie pobrane, o jakim mowa w art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej. W myśl art. 104 ust. 3 w zw. z art. 104 ust. 1 w/w ustawy, wysokość należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się na drodze decyzji administracyjnej. Przepis art. 98 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio. Przywołany powyżej przepis art. 104 ust. 4 w/w ustawy stanowi, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Organy , rozważając możliwość , czy w niniejszej sprawie zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony stwierdziły, że przypadek taki nie zachodzi, przede wszystkim z uwagi na okoliczności sprawy oraz odmowę skarżącego, dotyczącą przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Skarżący , mimo że pracował i uzyskiwał dochody, pobierał też świadczenia z pomocy społecznej. Skarżący uzyskuje dochody z własnej pracy, a w ostatnim czasie nabył na własność lokal mieszkalny. Zarzut skarżącego, dotyczący błędnej oceny materiału dowodowego w kwestii nabycia przez niego lokalu mieszkalnego nie jest trafny. Intencją skarżącego było wykazanie, że lokalu tego nie nabył z uzyskiwanych dochodów, a ze środków pochodzących z książeczki mieszkaniowej. Pomijając fakt, że podana przez skarżącego wysokość premii gwarancyjnej ( 14131,93 zł ) pochodzi sprzed wielu lat, bo z 2004 r. , a z zaświadczenia o wysokości zgromadzonych środków na książeczce mieszkaniowej z dnia 15 czerwca 2004 r. wynika, że w chwili likwidacji książeczki jej wysokość może ulec zmianie, niekwestionowaną okolicznością jest, że skarżący kupił w dniu 26 września 2014 r. lokal mieszkalny za kwotę 11083,90 zł. Okoliczność ta nie mogła być pominięta przy ustaleniu, że w przypadku skarżącego nie zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony w rozumieniu art. 104 § 4 ustawy o pomocy społecznej. Trudno w tej sytuacji mówić bowiem o możliwości zniweczenia skutków udzielanej pomocy, w rozumieniu omawianego przepisu. Twierdzenia skarżącego, że prace, które podejmuje kończą się fiaskiem z uwagi na jego niepełnosprawność też nie mogą doprowadzić do uznania, że jego przypadek jest szczególnie uzasadniony. Skarżący- mimo niepełnosprawności -znajduje bowiem zatrudnienie i uzyskuje z tego tytułu wynagrodzenie. Brak jest też podstaw do uznania, że żądanie zwrotu udzielonego świadczenia stanowiłoby dla skarżącego nadmierne obciążenie, szczególnie że skarżący sam uniemożliwił dokładne ustalenie jego sytuacji dochodowej i majątkowej poprzez odmowę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Odnosząc się do stanowiska skarżącego, że organ odwoławczy wcześniej uchylił decyzję organu pierwszej instancji, a obecnie utrzymał ją w mocy stwierdzić należy, że organ odwoławczy, uchylając decyzją z dnia 21 listopada 2014 r. decyzję organu pierwszej instancji z dnia 26 sierpnia 2014 r. wskazał co prawda na potrzebę weryfikacji decyzji przyznających skarżącemu przedmiotowe świadczenie, jednak w okolicznościach niniejszej sprawy konieczność uprzedniego uchylenia decyzji przyznających skarżącemu kwestionowane świadczenia nie zachodziła. Należy zgodzić się ze stanowiskiem , że wysokość należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustalane są w drodze odrębnego postępowania i odrębnej decyzji administracyjnej. Sąd orzekający podziela pogląd , że stwierdzenie obowiązku zwrotu polega na wydaniu decyzji w trybie zwykłym, która określa naruszenia prawa materialnego w zakresie warunków korzystania ze świadczenia. Kształtuje odrębny stosunek prawa materialnego, mający na celu odwrócenie skutków , jakie wywołało wykonanie decyzji dotychczasowej ( za "Ustawą o pomocy społecznej. Komentarz", Wojciech Maciejko, Paweł Zaborniak , LexisNexis Warszawa 2010, str.398). W niniejszej sprawie realizacja decyzji, na podstawie których skarżący pobrał nienależnie zasiłek stały , została zakończona - decyzje te zostały wydane na okres, który uległ już zakończeniu ( najpóźniejszy - w dniu 30 listopada 2013 r.). Skarżącemu odmówiono ponadto przyznania zasiłku stałego decyzją z dnia 11 sierpnia 2014 r. Nie było w tej sytuacji podstaw do uchylenia lub zmiany wcześniej wydanych decyzji ze skutkiem ex nunc na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Odnosząc się do zarzutu skarżącego , że " sprawa została podniesiona w sądzie o ten sam czyn" i że "będzie podwójnie ukarany" za tę samą sprawę stwierdzić należy, że czym innym jest odpowiedzialność karna za popełnione przez skarżącego przestępstwa, a czym innym ustalenie na drodze administracyjnoprawnej obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Z punktu IV wyroku karnego ( k.6 akt) wyraźnie ponadto wynika, że orzeczony w nim obowiązek naprawienia szkody dotyczy części nieobjętej decyzją Prezydenta Miasta z dnia 26 sierpnia 2014 r. nr [...]. Choć decyzja ta została uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 listopada 2014 r., wydana po raz kolejny przez organ pierwszej instancji decyzja - z dnia 29 stycznia 2015 r. – dotyczy takiej samej wysokości świadczenia nienależnie pobranego. Chybione jest także stanowisko skarżącego dotyczące przedawnienia roszczenia. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych , na które skarżący się powołuje, nie mają w sprawie zastosowania, bowiem w niniejszej sprawie zastosowanie miały przepisy ustawy o pomocy społecznej. Mimo że także ta ustawa przewiduje – w art. 104 ust. 5 w zw. z art. 104 ust. 1 , że nienależnie pobrane świadczenia ulegają przedawnieniu, to biegu terminu przedawnienia nie liczy się, wbrew stanowisku skarżącego, od dnia kiedy ostateczna stała się decyzja o przyznaniu świadczeń (uznanych później za nienależne), lecz od dnia, kiedy ostateczna stała się decyzja , ustalająca pobrane świadczenia jako nienależne. Mając na uwadze powyższe Sąd , nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, oddalił ją na mocy art. 151 p.p.s.a. .