III SA/Gd 564/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Krzysztof Przasnyski po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia 9 listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie należności celnych postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 18 grudnia 2009 r., doręczonym w dniu 5 stycznia 2010 r., T. K. został wezwany do uiszczenia w terminie 7 dni, wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. Wnioskiem z dnia 11 stycznia 2010 r. (data stempla pocztowego) złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwoma synami, nie osiąga dochodów z działalności gospodarczej, nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości, oszczędności, przedmiotów o wartości przekraczającej 3 000 euro. Jego małżonka jest zatrudniona na czas określony do dnia 30.04.2010 r. (zaś w uzasadnieniu wniosku podano, że do 31.03.2009 r.) i uzyskuje dochód w wysokości 957 zł brutto miesięcznie. Wśród innych danych, które uważa za istotne, wnioskodawca określił wysokość miesięcznych kosztów utrzymania na 3 000 zł. Zaliczył do nich: koszty wyżywienia, opłaty za mieszkanie, RTV, telefon, leki, energię elektryczną, gaz, kształcenie oraz zajęcia sportowe dla dzieci, zakup przyborów szkolnych. Uzasadniając wniosek, skarżący podał m.in., że obciążenie należnościami celno - podatkowymi postawiło go w obliczu bankructwa. Trwające spory z organami celnymi powodują, że wnioskodawca nie likwiduje działalności gospodarczej. Rodzina skarżącego egzystuje dzięki finansowemu wsparciu udzielanemu przez ojca i teściów. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie na podstawie ww. przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 18 stycznia 2010 r. (doręczonym w dniu 2 lutego 2010 r.) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: potwierdzających wysokość przychodów, kosztów uzyskania przychodów oraz dochodu (straty) z działalności gospodarczej za okres od 1 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2009 r.; wykazu środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz wyposażenia, związanych z wykonywaną działalnością; wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez niego, jego małżonkę rachunków bankowych, maklerskich (i innych na których gromadzone są środki pieniężne), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie przez każdego z małżonków; odpisów złożonego we właściwym urzędzie skarbowym zgłoszenia identyfikacyjnego (NIP-1 z załącznikiem NIP-B) wraz z jego aktualizacjami; kopii dokumentów potwierdzających wskazaną we wniosku miesięczną wysokość ponoszonych kosztów utrzymania (czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, RTV, telefon, innych); obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów; oświadczenia w przedmiocie źródła oraz miesięcznej wysokości otrzymywanej pomocy finansowej, w tym także od członków rodziny; dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie względem majątku wnioskodawcy; oświadczenia w przedmiocie wszystkich zarejestrowanych na niego, jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji i aktualnej wartości); zaświadczenia o wysokości średniego wynagrodzenia brutto/netto małżonki za okres ostatnich trzech miesięcy; oświadczenia, czy wnioskodawca lub osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym korzystają obecnie z jakichkolwiek form pomocy społecznej; w przypadku odpowiedzi twierdzącej - przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających charakter pomocy oraz jej wysokość; oświadczenia małżonki w przedmiocie posiadanego majątku, w szczególności posiadanych przez nią nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych); Jednocześnie skarżący został poinformowany, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca nadesłał pismo procesowe z dnia 3 lutego 2010 r., w którym podał, że zeznanie podatkowe za 2009 r. nie zostało jeszcze sporządzone, zaś działalność gospodarcza nie przynosi żadnego dochodu. Następnie oświadczył, że nie posiada środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz wyposażenia i nie prowadzi się wobec niego egzekucji z takiego majątku. Zarówno on, jak i jego uczący się synowie nie posiadają rachunków bankowych, lokat oraz kont bankowych. Ponieważ od 31 lipca 2002 r. w jego małżeństwie ustanowiona została rozdzielność majątkowa, nie posiada stosownej informacji w stosunku do żony. Według uzyskanego oświadczenia ustnego małżonki, nie posiada ona żadnych oszczędności, rachunków bankowych, kont oraz lokat. Mieszkanie zajmowane przez skarżącego jest własnością jego ojca, który ponosi wszelkie koszty jego utrzymania. Koszty te są obciążeniem bezzwrotnej pomocy finansowej udzielanej przez ojca i teściów w łącznej wysokości 3 000 zł. Według oświadczenia skarżącego, jego zaległości z tytułu należności publicznoprawnych wynoszą ok. 3 mln złotych, nie posiada on pojazdów mechanicznych ani wiedzy na temat majątku żony, w tym jej dochodów. Powołując się na rozdzielność majątkową wnioskodawca wskazał jedynie, że z ustnego oświadczenia małżonki wynika, iż uzyskuje ona kwotę 957 zł brutto miesięcznie oraz nie posiada majątku ani zasobów pieniężnych. Wraz z dodatkowym oświadczeniem wnioskodawca nadesłał odpis decyzji z 5 listopada 2009 r. w przedmiocie przyznania na okres od 1 do 31 października 2009 r. zasiłków rodzinnych na dzieci z dodatkami z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego oraz podjęcia nauki w szkole poza miejscem zamieszkania, w łącznej wysokości 622 zł; umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 31 lipca 2002 r. oraz decyzji (NIP-4) w sprawie nadania numeru identyfikacji podatkowej. Analiza przedłożonego materiału dowodowego wykazała, że jest on niepełny i nie usunął wszelkich niejasności odnoszących się do sytuacji finansowej wnioskodawcy. Po pierwsze, należy podkreślić, że pomimo wyraźnego wezwania wnioskodawca nie przedłożył dokumentów potwierdzających wysokość przychodów, kosztów uzyskania przychodów oraz dochodu (straty) z działalności gospodarczej za okres od 1 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2009 r. Nie ulega wątpliwości, że osoby prowadzące działalność gospodarczą, co do zasady są obowiązane do prowadzenia ksiąg podatkowych w rozumieniu odrębnych przepisów, w sposób zapewniający ustalenie dochodu (straty), podstawy opodatkowania i wysokości należnego podatku za rok podatkowy, w tym za okres sprawozdawczy. W związku z tym podnoszona przez wnioskodawcę okoliczność, iż nie sporządził on jeszcze zeznania podatkowego nie stanowiła jakiejkolwiek przeszkody w wykonaniu zarządzenia z dnia 18 stycznia 2010 r. Po drugie, wnioskodawca uchylił się, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, od przedłożenia jakichkolwiek dokumentów dotyczących sytuacji finansowej jego małżonki. Podkreślenia wymaga, że wnioskodawca nie wykonał nałożonego na niego obowiązku, pomimo że został wyraźnie poinformowany, że nie jest zobowiązany do przedstawienia ww. dokumentów tylko wówczas, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Z całą pewnością za wykonanie wezwania z dnia 18 stycznia 2010 r. nie sposób uznać informacji skarżącego o stanie majątkowym, w tym dochodach małżonki, opartej na jej ustnych oświadczeniach, zwłaszcza, że w treści wezwania w sposób nie budzący wątpliwości wskazano, że wśród żądanych w wezwaniu dokumentów jest m.in. zaświadczenie o wysokości średniego wynagrodzenia brutto/netto małżonki skarżącego za okres ostatnich trzech miesięcy, oświadczenie małżonki w przedmiocie posiadanego majątku, a także oświadczenie każdego z małżonków – w przypadku nie posiadania rachunków bankowych. Ponadto w treści wniosku znajdują się rozbieżne oświadczenia co do terminu ustania zatrudnienia małżonki skarżącego. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej przez wnioskodawcę nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentów dotyczących jego małżonki, gdyż o przyznaniu stronie prawa pomocy nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Po trzecie, wnioskodawca nie wykonał zobowiązania do nadesłania odpisów złożonego we właściwym urzędzie skarbowym zgłoszenia identyfikacyjnego (NIP-1 z załącznikiem NIP-B) wraz z jego aktualizacjami. Nie ulega bowiem najmniejszej wątpliwości, że nadesłany przez skarżącego odpis decyzji w sprawie nadania numeru identyfikacji podatkowej (NIP-4) nie jest zgłoszeniem identyfikacyjnym (aktualizacyjnym) osoby fizycznej prowadzącej samodzielnie działalność gospodarczą (NIP-1) ani też informacją o rachunkach bankowych (NIP-B). Po czwarte, pomimo wezwania, wnioskodawca w żaden sposób nie udokumentował podanej we wniosku o przyznanie prawa pomocy wysokości kosztów utrzymania. Powyższe postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących rzeczywistych możliwości płatniczych małżonków. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Mając na uwadze powyższe okoliczności, stwierdzić należy, iż skarżący nie udowodnił dostatecznie, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06 niepubl.). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05 niepubl.). W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.