III SA/Gd 569/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie WSA Alina Dominiak (spr.), WSA Felicja Kajut, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2011 r. sprawy ze skargi J. J. na postanowienie Wojewody z dnia 6 września 2010 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku o udostępnienie danych osobowych ze zbiorów meldunkowych 1. uchyla zaskarżone postanowienie, postanowienie Prezydenta Miasta z dnia 2 września 2010 r. nr [...] oraz postanowienie Prezydenta Miasta z dnia 2 lipca 2010 r. nr [...]; 2. przyznaje radcy prawnemu W. M. ze Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) zawierającą należny podatek od towarów i usług – tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu oraz kwotę 17 zł (siedemnaście złotych) tytułem zwrotu poniesionych wydatków. Postanowieniem z dnia 4 maja 2010 r. Prezydent Miasta przekazał wniosek J. J. o udostępnienie danych osobowych ze zbiorów meldunkowych – adresu zameldowania na pobyt stały S. C. do Urzędu Miasta, wskazując, że w/w osoba nie figuruje w ewidencji ludności prowadzonej przez Urząd Miasta. Dwukrotnie zobowiązywany do uiszczenia opłaty za udostępnienie danych w wysokości 31 zł J. J. wskazywał, że nie ma środków na pokrycie opłaty za udostępnienie danych oraz wniósł o zwolnienie z tej opłaty na podstawie przepisów k.p.a. Postanowieniem z dnia 2 lipca 2010 r. nr [...] Prezydent Miasta, działając na podstawie art. 267 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (dalej w skrócie k.p.a.) i art. 44 h ust. 9 pkt 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych odmówił zwolnienia J. J. z opłaty za udostępnienie ze zbiorów meldunkowych danych adresowych dotyczących S. C. W uzasadnieniu wydanego postanowienia organ wskazał, że w świetle art. 267 k.p.a. w razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ponoszenia tych opłat, kosztów i należności. Zgodnie natomiast z art. 44 ust. 9 pkt 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych udostępnienie danych ze zbiorów meldunkowych następuje odpłatnie. Przepis ten ma pierwszeństwo w stosowaniu w zbiegu z przepisem ogólnym – art. 267 k.p.a. Stan taki oznacza , że mimo prośby wnioskodawcy nie znaleziono podstaw do zwolnienia go z opłaty za udostępnienie danych ze zbiorów meldunkowych. Następnie postanowieniem z dnia 2 września 2010 r. nr [...] Prezydent Miasta, działając na podstawie art. 261 § 2 w zw. z art. 261 § 4 k.p.a. zwrócił J. J. wniosek o udostępnienie danych z ewidencji ludności dotyczących S. C. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że w świetle art. 261 § 2 k.p.a. brak uiszczenia należności tytułem opłaty powodować musi zwrot podania lub zaniechanie czynności uzależnionej od opłaty. W sprawie niniejszej J. J. nie uiścił opłaty jak i nie uzyskał od niej zwolnienia. Nadto nie znaleziono podstaw do zastosowania art. 261 § 4 k.p.a., zgodnie z którym organ powinien załatwić podanie mimo nieuiszczenia należności: 1) jeżeli za niezwłocznym załatwieniem przemawiają względy społeczne lub wzgląd na ważny interes strony, 2) jeżeli wniesienie podania stanowi czynność, dla której jest ustanowiony termin zawity, 3) jeżeli podanie wniosła osoba zamieszkała za granicą, bowiem żadna z tych przesłanek nie zaistniała. Po rozpatrzeniu zażalenia J. J. na powyższe postanowienie Wojewoda, działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 44 h ust. 2 pkt 1 i art. 44 h ust. 9 pkt 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, postanowieniem z dnia 6 września 2010 r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przywołując dotychczasowy przebieg postępowania wskazał, że wnioskodawca nie dołączył do wniosku opłaty za udzielenie informacji adresowej, wymaganej przepisami prawa, a choć wnioskował o zwolnienie z obowiązku jej uiszczenia, to przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie przewidują takiej możliwości. Z art. 44 h ust. 9 pkt 2 tej ustawy wynika, że udostępnienie danych następuje odpłatnie. Wzięto również pod uwagę art. 261 § 4 k.p.a. przewidujące załatwienie podania mimo nieiuszczenia należności, jednak nie zostały spełnione przesłanki do zastosowania tego przepisu. W tej sytuacji z uwagi na fakt, iż wnioskodawca nie uiścił stosownej opłaty, jego wniosek – jako dotknięty brakami formalnymi – nie mógł być rozpatrzony. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższe postanowienie Wojewody J. J. wniósł o jego uchylenie wskazując, że w świetle przepisów k.p.a. istnieje prawna możliwość zwolnienia go z opłaty. W związku z tym przedmiotowe rozstrzygnięcie należy uznać za wadliwe. Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Dodatkowo pełnomocnik skarżącego z urzędu w piśmie z dnia 10 lutego 2010 r. wskazał, że organy obu instancji bezzasadnie przyjęły, iż zastosowanie art. 267 k.p.a. jest wyłączone na mocy przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a w konsekwencji zwróciły wniosek skarżącego bez rozstrzygnięcia na podstawie art. 267 k.p.a., czy zaistniała rzeczywista niemożność poniesienia przez niego opłaty przewidzianej art. 44 h ust. 9 pkt 2 ustawy ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 44 h ust. 9 pkt 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), zwanej dalej "ustawą" , udostępnienie danych ze zbiorów meldunkowych dla podmiotów , o których mowa w ust. 2 art. 44 h ustawy, następuje odpłatnie, po dołączeniu dowodu opłaty do wniosku o udostępnienie danych. Przepisy tej ustawy nie przewidują zwolnienia od opłaty za udostępnienie danych. Zagadnienia ustalania i uiszczania opłat w postępowaniu administracyjnym znalazły uregulowanie w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego – w Dziale IX "Opłaty i koszty postępowania". Przepis art. 267 k.p.a. stanowi, że w razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ponoszenia tych opłat, kosztów i należności. Zwolnienie od opłat skarbowych następuje z zachowaniem przepisów o tych opłatach. Zgodnie natomiast z art. 261 § 1 k.p.a., jeżeli strona nie wpłaciła należności tytułem opłat i kosztów postępowania, które zgodnie z przepisami powinny być uiszczone z góry, organ administracji publicznej prowadzący postępowanie wyznaczy jej termin do wniesienia tych należności. Termin ten nie może być krótszy niż siedem dni, a dłuższy niż czternaście dni. Jeżeli w wyznaczonym terminie należności nie zostaną uiszczone, podanie podlega zwrotowi lub czynność uzależniona od opłaty zostanie zaniechana (§ 2). Na postanowienie w sprawie zwrotu podania stronie służy zażalenie ( § 3 ). Organ powinien jednak załatwić podanie mimo nieuiszczenia należności: 1) jeżeli za niezwłocznym załatwieniem przemawiają względy społeczne lub wzgląd na ważny interes strony 2) jeżeli wniesienie podania stanowi czynność, dla której jest ustanowiony termin zawity, 3) jeżeli podanie wniosła osoba zamieszkała za granicą ( art.161 § 4). Wynika z powyższego, że organ może zwolnić wnioskodawcę z obowiązku uiszczenia opłaty, bądź załatwić wniosek pomimo nieuiszczenia należności, jeżeli występują przesłanki, o których mowa w art. 261 § 4 k.p.a. Jeżeli taka sytuacja nie występuje, organ winien, zgodnie z art. 261 § 2 k.p.a. nieopłacony w terminie wniosek zwrócić . W niniejszej sprawie skarżący domagał się zwolnienia go z opłaty przewidzianej w art. 44 h ust. 9 pkt 2 ustawy . Jego wniosek został rozpoznany negatywnie postanowieniem Prezydenta Miasta z dnia 2 lipca 2010 r. nr [...]. Zwrot wniosku skarżącego o udostępnienie danych S. C. , dokonany postanowieniem Prezydenta Miasta z dnia 2 września 2010 r., utrzymanym w mocy postanowieniem Wojewody z dnia 6 września 2010 r., jest między innymi konsekwencją sposobu załatwienia wniosku skarżącego o zwolnienie z opłaty postanowieniem organu I instancji z dnia 2 lipca 2010 r. nr [...]. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę z mocy art. 135 p.p.s.a. ma możliwość dokonania oceny prawnej postanowienia Prezydenta Miasta z dnia 2 lipca 2010 r. odmawiającego zwolnienia J. J. z opłaty , bowiem postanowienie to zostało podjęte w postępowaniu prowadzonym w granicach sprawy, której dotyczy skarga. Dokonana przez organ pierwszej instancji w tym postanowieniu wykładnia przepisów art. 44 ust.9 pkt 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz art. 267 kpa. , zaakceptowana w istocie rzeczy przez organ drugiej instancji, jest wadliwa. Przepis art. 44 ust. 9 pkt 2 ustawy - zawarty w przepisach prawa materialnego, mimo mieszanego charakteru materialno-procesowego – nie jest, wbrew stanowisku organów, przepisem szczególnym wobec art. 267 k.p.a., nakazującym jego stosowanie z wyprzedzeniem reguł ogólnych postępowania administracyjnego. Taka wykładnia przepisów dokonana zarówno przez organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy, jest błędna. Tak więc organ pierwszej instancji, uznając, że art. 267 k.p.a. nie ma zastosowania co do zasady do opłat za udostępnienie danych , nie rozpoznał merytorycznie wniosku skarżącego o zwolnienie go z takiej opłaty w oparciu o treść tego przepisu. Postanowienia organów obu instancji, dotyczące zwrotu wniosku skarżącego, są konsekwencją wadliwego postanowienia organu pierwszej instancji z dnia 2 lipca 2010 r. Wadliwe rozpoznanie wniosku w przedmiocie zwolnienia od opłaty obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego postanowienia wraz z postanowieniami go poprzedzającymi określonymi w wyroku na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ pierwszej instancji powinien w pierwszej kolejności zbadać, czy występuje niewątpliwa niemożność poniesienia przez J. J. w/w opłaty, skutkująca możliwością zwolnienia go od jej ponoszenia w całości lub w części na podstawie art. 267 kpa. Pamiętać trzeba, że uznaniowy charakter zwolnienia nie może ograniczać prawa do sprawiedliwej procedury administracyjnej. Podkreślenia wymaga ,że opłata, którą zobowiązany jest uiścić podmiot wnoszący o udostępnienie danych ze zbiorów meldunkowych, nie jest opłatą skarbową, o której mowa w art. 267 zd. drugie k.p.a. Jak wynika bowiem z art. 3 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. Nr 225, poz.1635 ze zm.) dokonanie czynności urzędowej nie podlega opłacie skarbowej, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlega innym opłatom o charakterze publicznoprawnym lub jest od tych opłat zwolnione. Zależnie od rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia od opłaty na podstawie art. 267 k.p.a., rzeczą organu będzie rozważenie możliwości zastosowania art. 261 § 4 k.p.a. , a następnie podjęcie dalszych działań w sprawie. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 14 ust.2 pkt 1 lit. c) oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).