III SA/Gd 572/05

Dnia 29 marca 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.) Sędziowie: WSA Felicja Kajut WSA Krzysztof Gruszecki Protokolant Beata Kaczmar po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2006 roku na rozprawie sprawy ze skargi D. M. K. na decyzję Rektora Akademii Medycznej [...] z dnia 29 lipca 2005 roku nr [...] w przedmiocie nieprzyjęcia na I rok studiów 1.uchyla zaskarżona decyzje, 2.zasądza od Rektora Akademii Medycznej [...] na rzecz D. M. K. 200/ dwieście/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, Komisja Rekrutacyjna [...] Akademii [...], decyzją nr [...] z dnia 13 lipca 2005 r. odmówiła przyjęcia D. K. na I rok studiów na Kierunku [...] Akademii [...] w G. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż strona w wyniku postępowania rekrutacyjnego na rok akademicki 2005/2006 uzyskała 179,5 punktów, podczas gdy minimalna liczba punktów kwalifikująca na I rok studiów wynosiła 188. Jako podstawę prawną przyjęto bez wskazywania konkretnej jednostki redakcyjnej przepisy ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U, Nr 65, poz. 385 ze zm.), statut Akademii [...] w G. z dnia 17 czerwca 1991 r. z późniejszymi zmianami i uchwałę Senatu [...] w G. z dnia 20 grudnia 2004 r. D. K. złożył od powyższej decyzji odwołanie prosząc Rektora [...] o interwencję w sprawie rekrutacji na Wydziale [...]. W trakcie weryfikacji własnych arkuszy egzaminacyjnych strona natknęła się na błąd w przeliczeniu punktacji z fizyki. Nadto, arkusz egzaminacyjny z chemii zawierał kilka istotnych uchybień, które strona wymieniła podając udzielone przez siebie w teście odpowiedzi i dowodząc ich prawidłowości. Podobne uchybienia znajdowały się zdaniem strony w teście z biologii, w tym przypadku D. K. również przedstawił odpowiedzi, których udzielił na poszczególne pytania z biologii. Powołując się na publikacje naukowe wskazywał na ich poprawność. W końcu odwołujący się stwierdził, że w 2005r. skończył studia na Wydziale Biologii i jego marzeniem jest połączenie posiadanej wiedzy z praktyką kliniczną. Rektor Akademii [...] po rozpatrzeniu odwołania strony rozstrzygnięciem z dnia 29 lipca 2005 r. utrzymał w mocy powyższą decyzję i nie przyjął D. K. na I rok studiów na Kierunku [...] Akademii [...] w G. W uzasadnieniu decyzji Rektor [...] wskazał, że zgodnie z w/w uchwałą Senatu [...] limit przyjęć na I rok studiów na Wydziale [...] wynosił 200 miejsc. W wyniku postępowania rekrutacyjnego zakwalifikowano na I rok 200 kandydatów, którzy uzyskali co najmniej 188 punktów; wyczerpując limit kandydatów przyjętych. W wyniku postępowania rekrutacyjnego odwołujący się uzyskał 179,5 pkt. uwzględniono jednak podniesione w odwołaniu zastrzeżenia dotyczące błędu przeliczenia punktacji z fizyki, w wyniku czego wynik wynosi 181,5 pkt. Organ stwierdził, że wynik ten nadal nie wystarczał do przyjęcia na I rok studiów. Przedstawione przez stronę zastrzeżenia merytoryczne do treści pytań lub też interpretacji odpowiedzi nie mogą zostać uwzględnione, jako że egzamin był przygotowany na zasadzie obowiązujących przy zdawaniu "nowej matury", arkusze pytań opracowane przez ekspertów Centralnej Komisji Egzaminacyjnej, a ocena dokonana przez niezależnych ekspertów. Przyjęto zasadę, iż decyzja Komisji Egzaminacyjnej jest z punktu widzenia merytorycznego ostateczna. W ocenie Rektora [...] zainteresowanie strony medycyną i podtrzymanie tradycji rodzinnych nie jest podstawą do zmiany decyzji Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej. D. K. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że po sprawdzeniu własnych arkuszy egzaminacyjnych stwierdził niekompetencję komisji sprawdzającej testy, bowiem arkusze z biologii i chemii zawierają szereg uchybień. Skarżący nie zgadza się ze stanowiskiem organów uczelni, iż "decyzja Komisji Egzaminacyjnej jest z punktu widzenia merytorycznego ostateczna." Zdaniem skarżącego winna zostać powołana komisja składająca się z niezależnych ekspertów, nadto nie umożliwiono mu dyskusji dotyczącej oceny arkuszy egzaminacyjnych. Skarżący wskazał również na nierówne traktowanie kandydatów, którzy zdawali starą maturę w porównaniu z kandydatami z nową maturą. Skarżącemu nie udostępniono również kserokopii arkuszy egzaminacyjnych. W konkluzji skarżący wyraził nadzieje, że działanie Sądu pozwoli na zliberalizowanie zasad rekrutacji i umożliwi skarżącemu rozpoczęcie studiów. W odpowiedzi na skargę Rektor [...] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko prezentowanie w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) rozstrzygając w granicach danej sprawy, sąd administracyjny nie jest związany granicami skargi. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Wskazać należy, iż przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest ocena zgodności z prawem rozstrzygnięcia Rektora Akademii [...], utrzymującego w mocy decyzję Wydziałowej Komisji Egzaminacyjnej [...] odmawiającej przyjęcia D. K. na I rok studiów na Kierunku [...] Akademii [...] w G. Dla dokonania przedmiotowej oceny zasadniczego znaczenia nabiera analiza uregulowań zawartych w art. 141 w zawiązku z art. 161 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, jak również odpowiednich przepisów Statutu Akademii [...] w G. i uchwał Senatu tej uczelni regulujących warunki i tryb przyjęć na pierwszy rok studiów w roku akademickim 2005/2006. Zgodnie z art. 141 ust. 5 ustawy o szkolnictwie wyższym od decyzji komisji rekrutacyjnej służy odwołanie, w terminie czternastu dni od daty otrzymania decyzji o nieprzyjęciu na studia, do uczelnianej komisji rekrutacyjnej, powołanej w trybie określonym przez statut uczelni. Decyzję podejmuje rektor zgodnie z wnioskiem uczelnianej komisji rekrutacyjnej. Decyzja rektora jest ostateczna. Z kolei przepis art. 161 ust. 1 powołanej wyżej ustawy stanowi, że do decyzji podjętych przez organ uczelni w indywidualnych sprawach studenckich stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wypowiadał się w kwestii odpowiedniego stosowania przepisów k.p.a. w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w oparciu o przepisy ustawy o szkolnictwie wyższym zwracając uwagę na fakt, że chodzi tutaj o takie stosowanie w/w przepisów, które zapewni cyt. "minimum procedury, niezbędne dla załatwienia spraw i zachowania uprawnień strony, przy uwzględnieniu specyfiki szkoły wyższej (...). Odpowiednie stosowanie – chociaż zezwala na odstępstwa – nie pozbawia strony żądania, aby wymagania proceduralne zostały spełnione w pełnym zakresie, jeżeli to konieczne dla prawidłowej obrony". ( wyrok z dnia 25 czerwca 2002r., sygn. akt I SA 106/02, LEX nr 137851, podobnie zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2001r., sygn. akt I SA 2521/00, LEX nr 54756) Z kolei Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 8 listopada 2000r., sygn. akt SK 18/99 stwierdził, że decyzja organów szkoły wyższej to nie w pełni to samo, co decyzja organu administracji, jednak przyjęty w ustawie o szkolnictwie wyższym model zbliżony jest do administracyjnoprawnego, co odniesiono do charakteru rozstrzygnięć wydawanych przez organy uczelni, jak i realizację prawa adresata decyzji do sądu. Zdaniem Trybunału, cyt. "Nakaz odpowiedniego stosowania kpa należy rozumieć w ten sposób, iż wszystkie gwarancje, jakie przysługują adresatowi decyzji administracyjnej na podstawie przepisów kpa, winny mieć także zastosowanie do adresata "decyzji" rektora, chyba że szczególne cechy sprawy to uniemożliwiają." ( opubl. OTK Nr 7/2000, poz. 258). Reasumując powyższe należy stwierdzić, że bezspornym jest, iż organy orzekające na podstawie przepisów ustawy o szkolnictwie wyższym winny to czynić tak, by nie pozbawić adresata indywidualnego rozstrzygnięcia gwarancji procesowych wynikających z przepisów k.p.a. Jedynym ograniczeniem będzie tutaj specyfika sprawy będącej przedmiotem postępowania, co w każdym przypadku należy uwzględnić poprzez odniesienie do rozwiązań przyjętych w przepisach ustawy o szkolnictwie wyższym, jak również w przepisach wewnątrzzakładowych – tutaj Statutu [...] i uchwały Senatu [...] w G. z dnia 20 grudnia 2004 r. Jak wspomniano już wcześniej kandydatowi nieprzyjętemu na studia przysługuje prawo do złożenia odwołania – wynika to z art. 141 ust. 5 ustawy o szkolnictwie wyższym, jak również z § 72 ust. 4 Statutu [...]. Tym samym rozważenia wymaga, jak jest istota postępowania odwoławczego wszczętego złożonym przez kandydata odwołaniem. Wprowadzenie przepisów o prawie do złożenia odwołania jest konsekwencją przyjętej ( z nielicznymi wyjątkami) zasady, że każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji ( zob. art. 78 Konstytucji RP). Znajduje ona rozwinięcie w przyjętej w art. 15 k.p.a. zasadzie dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, przez co należy rozumieć możliwość weryfikacji nieostatecznych decyzji, poprzez powtórne rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy przez organ wyższego stopnia. Do uznania, że zasada dwuinstancyjności postępowania została zrealizowana, nie wystarcza, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest też, by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzję, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone. Mając na uwadze, że organowi odwoławczemu przysługują zarówno kompetencje kontrolne jak i merytoryczne, winien on sprawę rozpatrzyć nie tylko z punktu widzenia kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, ale nadto winien te sprawę rozpoznać merytorycznie, uwzględniając zgłoszone w toku postępowania, w tym również w odwołaniu, żądania, zajmując w tej kwestii odpowiednie stanowisko w wydanej przez siebie decyzji. Powstaje pytanie czy w/w zasada znajduje jakieś ograniczenie w przypadku postępowania odwoławczego w sprawie nieprzyjęcia na studia. W myśl art.141 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym senat uczelni, na wniosek rady wydziału, uchwala warunki i tryb rekrutacji na studia oraz zakres egzaminu wstępnego. Uchwała senatu jest podawana do publicznej wiadomości w sposób określony w statucie uczelni nie później niż do dnia 31 maja roku poprzedzającego rok akademicki, którego uchwała dotyczy. Senat Akademii [...] w G. podjął w dniu 20 grudnia 2004r. uchwałę nr [...] w sprawie limitów przyjęć oraz terminów i form postępowania kwalifikacyjnego na I rok studiów w [...] w roku akademickim 2005/2006. Powołane wyżej przepisy ustawy o szkolnictwie wyższym, jak również przepisy wewnątrzzakładowe, uregulowały przebieg postępowania odwoławczego w ten sposób, że odwołania wnoszone są do uczelnianej komisji rekrutacyjnej, następnie rektor - zgodnie z wnioskiem tejże komisji - podejmuje ostateczną decyzję w sprawie. Poza powyższym brak jest innych przepisów, które w sposób szczegółowy regulowałyby przebieg postępowania odwoławczego w sprawie rekrutacji na studia. W swojej decyzji z dnia 29 lipca 2005r. Rektor [...] odnosząc się do zarzutów stwierdził, że w wyniku uwzględnienia błędu przeliczenia punktacji z fizyki wynik postępowania rekrutacyjnego uległ zmianie i wyniósł 181,5 punktów. Z kolei, przechodząc do zarzutów merytorycznych odwołania stwierdził, że egzamin przygotowywany był na zasadach obowiązujących przy zdawaniu "nowej matury", przyjęto zatem zasadę , iż decyzja Komisji Egzaminacyjnej jest z punktu widzenia merytorycznego ostateczna. Rektor powołał się przy tym na opinię Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej, wyrażoną w trakcie posiedzenia z dnia 26 lipca 2005r. Na ostatniej stronie protokołu z tego posiedzenia stwierdzono, że na Wydział [...], kierunek [...] wpłynęło 81 odwołania, spośród których 21 zawierało zarzuty merytoryczne, gdzie kandydaci wymieniali numery zadań z przedmiotów, do których mieli zastrzeżenia. Odnosząc się do powyższego Komisja cyt. " podjęła zasadę, że zastrzeżeń merytorycznych nie będzie rozpatrywała zgodnie z przepisami regulującymi wyniki egzaminów maturalnych zdawanych w 2005roku." Nadto stwierdzono, że Komisja cyt. " w jawnym glosowaniu podjęła decyzję o nieuwzględnieniu odwołań merytorycznych i formalnych kandydatów podtrzymując decyzję Wydziałowej Komisji Egzaminacyjnej o nie przyjęciu kandydatów odwołujących się na I rok dziennych studiów magisterskich i wnioskuje do JM Rektora o wydanie decyzji utrzymujących w mocy decyzje UKR odnośnie przyjęć na pierwszy rok studiów w roku akademickim 2005/2006". Konfrontując przyjęte przez Rektora w zaskarżonej decyzji stanowisko z przedstawioną wyżej analizą przepisów prawa należy stwierdzić, że nie znajduje ono prawnego uzasadnienia. Przyjęcie przy rozpatrywaniu odwołań zasady o nieuwzględnieniu zarzutów merytorycznych odwołania byłoby dopuszczalne tylko wówczas, gdyby stanowił o tym konkretny przepis prawa, tymczasem tak nie jest. Należy nadto zauważyć, że w/w uchwała Uczelnianej Komisji Egzaminacyjnej nie stanowiła rozstrzygnięcia w indywidualnej sprawie, lecz wyrażała jednie stanowisko komisji, co do zasadności złożonych odwołań, w tym wprowadzono zasadę nieuwzględniania zarzutów merytorycznych odwołań, powołując się na zasady obowiązujące w nowych egzaminach maturalnych. Rektor, jako organ orzekający w sprawie nie był jednak związany treścią takiego wniosku - wynika to bezspornie z analizy przepisu art. 141 ust. 5 cyt. ustawy. Reasumując powyższe należy stwierdzić, że brak było wynikających z przepisów prawa ograniczeń co do zakresu postępowania odwoławczego w sprawie rekrutacji na studia na [...] w roku akademickim 2005/2006 i tym samym winno ono było spełniać wynikające z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wymogi. Działania organów uczelni takich warunków niespełniające, nie mogą być uznane za zgodne z prawem. Ilustracją takiego stanowiska jest przedstawiona w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego teza, że cyt. "Dwuinstancyjność jest standardem rzetelnego postępowania wymaganym przez zasady państwa prawa. Dlatego nie jest dopuszczalne używanie ścieśniającej wykładni tam, gdzie uszczuplałaby ona wspomniany standard (...). (wyrok z dnia 8 lutego 2002r., sygn. akt V SA 1573/01, LEX nr 82685) W przypadku przedmiotowej sprawy organ odwoławczy tak właśnie postąpił. W konsekwencji tego należy stwierdzić, że orzekając w przedmiotowej sprawie Rektora [...] dopuścił się naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego sprawy, tutaj przez pominięcie oceny przedstawionych w odwołaniu zarzutów merytorycznych, w efekcie czego doszło również do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wydanie decyzji, której uzasadnienie nie odpowiada wymogom określonym w tym przepisie. Stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż przedstawione zastrzeżenia merytoryczne co do treści pytań lub też interpretacji odpowiedzi nie mogą być uwzględnione, jako że egzamin był przygotowany na zasadach obowiązujących przy zdawaniu "nowej matury", nie czyni - z przyczyn przedstawionych wyżej - zadość obowiązkowi szczegółowego, merytorycznego rozpoznania zarzutu, a w przypadku występowania rozbieżnych danych w dostępnych materiałach wskazanie dlaczego nie przyjęto wersji korzystniejszej dla zdającego egzamin. Z kolei, odnosząc się przedstawionego w skardze zarzutu dotyczącego konieczności powołania komisji niezależnych ekspertów, Sąd stwierdza, że nie może go uwzględnić z uwagi na fakt, że jak wyżej wskazano, zasady postępowania rekrutacyjnego ustalane są przez senat szkoły wyższej i Sąd nie ma kompetencji, by w niezależność władz uczelni ingerować. Podobnie Sąd nie może zając stanowiska w kwestii zarzutów dotyczących niekompetencji członków komisji sprawdzającej prace egzaminacyjne i swobody interpretacji udzielanych przez skarżącego odpowiedzi. Należy bowiem zauważyć, że kontrola Sądu w tego rodzaju sprawach ogranicza się jedynie do oceny zgodności działania organów z prawem procesowym. Merytoryczna ocena prawidłowości i zasadności pytań egzaminacyjnych, czy też prawidłowości ocen członków komisji egzaminacyjnych nie stanowi elementu postępowania i należy do wyłącznej kompetencji organów uczelni. W końcu Sąd, nie będąc na mocy art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zawiązany zarzutami skargi, pragnie zauważyć, że zaskarżona decyzja została podpisana "w zastępstwie" Rektora [...] ( nieczytelny podpis na pieczęci). Ze złożonych przez pełnomocnika Rektora [...] wyjaśnień wynika, że decyzja została podpisana przez Prorektora [...] R. K., którego upoważnienie do wykonywania czynności w zastępstwie Rektora wynika z § 31 i 32 Statutu [...]. W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja została podpisana przez osobę posiadająca do tego upoważnienie. Reasumując należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem powołanych wyżej przepisów kodeksu postępowania administracyjnego i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazania co do dalszego toku postępowania wynikają z powyższych rozważań. Organ ponownie rozpatrując sprawę winien odnieść się do merytorycznych zarzutów odwołania, co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej przez niego decyzji. Jednocześnie Sąd pominął w wyroku, mając na uwadze dyspozycję art. 152 w/w aktu prawnego, orzeczenie w przedmiocie niemożności wykonania zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu wykładnia celowościowa prowadzi do wniosku, że art. 152 w/w ustawy odnosi się do aktów lub czynności które podlegają wykonaniu. Ratio legis powołanego przepisu wskazuje, że jego stosownie ma zabezpieczyć stronę, której skarga została uwzględniona przed ewentualnym wykonaniem przez organ, przed uprawomocnieniem się wyroku, aktu uchylonego przez Sąd. W niniejszej sprawie nie istnieją zaś podstawy przemawiające za odniesieniem się do kwestii wykonalności w/w aktu do czasu uprawomocnienia się orzeczenia. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 powołanej wyżej ustawy.