III SA/Gd 576/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 22 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. P. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 17 czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie choroby zawodowej postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 24 września 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę T. P. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 17 czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie choroby zawodowej. Wnioskiem z tej samej daty skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Na podstawie zawartego w formularzu PPF oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz na podstawie dokumentów źródłowych nadesłanych w następstwie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 5 października 2015 r. (kopie decyzji w przedmiocie świadczeń emerytalnych, wyciągi z rachunków bankowych, dokumenty obrazujące comiesięczne koszty utrzymania, dodatkowe oświadczenie wnioskodawcy) ustalono, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Źródłem dochodu wnioskodawcy jest świadczenie emerytalne w kwocie 1.713 zł netto miesięcznie. Z kolei żona uzyskuje wynagrodzenie za pracę w wysokości nie przekraczającej 1.400 zł netto miesięcznie (średnia z okresu czerwiec – sierpień 2015 r.). Udokumentowane, miesięczne wydatki (opłata za użytkowany lokal, opłata za paliwo gazowe, opłata za energię elektryczną) wynoszą około 1.000 zł. Ponadto wnioskodawca spłaca kredyt hipoteczny z ratą wynoszącą 832,72 zł miesięcznie. Na podstawie przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego należącego do żony wnioskodawcy ustalono, że na dzień 28 września 2015 r. dodatnie, dostępne saldo tego rachunku wynosiło 1.970,96 zł. Wnioskodawca zobligowany do przedstawienia wyciągu z własnego rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy (vide: punkt c zarządzenia referendarza sądowego) nadesłał wyciąg za okres 17 kwietnia – 18 maja 2015 r. W tym stanie uznano, co następuje. Instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 262 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego. Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (to jest m. in. poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Z uwagi na wyżej wskazaną regulację normatywną to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Mając na uwadze powyższą regulację normatywną oraz ustalone okoliczności faktyczne referendarz sądowy uznał, że wnioskodawca nie wykazał zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowo określonej przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Na podstawie ustalonych okoliczności faktycznych trudno bowiem uznać, aby poniesienie kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru spowodować mogło uszczerbek, o którym mowa w wyżej wskazanym przepisie. Należy w pierwszej kolejności zauważyć, że wnioskodawca wraz z żoną generują comiesięczne, stałe dochody przekraczające kwotę 3.000 zł netto. Z uwagi na to, że obecna sytuacja materialna wnioskodawcy i jego żony w zakresie bieżących potrzeb i wydatków jest zabezpieczona, wnioskodawca może poczynić starania w celu wygospodarowania w ramach posiadanych środków kwoty umożliwiającej poniesienie kosztów prowadzonego postępowania. Analizując z kolei kwotę wydatków, które obciążają wnioskodawcę należy wskazać, że okoliczność spłacania zaciągniętego kredytu hipotecznego nie może definitywnie przesądzać o braku możliwości poniesienia ww. kosztów. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest bowiem wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb i prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem istnienie wydatków o charakterze kredytowym nie uzasadnia twierdzenia, iż są to wydatki, którym należy przyznać bezwzględne pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Jak wskazano powyżej, instytucja prawa pomocy jest skierowana wyłącznie do osób najuboższych - obiektywnie pozbawionych możliwości uzyskania środków na ww. cel z jakichkolwiek źródeł. Na tym tle nie sposób więc przyjąć, aby uprawnione i społecznie usprawiedliwione było kredytowanie przez Skarb Państwa postępowań sądowych osobom, które generując określone dochody z powodzeniem radzą sobie z ciężarem spłaty zobowiązań kredytowych. Uwzględniając z kolei fakt istnienia obciążeń kredytowych należy mieć na uwadze, że bank udzielający wnioskodawcy stosownego kredytu badał zdolność kredytową wnioskodawcy i jego żony oraz możliwość spłaty zaciągniętych zobowiązań. Co oczywiste, stosowny kredyt nie zostałby udzielony, gdyby wnioskodawca nie posiadał dostatecznej, finansowej zdolności do jego spłaty. Niezależnie od powyższego należy mieć na uwadze, że w świetle wyciągów z rachunku bankowego należącego do żony wnioskodawcy rodzina posiada comiesięcznie określoną nadwyżkę środków finansowych. Świadczą o tym informacje w przedmiocie comiesięcznych, dodatnich sald końcowych zamieszczone w wygenerowanych wyciągach z rachunku bankowego. Co warte podkreślenia, na dzień 28 września 2015 r. dodatnie, dostępne saldo wskazanego rachunku wynosiło 1.970,96 zł. Okoliczności powyższe wykluczają zatem rozstrzygnięcie złożonego wniosku zgodnie z żądaniem wnioskodawcy. W reasumpcji, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.