III SA/Gd 580/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi postanawia: odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Skarżąca K. K. wniosła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy żądając zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Ze złożonego przez wnioskodawczynię oświadczenia o stanie rodzinnym wynikało, że prowadzi ona gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i dwojgiem dzieci. Z oświadczenia o majątku i dochodach wnioskodawczyni wynikało, że w skład jej majątku wchodzi mieszkanie, które jest wynajmowane, a nadto dom o powierzchni 100 mkw., będący własnością męża wnioskodawczyni. Wnioskodawczyni oraz osoby pozostające z wnioskodawczynią we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych, zasobów pieniężnych oraz innych przedmiotów wartościowych, w tym pojazdów samochodowych. Wnioskodawczyni uzyskuje miesięczny dochód z pomocy społecznej w wysokości 1200 zł, w tym świadczenie wychowawcze na dwoje dzieci oraz zasiłek rodzinny, zaś mąż wnioskodawczyni pobiera zasiłek z tytułu opieki nad matką w wysokości 1406 zł. Wnioskodawczyni ponosi koszty utrzymania rodziny, w tym koszty podatku od nieruchomości, prądu, gazu, zużycia wody i odprowadzania ścieków,, wywozu śmieci, telefonu, internetu i leków w łącznej kwocie 717 zł. Pozostałą kwotę 1889 zł skarżąca przeznacza na zakup żywności, środków czystości, ubrań, obuwia, drobne konieczne remonty. Z uwagi na wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, zarządzeniem starszego referendarza sądowego z dnia 3 sierpnia 2017 r. wnioskodawczyni została zobowiązana do przedłożenia następujących dokumentów: a) odpisów wszystkich zeznań podatkowych wnioskodawczyni i jej męża za 2016 rok bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych w 2016 roku; b) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię i jej męża rachunków bankowych (w tym rachunków lokat terminowych oraz rachunków dewizowych), na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wszystkie wpłaty i wypłaty) oraz salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; c) nakazy podatkowe posiadanych przez wnioskodawczynie i jej męża nieruchomości; d) wyjaśnienia czy rodzina wnioskodawczyni zamieszkuje w domu należącym do męża, a gdzie położone jest mieszkanie które jest oddane w najem, wskazać należy jego wielkość i wartość oraz dochód uzyskiwany z najmu; e) zaświadczenia z urzędu pracy o pozostawaniu osobą bezrobotną; f) przedstawienia decyzji dotyczącej świadczenia pobieranego przez męża i wskazania, gdzie zamieszkuje jego matka którą się opiekuje, jeśli mieszka wspólnie z rodzina wnioskodawczyni należy udokumentować wysokość jej miesięcznych dochodów; g) kopii dokumentów obrazujących wysokość wszystkich ponoszonych przez wnioskodawczynię wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wodę, odbiór nieczystości, telefon, telewizja, internet, inne) w okresie ostatnich trzech miesięcy h) oświadczenia w przedmiocie posiadanych przez wnioskodawczynię i jej meżą pojazdów mechanicznych z e wskazaniem marki, daty produkcji i aktualnej wartości. Na powyższe wezwanie skarżąca nie udzieliła odpowiedzi w zakreślonym terminie. W tym stanie rzeczy należało uznać, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym ustanowienie radcy prawnego następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W myśl art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 tej ustawy stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy tym to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Sytuacja, o jakiej mowa w ww. art. 255 p.p.s.a., wystąpiła w niniejszej sprawie, albowiem oświadczenia skarżącej zawarte w formularzu urzędowym PPF były niewystarczające i budziły wątpliwości co do rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącej. Jak bowiem wynikało z treści wniosku skarżącej, ona oraz jej małżonek osiągają dochód wyłącznie ze świadczeń rodzinnych oraz z pomocy społecznej, przy czym w skład zadeklarowanego majątku skarżącej wchodzi mieszkanie obecnie wynajmowane przez skarżącą. Dochodów z tytułu najmu mieszkania skarżąca nie ujawniła, przy czym nie było jasne, czy skarżąca wraz z rodziną zamieszkuje w domu należącym do jej męża, a nadto czy matka męża skarżącej, którą ten się opiekuje i pobiera z tego tytułu świadczenie pieniężne, zamieszkuje wraz z rodziną skarżącej i czy ewentualnie osiąga jakikolwiek dochód, który podlegałby uwzględnieniu przy ocenie możliwości płatniczych skarżącej. Z tych względów niezbędne było przedstawienie dodatkowych oświadczeń i dokumentów, które pozwoliłyby usunąć powstałe wątpliwości co do sytuacji majątkowej i rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącej, w szczególności zeznań podatkowych skarżącej i jej męża, udokumentowania wysokości uzyskiwanych dochodów przez męża skarżącej, wyciągów z rachunków bankowych, nakazów podatkowych dotyczących posiadanych nieruchomości, zaświadczenia o pozostawaniu osobą bezrobotną, udokumentowania dochodów matki męża skarżącej, o ile ta zamieszkuje wraz z rodziną skarżącej, jak również udokumentowania miesięcznych wydatków skarżącej, a ponadto oświadczenia o pojazdach mechanicznych zarejestrowanych na skarżącą i jej męża. Z uwagi na brak odpowiedzi na wezwanie o dodatkowe oświadczenia i dokumenty nie sposób uznać, aby skarżąca wykazała swoją sytuację majątkową w sposób przekonujący. Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy oraz wszystkich osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest natomiast podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Nienależyte wykonanie przez stronę obowiązków nałożonych na nią w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest z kolei przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Referendarz sądowy nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane z tej przyczyny, że uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów i oświadczeń. Skarżąca została dokładnie poinformowana, jakie oświadczenia i dokumenty oraz w jakim celu ma złożyć, a mimo to nie wykonała należycie nałożonego nań zobowiązania. Przedstawienie przez skarżącą swojej sytuacji majątkowej w sposób niepełny oznacza, że jej wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W konsekwencji, stwierdzić należy, że z przyczyn wskazanych wyżej nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżąca spełnia przesłankę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Wskazać należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowna tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła. Z uwagi na powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w punkcie drugim sentencji postanowienia.