III SA/Gd 583/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 21 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie rejestracji pojazdu postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący M. W. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy żądając zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wyjaśnił, że utrzymuje się z niewielkiej renty (wg oświadczenia w wysokości 1280 zł netto), która w większości jest wydawana na bieżące utrzymanie oraz leki (wg oświadczenia wydatki te kształtują się w stosunku miesięcznym na poziomie 1041 zł, w tym opłata za energię elektryczną – 290 zł na dwa miesiące, gaz – 150 zł za miesiąc, wodę – 80 zł za miesiąc, opał – 3500 zł za rok, telefon – 49 zł za miesiąc, koszty leków – 290 zł). Skarżący wyjaśnił, że obecnie leczy się na serce oraz psychiatrycznie, jest niezdolny do pracy i nie utrzymuje się z innych dochodów. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym wynikało, że prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe. Z oświadczenia o majątku wnioskodawcy wynikało, że w skład jego majątku wchodzi dom o powierzchni 70 mkw., o szacunkowej wartości 20.000 zł, będący budynkiem po zajezdni kolejowej. Nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych, w tym pojazdów mechanicznych o wartości ponad 5000 zł. W związku z tym, że oświadczenia zawarte w formularzu PPF były niewystarczające do dokonania oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 28 sierpnia 2017 r. zobowiązał wnioskodawcę do przedłożenia następujących dodatkowych oświadczeń i dokumentów: a) odpisów wszystkich zeznań podatkowych wnioskodawcy za 2016 rok bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych przez wnioskodawcę w 2016 roku; b) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych (w tym rachunków lokat terminowych oraz rachunków dewizowych), na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wszystkie wpłaty i wypłaty) oraz salda tych rachunków w okresie ostatnich sześciu miesięcy; jeżeli rachunków bankowych wnioskodawca nie posiada, oświadczenia w tym zakresie; c) zaświadczenia o wysokości otrzymywanego świadczenia rentowego; d) kopii dokumentów obrazujących wysokość wszystkich ponoszonych przez wnioskodawcę miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania, w tym kosztami utrzymania domu (opłaty czynszowe, podatki od nieruchomości, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wodę, odbiór nieczystości, telefon, telewizję, internet, inne), a także związanych z kosztami zakupu lekarstw lub odpłatnego leczenia, w okresie ostatnich trzech miesięcy; e) oświadczenia, czy wnioskodawca korzysta lub korzystał ze świadczeń z pomocy społecznej w okresie ostatnich sześciu miesięcy, a jeżeli tak do przedłożenia stosowanego zaświadczenia w tym zakresie od właściwego organu pomocy społecznej. Na powyższe wezwanie skarżący nie udzielił odpowiedzi w zakreślonym terminie. W tym stanie rzeczy należało uznać, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W myśl art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 tej ustawy stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy tym to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Sytuacja, o jakiej mowa w ww. art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wystąpiła w niniejszej sprawie, albowiem oświadczenia skarżącego zawarte w formularzu urzędowym PPF były niewystarczające i budziły wątpliwości co do rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego. Jak bowiem wynikało z treści wniosku skarżącego uzyskuje on dochód z tytułu świadczenia rentowego w wysokości 1280 zł netto, zaś wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków skarżący określił na kwotę 1041 zł. Skierowane do skarżącego wezwanie miało na celu zobrazowanie rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego, albowiem z analizy akt administracyjnych wynikało, że skarżący zakupiony przez siebie samochód osobowy marki [...] za kwotę [...] funtów brytyjskich, sprzedał następnie w dniu 15 lipca 2015 r., zaś w dniu 10 listopada 2016 r. uiścił opłatę skarbową w łącznej kwocie 191 zł za wydanie kopii dokumentów z akt sprawy. Okoliczność powyższe poddawały w wątpliwość wiarygodność oświadczeń skarżącego o dochodach, skoro przy dochodzie 1280 zł skarżący był w stanie samodzielnie ponieść koszty postępowania administracyjnego, a nadto do czasu sprzedaży ww. pojazdu, niezbędne koszty utrzymania tego pojazdu, jak choćby przeglądów technicznych, czy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Zasadnym było również ujawnienie przez skarżącego, czy z tytułu sprzedaży ww. pojazdu nie pozostały mu jakikolwiek środki finansowe, zgromadzone chociażby na rachunku bankowym, które mogłyby zostać przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z tego względu niezbędnym było wezwanie skarżącego do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych, zeznań podatkowych, zaświadczenia o wysokości świadczenia rentowego, a nadto oświadczenia o korzystaniu z pomocy społecznej, a także kopii dokumentów obrazujących wysokość wydatków i kosztów utrzymania. Z uwagi na brak odpowiedzi na wezwanie o dodatkowe oświadczenia i dokumenty nie sposób uznać, aby skarżący wykazał swoją sytuację majątkową w sposób przekonujący. Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest natomiast podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Nienależyte wykonanie przez stronę obowiązków nałożonych na nią w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest z kolei przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). W sytuacji, gdy skarżący powołuje się na wysokość dochodu, a brak jest udokumentowania kosztów utrzymania, jak również danych dotyczących posiadanych rachunków bankowych, czy wysokości uzyskiwanego dochodu, jak również ewentualnej pomocy ze świadczeń z pomocy społecznej, nieusunięte pozostają wątpliwości odnośnie rzeczywistej sytuacji finansowej i materialnej skarżącego. Wykonanie skierowanego do skarżącego wezwania pozwoliłoby uznać, czy skarżący znajduje się w sytuacji niepozwalającej na poniesienie kosztów sądowych. Skoro skarżący uchyla się od udzielenia takich informacji i nie przedstawia dokumentów źródłowych obrazujących realną kondycję finansową, to nie ma podstaw do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Referendarz sądowy nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane z tej przyczyny, że uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów i oświadczeń. Skarżący został dokładnie poinformowany, jakie oświadczenia i dokumenty oraz w jakim celu ma złożyć, a mimo to nie wykonał nałożonego nań zobowiązania. Przedstawienie przez skarżącego swojej sytuacji majątkowej w sposób niepełny oznacza, że jego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Z przyczyn wskazanych wyżej nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący spełnia przesłankę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowna tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. Z uwagi na powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w punkcie drugim sentencji postanowienia.