III SA/Gd 593/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2016 r. sprawy ze skargi małoletniego M. R. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 5 kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 9 stycznia 2015 r. nr [...]. Decyzją z dnia 9 stycznia 2015 r. Prezydent Miasta, działając na podstawie art. 104 i art. 163 k.p.a., art. 2 pkt 2-3, pkt 8 i 11, art. 9 ust. 1, art. 10 ust. 1, art. 12 ust. 2, art. 24 ust. 1, art. 25, art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomoc osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1228), w pkt 1 - uchylił decyzję z dnia 04 września 2013 r. nr [...] w części dotyczącej przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres: od 01 października 2013 r. do 31 grudnia 2013r. oraz od 01 lutego 2014 r. do 30 czerwca 2014 r. i na okres od dnia 01 września 2014 r. do 30 września 2014 r. osobie uprawnionej – M. R. w kwocie po 500 zł miesięcznie; w pkt 2 - przyznał prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej – M. R., w następującej wysokości: na okres od 01.10.2013 r. do dnia 31.10.2013 r. w kwocie 200 zł; na okres od 01.11.2013 r. do dnia 31.12.2013 r. w kwocie po 300 zł miesięcznie; na okres od 01.02.2014 r. do dnia 28.02.2014 r. w kwocie 300 zł; na okres od 01.03.2014 r. do dnia 31.03.2014 r. w kwocie 250 zł: na okres od 01.04.2014 r. do dnia 30.04.2014 r. w kwocie 300 zł; na okres od 01.05.2014 r. do dnia 31.05.2014 r. w kwocie 200 zł; na okres od 01.06.2014 r. do dnia 30.06.2014 r. w kwocie 300 zł; na okres od 01.09.2014 r. do dnia 30.09.2014 r. w kwocie 200 zł; W uzasadnieniu decyzji wskazano, że do MOPS w G. wpłynęły zaświadczenia Komornika Sądowego z dnia 17.11.2014 r. i z dnia 18.11.2014 r. z załączonymi pisemnymi potwierdzeniami wierzycielki z dnia 27.02.2014 r. i z dnia 14.11.2014 r., z których wynika, iż dłużnik dokonał wpłat bezpośrednich do rąk przedstawiciela osoby uprawnionej w następujących terminach i wysokościach: 1/ dnia 02.10.2013 r. - 300,00 zł; 2/ dnia 05.11.2013 r. - 200,00 zł; 3/ dnia 17.12.2013 r. - 200,00 zł; 4/ dnia 14.02.2014 r. - 200,00 zł; 5/ dnia 11.03.2014 r. - 250,00 zł; 6/ dnia 14.04.2014 r. - 200,00 zł; 7/ dnia 13.05.2014 r. - 300,00 zł; 8/ dnia 20.06.2014 r. - 200,00 zł; 9/ dnia 16.09.2014 r. - 300,00 zł. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują w wysokości bieżąco ustalonych alimentów, jednak nie więcej niż 500 zł. Organ powołał się na treść art. 28 ust. 1 ustawy, który określa kolejność zaspokajania roszczeń z kwot uzyskanych od dłużnika alimentacyjnego oraz na art. 24 ust. 1 ustawy dopuszczający zmianę decyzji, na mocy której osoba uprawniona nabyła prawo do świadczeń alimentacyjnych, bez zgody tejże osoby. W odwołaniu od powyższej decyzji J. K. – przedstawiciel ustawowy małoletniego, wniosła o jej uchylenie. W jej ocenie wpłaty dokonane do jej rąk na rzecz syna były wpłatami dobrowolnymi, dodatkowym świadczeniem ojca na rzecz syna, przeznaczonymi na bieżące wydatki (np. dentystę, wycieczki szkolne, kino). Tych dobrowolnych wpłat jakie otrzymała od dłużnika alimentacyjnego skarżąca nie traktowała jako części alimentów. Podała, że poinformowała komornika sądowego, że otrzymuje dobrowolne wpłaty od dłużnika alimentacyjnego, informowała o tym również pracowników MOPS, jednak nikt jej nie poinformował, że otrzymane od dłużnika dobrowolne wpłaty mają wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzją z dnia 5 kwietnia 2016 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 2 pkt 2, pkt 11, art. 24 ust. 1, art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Kolegium wskazało, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności zaświadczenia Komornika Sądowego oraz oświadczenia J. K. złożone Komornikowi potwierdzają, że przedstawiciel ustawowy osoby uprawnionej – M. R. otrzymała od dłużnika alimentacyjnego kwoty wymienione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organu I instancji. Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z przepisami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, przyznane środki z funduszu alimentacyjnego mają na celu udzielenie osobom alimentowanym niezbędnej pomocy finansowej na bieżące utrzymanie. W żadnym jednak razie państwo nie zastępuje dłużnika alimentacyjnego w regulowaniu jego zobowiązań wobec osób alimentowanych. Zatem organ I instancji prawidłowo zaliczył kwoty otrzymane przez J. K. bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego na poczet należnych od niego alimentów na rzecz osoby uprawnionej - syna M. R. Niezasadne były twierdzenia strony, iż były to wpłaty dobrowolne i nie powinny być traktowane jako alimenty należne od ojca dziecka. Organ podał, że zasadą jest płacenie alimentów przez zobowiązanych rodziców na rzecz dzieci. Dopiero, gdy zobowiązany do alimentów rodzic nie płaci alimentów możliwe jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego przez komornika sądowego i dopiero, gdy egzekucja alimentów jest bezskuteczna w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów możliwe jest przyznanie osobie uprawnionej świadczenia alimentacyjnego. W sprawie natomiast egzekucja alimentów od dłużnika alimentacyjnego była bezskuteczna tylko częściowo i w konsekwencji tylko w tej części niewyegzekwowanych alimentów możliwe było przyznanie i wypłacenie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dalej wskazano, że na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy, otrzymane przez J. K. od dłużnika alimentacyjnego w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego kwoty, były przez nią pobrane niezgodnie z kolejnością określoną przez ustawodawcę w tym przepisie. M. R. – działając przez przedstawiciela ustawowego J. K. - skierował skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji. J. K. twierdziła, że dłużnik alimentacyjny winien wpłacać alimenty na rzecz komornika sądowego, a nie na jej konto. Twierdziła, że poinformowała komornika o wpłatach na swoje koto, a ten pouczył ją, iż wpłaty winny być kierowane na konto komornika, a to co wpływa na jej konto jest traktowane jako dobrowolne darowizny. Została też zapewniona, że nie musi obawiać się zwrotu otrzymanych kwot. Zdaniem J. K., to ona i jej syn zostali obarczeni odpowiedzialnością dłużnika alimentacyjnego, co jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej zwanej "p.p.s.a.", stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga podlegała uwzględnieniu, choć z całkowicie innych przyczyn niż podniesione w skardze. Przedmiotem oceny w sprawie niniejszej jest legalność decyzji uchylających w części decyzję o przyznaniu świadczenia alimentacyjnego za okres od 1 października 2013 r. do 30 września 2014 r. Ich podstawą w obu instancjach był przepis art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 169 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". Zgodnie z jego brzmieniem w dacie podejmowania decyzji przez organ II instancji, organ właściwy wierzyciela może bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, osoba nienależnie pobrała świadczenia lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Wskazać trzeba, że przepis art. 24 ust. 1 ustawy jest normą szczególną w stosunku do art. 163 Kodeksu postępowania administracyjnego i - jako taki - nie powinien być wykładany rozszerzająco. Wyjątkowość i szczególny charakter tego przepisu spowodowały, że w orzecznictwie sądowym wypracowano jednolity sposób jego rozumienia, uwzględniający zasady i specyfikę przyznawania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W orzecznictwie odkreśla się, że decyzja o przyznaniu świadczenia alimentacyjnego ma charakter konstytutywny i tworzy nowy stan prawny, bowiem na jej podstawie strona nabywa prawo do przedmiotowego świadczenia. Celem decyzji wydawanej na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy jest natomiast zmiana, w sytuacji zaistnienia określonych w nim warunków, stanu prawnego ukształtowanego decyzją przyznającą świadczenie, a w konsekwencji – pozbawienie strony nabytego uprzednio prawa do świadczenia. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, który Sąd w pełni aprobuje, że postępowanie administracyjne w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego może dotyczyć jedynie aktu administracyjnego, który nadal reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej bieżące świadczenia z funduszu, a rozstrzygnięcie wydane w tym postępowaniu może dotyczyć jedynie praw strony do świadczeń dotąd przez nią nie otrzymanych, bowiem nie nadszedł czas ich wypłaty ( zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2012 r. sygn. akt I OSK 1662/11, jak również wyrok WSA w Gdańsku z dnia 26 lutego 2015 r., III SA/Gd 908/14, publ. LEX nr 1752712 i przywołane tam orzecznictwo, wyroki dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy wskazać trzeba, że organy obu instancji w sposób nieznajdujący oparcia w treści art. 24 ust. 1 ustawy, a także sprzeczny z wyjątkowym charakterem tego przepisu, zastosowały go do sytuacji skarżącej. Skoro bowiem decyzją z dnia 4 września 2013 r. organ przyznał świadczenie alimentacyjne na okres od 1 października 2013 r. do dnia 30 września 2014 r., to rozstrzygnięcie na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy można byłoby wydać, po ustaleniu przesłanek w tym przepisie wskazanych, tylko i wyłącznie wówczas, gdyby nie upłynął jeszcze wskazany okres świadczeniowy. Tym samym rozstrzygnięcie wydane na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy w odniesieniu do okresu świadczeniowego, który przed jego wydaniem już upłynął, a świadczenia zostały wypłacone – tak jak ma to miejsce w sprawie niniejszej – należy uznać za naruszające ten przepis i podlegające wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Odnosząc się do stanu faktycznego sprawy Sąd stoi na stanowisku, że odnośnie wskazanych w zaskarżonej decyzji części świadczeń alimentacyjnych pobranych w okresie od 1 października 2013 r. do dnia 30 września 2014 r., mogłaby znaleźć zastosowanie uregulowana w art. 23 ustawy instytucja ustalenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, o ile zostały spełnione przesłanki z art. 23 ust. 1 ustawy, o czym Sąd w niniejszej sprawie nie może się wypowiadać. Z uwagi na powyższe Sąd nie może się również ustosunkować do podniesionych w skardze twierdzeń odnośnie przyjętego przez organy, z powołaniem się na art. 28 ustawy stanowiska, że doszło w sprawie do otrzymania świadczenia niezgodnie z kolejnością, o której mowa w tym przepisie. W takim stanie sprawy Sąd stwierdził, że zaskarżone decyzje organów obu instancji wydano z naruszeniem art. 24 ust. 1 ustawy i miało to istotny wpływ na wynik sprawy. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Ponownie orzekając w sprawie organy uwzględnią wykładnię przepisu art. 24 ust. 1 ustawy przedstawioną przez Sąd. ----------------------- [pic]