III SA/Gd 598/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla ( spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka Protokolant Starszy sekretarz sądowy Hanna Tarnawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2013 r. sprawy ze skargi D. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 20 maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 19 kwietnia 2013 r. nr [...] Decyzją z dnia 19 kwietnia 2013 roku nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. odmówił D. L. umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w łącznej wysokości 1836,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami, przypisanych do zwrotu decyzją ostateczną Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. Nr [...] z dnia 15 marca 2012 r. W uzasadnieniu organ wskazał, iż z przeprowadzonego postępowania dowodowego wynika, że D. L. nie pracuje, jest zarejestrowana w urzędzie pracy, studiuje zaocznie, samotnie wychowuje małoletnią córkę A. L.. Dochody jej rodziny to zasiłek rodzinny w kwocie 77,00 zł miesięcznie oraz świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500,00 zł miesięcznie. Strona zamieszkuje w jednopokojowym mieszkaniu i ponosi z tego tytułu miesięczne opłaty w łącznej wysokości 360,00 zł. Organ pierwszej instancji wskazał nadto, że w razie potrzeby strona może liczyć na pomoc swojego ojca – J. L., który na stałe zamieszkuje w Niemczech, finansując studia D. L. oraz nieregularnie przesyłając córce różne kwoty pieniężne. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła D. L. wskazując, że organ pierwszej instancji powołując się na fakt otrzymywania przez odwołującą wsparcia finansowego od ojca nie ustalił sytuacji materialno - bytowej J. L.. Strona podniosła także, iż kwota 577 zł miesięcznie nie jest wystarczająca by utrzymać rodzinę i zaspokoić jej podstawowe potrzeby, stąd też bez pomocy ojca nie byłaby ona w stanie "przeżyć". Odwołująca podkreśliła, iż udzielając wyjaśnień podczas sporządzania przez pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. karty informacyjnej stanowiącej materiał dowodowy, wyraźnie wskazała, że pomoc ze strony ojca jest nieregularna, a otrzymywane kwoty pieniężne niewielkie. Zdaniem D. L. pomoc ojca w ogóle nie powinna być brana pod uwagę przy rozstrzyganiu sprawy. Decyzją z dnia 20 maja 2013 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 p.p.s.a. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazano, że z przepisu art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, iż decyzja w zakresie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego i jest odstępstwem od ogólnej zasady, zgodnie z którą świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi. Tym samym umorzenie takich świadczeń dopuszczalne jest wyjątkowo i tylko wtedy, gdy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. oznacza to, że organ rozpatrujący sprawę może, ale nie musi umarzać zaległości. W takim przypadku jednak, by nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego organ jest zobowiązany do dokładnego wskazania i dokładnego umotywowania przesłanek, którymi się kierował wydając rozstrzygnięcie. Podstawowym dowodem, w oparciu o który wydane zostało orzeczenie organu pierwszej instancji i który został wzięty pod uwagę przez Kolegium jest karta informacyjna sporządzona na zlecenie organu pierwszej instancji przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w S.. Wynika z niej łączna wysokość dochodu strony (577 zł miesięcznie), jak również fakt braku korzystania ze świadczeń pomocy społecznej, sytuacja mieszkaniowa D. L. i wydatki z tym związane, koszty ponoszone na leczenie małoletniej A. L. oraz fakt uzyskiwania nieregularnej pomocy pieniężnej od J. L.. Ze złożonego wraz z kartą informacyjną oświadczenia wynika, że odwołująca nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy. Jednocześnie nie wskazała żadnych nadzwyczajnych, wyjątkowych okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę pozytywnego rozpatrzenia wniosku. W ocenie organu wiek strony (24 lata) oraz jej córki (niedługo 3 lata) oraz fakt pobierania nauki w systemie studiów zaocznych uzasadnia podjęcie przez D. L. próby uzyskania zatrudnienia, na przykład poprzez skorzystanie z pośrednictwa świadczonego przez Powiatowy Urząd Pracy w S. Z uwagi na powyższe Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. nie znalazło podstaw do umorzenia D. L. kwoty nienależnie pobranych świadczeń. W ocenie organu, mając na uwadze sytuację dochodową strony, kwota zadłużenia nie jest na tyle wysoka, by koniecznym było jej umorzenie przynajmniej w części. Organ pierwszej instancji nie rozważył co prawda możliwości rozłożenia należności na raty, jednak z uwagi na treść wniosku strony, jak również na zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji pouczenie o możliwości złożenia przez odwołującą odrębnego, dogodnego dla niej wniosku o rozłożenie kwoty 1.836,00 zł na raty, należy stwierdzić, iż w postępowaniu prowadzonym przez Kierownika GOPS w S. nie doszło do naruszenia zasady wszechstronnego rozpatrzenia sprawy. W ocenie Kolegium sytuacja życiowa rodziny strony nie jest łatwa, jednakże nie jest także wyjątkowa, zaś liczba osób znajdujących się w sytuacji gorszej od sytuacji D. L. jest znaczna, w związku z czym GOPS w S. musi racjonalnie gospodarować posiadanymi środkami świadcząc pomoc tym osobom, które najbardziej jej potrzebują. Organ odwoławczy wskazał, że celem uzyskania pomocy strona może zwrócić się do MOPR w S. o przyznanie jednego ze świadczeń określonych w art. 36 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2013r., poz. 182). Skargę do Sądu wniosła D. L. podnosząc, że pomoc pieniężna otrzymywana od ojca przeznaczana jest na opłaty związane z pobieraniem nauki na studiach, jednak po ich ukończeniu w miesiącu czerwcu 2013r. ojciec przestanie wspierać ją finansowo. Wyjaśniła również, że figuruje w ewidencji osób bezrobotnych, jednak nie podejmuje pracy dorywczej, bowiem swój czas poświęca na wychowanie córki, naukę oraz aktywne poszukiwanie pracy. Skarżąca podniosła także, że od września bieżącego roku małoletnia A. L. będzie uczęszczać do przedszkola, co wiąże się z dodatkowymi kosztami. W jej ocenie za szczególne okoliczności dotyczące sytuacji rodziny należy uznać bezrobocie, samotne wychowywanie dziecka, chorobę i ubóstwo. Zdaniem skarżącej za ważną okoliczność powinno zostać uznane to, że wkrótce J. L. przestanie ją wspierać finansowo. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga D. L. jest zasadna i podlega uwzględnieniu. Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 maja 2013 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia 19 kwietnia 2013 roku, nr [...] która odmówiono D. L. umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w łącznej wysokości 1836,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami, przypisanych do zwrotu decyzją ostateczną Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. Nr [...] z dnia 15 marca 2012 r. Art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) stanowi, że organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Decyzja wydana w oparciu o powyższy przepis ma charakter uznaniowy. Rzeczą organu administracji jest wszechstronne, zgodne z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. rozważenie wszelkich okoliczności związanych z sytuacją rodzinną osoby, która pobrała nienależne świadczenie i dokonanie oceny, czy mają one charakter szczególny, uzasadniające udzielenie ulg przewidzianych analizowanym przepisem. Organy administracji I instancji dokonał w niniejszej sprawie ustaleń, zaakceptowanych przez organ odwoławczy, z których wynika, że skarżąca samotnie wychowuje 3 – letnią córkę, studiuje i utrzymuje się z zasiłku rodzinnego w wysokości 77 zł i świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 500 zł miesięcznie. Koszty utrzymania mieszkania to 360 zł miesięcznie. Wskazano też, że koszta studiów skarżącej ponosi jej ojciec, który świadczy też nieregularnie pomoc finansową. Organ drugiej instancji stwierdził też, że w celu uzyskanie pomocy skarżąca może zwrócić się o udzielenie jej jednego ze świadczeń z zakresu pomocy społecznej. Zdaniem Sądu w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę dokonana przez organy administracji ocena, że w stosunku do skarżącej nie zachodzą szczególne okoliczności, o których mowa w art. 30 ust. 9 ustawy jest nietrafna. Oczywistym jest, że utrzymanie dwuosobowej rodziny za 577 zł miesięcznie, przy 360 zł kosztów "mieszkaniowych" sytuuje skarżącą na poziomie poniżej progu przetrwania. Wydaje się być całkowicie nieracjonalnym zalecenie skarżącej, by zwróciła się o udzielenie świadczeń z pomocy społecznej (z środków publicznych), po to, by możliwa była spłata zadłużenia z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Trudno wyobrazić sobie, jaka miałaby być sytuacja rodziny, aby być uznaną w tej sytuacji przez organy administracji za szczególną, uzasadniającą zastosowanie art. 30 ust. 9 ustawy. Podkreślić należy zwłaszcza, że przepisy nie dają podstaw, by ubóstwo strony, niezwiązane z wiekiem i stanem zdrowia wyłączać spośród przesłanek uznania sytuacji rodziny za szczególną. W tym stanie sprawy należało uznać, że w stanie faktycznym ustalonym przez organy administracji, dokonana przez nie ocena, że nie zachodzą przesłanki umorzenia określone w art. 30 ust. 9 ustawy - narusza powołany przepis w sposób mający znaczenie dla rozstrzygnięcia. Mając na względzie powyższe rozważania Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. jak w sentencji wyroku. Ponownie rozpatrując sprawę organy administracji zobowiązane będą uwzględnić powyższą ocenę prawną zgodnie z art. 153 p.p.s.a., biorąc jednak pod uwagę aktualną w dacie orzekania sytuację materialną i rodzinną skarżącej - która mogła ulec zmianie. Konieczne będzie w tym zakresie dokonanie ustaleń pozwalających na rozstrzygniecie sprawy w oparciu o art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych.