III SA/Gd 599/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia 6 lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zadłużenia z tytułu refundacji kosztów wyposażenia stanowisk pracy dla bezrobotnych postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 22 sierpnia 2012 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis przedmiotowego zarządzenia doręczono skarżącemu w dniu 5 września 2012 r. Wnioskiem z dnia 12 września 2012 r., uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF, skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonego przez wnioskodawcę prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Sam nie uzyskuje dochodów. Z kolei dochodem żony jest emerytura w wysokości 1.800 zł brutto miesięcznie. Wnioskodawca wraz z żoną posiadają dom o powierzchni 110 m2 oraz obiekt usługowo – handlowy. Z oświadczenia wynika, że wnioskodawca oraz żona nie posiadają zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Na wnioskodawcy ciążą ponadto zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz podmiotów prywatnych. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca wskazał, że jego wspólnik sfałszował uchwałę likwidującą spółkę zabierając cały majątek spółki. Nigdy też nie otwarto nowych stanowisk pracy. Z kolei Sąd fałszowanie dokumentów winien wyjaśnić z urzędu. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ww. aktu normatywnego, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W świetle powołanych uregulowań przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, jeżeli wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W związku z tym, iż oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, na podstawie art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 29 października 2012 r., wezwano wnioskodawcę do przedłożenia – w terminie czternastu dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów: odpisów zeznań podatkowych za rok 2011 wnioskodawcy i małżonki bądź imiennych informacji o wysokości osiągniętego dochodu lub rocznego obliczenia podatku za ten rok; wykazania stosownymi rachunkami kosztów utrzymania nieruchomości, jakie posiada wnioskodawca wraz z małżonką; wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i małżonkę rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy bądź też oświadczenia o ich nieposiadaniu; udokumentowania wysokości otrzymywanej emerytury oraz przedłożenia zaświadczenia o pozostawaniu przez wnioskodawcę osobą bezrobotną; oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę i małżonkę pojazdów mechanicznych (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości). Powyższe wezwanie zostało przez wnioskodawcę wykonane w sposób selektywny. W dniu 29 listopada 2012 r. do Sądu wpłynęło pismo, w którym wnioskodawca wskazał, że ani on ani żona nie posiadają rachunków bankowych. Koszty (nie wskazano w jakiej wysokości) pokrywane są przez żonę z uzyskiwanej emerytury. Z tego tytułu wnioskodawca nie ma jakichkolwiek zaległości. Ponadto wnioskodawca podniósł, że "[...] Spółka nie została rozliczona i została zlikwidowana na podstawie fałszywych uchwał. Fałszowanie dokumentów w obrocie gospodarczym należy wyjaśnić z urzędu [...]. Mając na uwadze powyższe okoliczności, stwierdzić należy, iż wnioskodawca nie udowodnił dostatecznie, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów bądź oświadczeń w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Stosownie zaś do treści art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ww. ustawy złożone przez wnioskodawcę - jak wskazano powyżej - nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd też zarządzeniem z dnia 29 października 2012 r. zwrócono się do wnioskodawcy o jego uzupełnienie wskazując jednocześnie jakie oświadczenia oraz jakie dokumenty źródłowe należy w tej materii przedstawić. Warto podkreślić, że przepis art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244). W odpowiedzi na stosowne wezwanie referendarza wnioskodawca nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów. Niewyjaśnioną pozostała kwestia wysokości kosztów utrzymania dwóch nieruchomości, które z oczywistych względów małżonkowie muszą ponosić. Ponadto wnioskodawca nie udokumentował wysokości emerytury otrzymywanej przez żonę oraz nie przedłożył zaświadczenia o pozostawaniu osobą bezrobotną. Nie odniósł się również do wymogu złożenia oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego i małżonkę pojazdów mechanicznych. W ocenie referendarza dla zasadności złożonego wniosku niewystarczające jest poprzestanie jedynie na oświadczeniach, iż wnioskodawca nie osiąga dochodów a emerytura żony wynosi 1.800 zł brutto. Wnioskodawca i jego żona muszą bowiem zaspokajać chociażby podstawowe potrzeby egzystencjalne, a na ten cel niezbędne są jakiekolwiek środki finansowe. Zestawienie chociażby tych kosztów w odniesieniu do dochodów generowanych przez członków gospodarstwa domowego jest z kolei niezbędne dla oceny zasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jak wskazano powyżej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym ma miejsce, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Oznacza to, że rozpoznający wniosek referendarz nie może sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy domniemywać. Ponadto okoliczności zawarte w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i w piśmie z dnia 26 listopada 2012 r. odnoszące się do potencjalnego fałszowania dokumentów spółki i obowiązku wyjaśniania tych kwestii przez Sąd nie mają znaczenia dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W realiach sprawy - wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawcy - nie jest więc możliwe określenie, że ww. nie może ponieść kosztów postępowania sądowego. Rzeczywista sytuacja majątkowa strony nie została bowiem ustalona w sposób rzetelny i jednoznaczny. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się z kolei, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06; orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym bierność wnioskodawcy w powyższym zakresie należy postrzegać jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W konsekwencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ww. ustawy orzeczono jak w sentencji postanowienia.