III SA/Gd 615/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Felicja Kajut, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka (spr.), Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Hanna Tarnawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2014 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 16 maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia 6 maja 2013 r. nr [...] Prezydent Miasta w następstwie wniosku z dnia 3 kwietnia 2013 r.(uzupełnionego w dniu 11 kwietnia 2013 r.) odmówił przyznania J. K. świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup leków, środków czystości, odzieży, bielizny osobistej oraz na pokrycie opłat mieszkaniowych, na pokrycie kosztów leczenia stomatologicznego i spłatę pożyczki. W podstawie prawnej wydanej decyzji organ pierwszej instancji przywołał art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 267) w zw. z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 41 pkt 1, art. 106 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 182). Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie Prezydent Miasta wskazał, że na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz zebranych dokumentów ustalono, że wnioskodawca jest osobą samotnie gospodarującą i całkowicie niezdolną do pracy z uwagi na umiarkowany stopień niepełnosprawności. Strona uzyskuje dochód w kwocie 721,35 zł z tytułu renty inwalidzkiej, który to dochód przekracza określone w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej kryterium dochodowe wynoszące 542 zł dla osoby samotnie gospodarującej. Zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej specjalny zasiłek celowy może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe, przy czym w myśl art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej pomoc ta wspiera osoby w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb. Ponadto w myśl art. 2 ust.1 ustawy o pomocy społecznej pomoc ta ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W realiach sprawy wnioskodawca zwrócił się o przyznanie pomocy w łącznej kwocie 1.500 zł z przeznaczeniem na zakup żywności, leków, środków czystości, odzieży, bielizny osobistej oraz na pokrycie opłat mieszkaniowych, kosztów leczenia stomatologicznego i spłatę pożyczki. Wniosek w części dotyczącej przyznania pomocy został uwzględniony, gdyż decyzją z dnia 30 kwietnia 2013 r. wnioskodawca otrzymał zasiłek w kwocie 70 zł w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". W pozostałym zakresie, to jest przyznania świadczenia na zakup leków, środków czystości, odzieży, bielizny osobistej oraz na pokrycie opłat mieszkaniowych zgłoszone potrzeby mogą w ocenie organu pierwszej instancji zostać zabezpieczone samodzielnie z posiadanego przez stronę dochodu, z którego po uregulowaniu opłat czynszowych (wynoszących 400 zł) pozostaje 321,35 zł. na pokrycie kosztów leczenia stomatologicznego i spłatę pożyczki. Odnosząc się do żądania przyznania świadczenia na pokrycie kosztów leczenia stomatologicznego organ wskazał, że wnioskodawca jako rencista ma możliwość skorzystania z gwarantowanych świadczeń stomatologicznych, w tym z leczenia kanałowego. Możliwość taka wynika wprost z postanowień rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 30 sierpnia 2009 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia stomatologicznego. Odnosząc się zaś do żądania przyznania świadczenia na spłatę zaciągniętej pożyczki Prezydent Miasta wskazał, że świadczenia z pomocy społecznej udzielane są wyłącznie na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych a nie na spłatę zobowiązań zaciągniętych u osób trzecich. W odwołaniu od powyższej decyzji J. K. wskazał, że uzyskiwane dochody nie wystarczają na zaspokojenie wszystkich potrzeb związanych z bieżącym utrzymaniem. W ocenie odwołującego kwota 1.500 zł jest kwotą, dzięki której byłby w stanie zaspokoić swoje potrzeby. Odwołujący się wskazał ponadto, że nie rozumie dlaczego na udzielanie pomocy społecznej przekazywane są tak małe kwoty. Decyzją z dnia 16 maja 2014 r. sygn. akt [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W podstawie prawnej wydanej decyzji organ odwoławczy przywołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 8 ust. 1 i ust. 3 i art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Uzasadniając wydaną decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje zasadniczo osobom, których dochody nie przekraczają określonego w ustawie kryterium dochodowego. Wyjątkiem jest regulacja zawarta w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. W świetle tego przepisu osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Odwołujący jako osoba spełniająca kryterium dochodowe jest osobą uprawnioną do uzyskania pomocy z rządowego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" i taką pomoc otrzymał. Przedstawiając aktualną sytuację wnioskodawcy, w tym uzyskiwanie świadczeń rentowych w wysokości 721,35 zł oraz uznając za prawidłowe rozstrzygnięcie wydane przez organ pierwszej instancji organ odwoławczy wskazał, że w świetle art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej pomoc społeczna zależy nie tylko od potrzeb osoby ubiegającej się o dane świadczenie ale także od aktualnej sytuacji finansowej ośrodka pomocy społecznej. Oznacza to, że dany ośrodek musi uwzględniać swoje możliwości finansowe obejmując pomocą wszystkich spełniających warunki do jej otrzymania. Kiedy zaś środki przekazywane z budżetu nie wystarczają na pokrycie potrzeb wszystkich potrzebujących rzeczą właściwych organów jest wyważenie przyznawania tych środków wszystkim potrzebującym. Organ pierwszej instancji przedstawił w związku z tym aktualną sytuację finansową, w tym wysokość środków przyznanych na pomoc i liczbę środowisk, które na pomoc oczekują. Przedstawiono również liczbę środowisk, którym stosownej pomocy udzielono. Co istotne, pomoc społeczna ma charakter subsydiarny. Oznacza to, że pomoc ma uzupełniać własne środki, możliwości i uprawnienia osób objętych systemem świadczeń z pomocy społecznej. Pomoc ta nie może i często nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb życiowych wnioskodawców. Ponadto pomoc ta może być przyznana jeżeli odpowiada celom i mieści się w możliwościach pomocy społecznej. W ocenie organu analizowany przypadek nie przemawia za uznaniem, że mamy tutaj do czynienia z zaistnieniem szczególnych okoliczności uzasadniających przyznanie wnioskodawcy specjalnego zasiłku celowego. Zadaniem pomocy społecznej jest bowiem wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, a nie zaspokajanie każdej zgłoszonej potrzeby. W reasumpcji Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że zakwestionowana decyzja Prezydenta Miasta jest zgodna z prawem. W skardze na ww. decyzję wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku J.K. wniósł o jej uchylenie. Uzasadniając skargę ww. wskazał, że spełnia wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie pomocy a jego sytuacja nie zmieniła się od roku 2012. W skardze przedstawiono również szereg potrzeb skarżącego (odzież i bielizna, obuwie, środki czystości, środki na kontynuowanie leczenia), których zaspokojenie leży w gestii Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G. a których to potrzeb skarżący nie jest w stanie zaspokoić z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy datowaną do dnia 30 czerwca 2015 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego wcześniejszego stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji sąd bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu (w realiach niniejszej sprawy – decyzji administracyjnej) nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarga J.K. nie zasługuje na uwzględnienie. Należy zauważyć, że możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego przewiduje art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 41 pkt 1 tej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; Warto podkreślić, że decyzja o przyznaniu ww. świadczenia ma charakter uznaniowy, co oznacza po pierwsze - że nie zawsze osoba spełniająca ustawowe przesłanki przyznania świadczenia, świadczenie to otrzyma, po drugie - że otrzyma je w formie i wysokości, jakiej oczekuje. Uznanie administracyjne pozwala bowiem organowi administracyjnemu na wybór rozstrzygnięcia, które uważa za najbardziej właściwe. Działanie w granicach uznania administracyjnego nie oznacza jednak dowolności przy załatwianiu sprawy. Organ związany jest zarówno przepisami procedury administracyjnej, jak i przepisami prawa materialnego. Dla dokonania oceny legalności decyzji uznaniowej istotną kwestią jest natomiast to, że decyzja uznaniowa nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia jej celowości. Dokonywana przez Sąd kontrola legalności sprowadza się do oceny, czy uwzględniony został całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy oraz czy ocena materiału dowodowego nie była dowolna, a organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Odnosząc powyższe rozważania do realiów rozpatrywanej sprawy uznać należy, że organy administracji w sposób prawidłowy przeprowadziły w niniejszej sprawie postępowanie wyjaśniające i nie naruszyły obowiązujących przepisów. Z akt administracyjnych sprawy oraz z informacji podanych przez skarżącego w skardze wynika, iż prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe i jest osobą bezrobotną. Jedynym źródłem dochodu skarżącego jest świadczenie rentowe w kwocie 721,35 zł. Skarżący z uzyskiwanego świadczenia rentowego nie jest w stanie zaspokoić wszystkich swoich potrzeb. W jego ocenie kwota 1.500 zł pomocy finansowej jest z kolei kwotą, która winna zabezpieczyć jego podstawowe potrzeby. Odnosząc się zatem do ww. żądania Sąd zwraca uwagę, iż pomoc społeczna ma jedynie charakter posiłkowy i nie jest żadnym zastępczym środkiem utrzymania osób lub rodzin. Pomoc ta ma zmierzać do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Wskazuje na to treść art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z kolei w art. 3 ust. 1 tej ustawy ustawodawca stwierdził, iż pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Skarżący, będąc niewątpliwie w sytuacji wymagającej świadczeń z pomocy społecznej, nie może z kolei oczekiwać, by organ pomocy społecznej przejął na siebie wszystkie obowiązki wynikające z konieczności jego utrzymania. Świadczenie w postaci specjalnego zasiłku celowego służy zaspokojeniu konkretnej, nadzwyczajnej potrzeby, a jego wysokość, uzależniona jest nie tylko od wysokości konkretnej potrzeby, ale i od możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Ośrodki pomocy dysponują bowiem ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy liczne grono osób wymagających wsparcia. Nie ulega zatem wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Z akt rozpatrywanej sprawy wynika wprost, że Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w G. dysponuje ograniczoną ilością środków finansowych na realizację zasiłków celowych i nie jest w stanie zabezpieczać wszystkich zgłaszanych potrzeb, w tym żądania skarżącego dotyczącego udzielenia pomocy w kwocie 1.500 zł miesięcznie. Kwota przypadająca na jedno środowisko na rok 2013 wyniosła bowiem średnio 435,51 zł (co miesięcznie daje kwotę 36,29 zł miesięcznie). Należy mieć ponadto na uwadze fakt, iż przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej odnosi się do "szczególnie uzasadnionych przypadków". Szczególnie uzasadniony przypadek to sytuacja, która wyraźnie odbiega od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Skarżący znajdujący się bez wątpienia w trudnej sytuacji finansowej nie jest pozostawiony bez jakiegokolwiek wsparcia finansowego ze strony Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G. Z akt administracyjnych wynika bowiem, że skarżący od szeregu lat korzysta ze świadczeń w ramach możliwości finansowych ww. ośrodka (vide: raport dot. sytuacji skarżącego sporządzony przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w G. w dniu 23 maja 2013 r.). Należy ponadto mieć na uwadze, że z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G. korzystają także osoby nie uzyskujące jakichkolwiek dochodów. W realiach rozpatrywanej sprawy nie ma więc podstaw do uznania, że ww. szczególnie uzasadniony przypadek zachodzi. Trudno bowiem uznać, że sytuacja skarżącego uzyskującego określone dochody tytułem świadczeń rentowych wymaga każdorazowego wsparcia i to niezależnie od potrzeb wszystkich innych beneficjentów Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G. oraz rzeczywistych możliwości finansowych tej instytucji. Mając powyższe na względzie Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja organu odwoławczego oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji są prawidłowe a zarzuty skargi uznać należy za bezzasadne. Wobec tego, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie znalazł również podstaw do uwzględnienia okoliczności, które winien wziąć pod uwagę z urzędu rozstrzygając w granicach danej sprawy (vide: art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) wniesiona skarga podlegała oddaleniu, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.