III SA/Gd 62/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Felicja Kajut Sędzia WSA Jolanta Sudoł Protokolant starszy sekretarz sądowy Wioleta Gładczuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2013 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Wnioskiem nr [...] z dnia 13 września 2012 r. M. K. zamieszały w T. k. N., utrzymujący się z renty z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w kwocie 1.1152,53 zł miesięcznie i będący osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wniósł do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. o udzielenie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego w wysokości 700 zł na zakup opału na zimę. W uzasadnieniu wnioskujący wskazał, że uzyskiwane dochody nie wystarczają na zakup opału, a ogrzewanie mieszkania jest koniecznością. Decyzją z dnia 4 października 2012 r. nr [...] Wójt Gminy, na podstawie art. 104 i 108 kpa i art. 7, art. 8 ust. 1 pkt. 1, art. 36 pkt. 1, art. 41 pkt. 1, art. 102 ust. 1,art.. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz.1055), Zarządzenia Nr [...] Wójta Gminy z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie upoważnienia do wykonywania zadań z zakresu pomocy społecznej, orzekł o przyznaniu wnioskodawcy świadczenia z pomocy społecznej w formie bezzwrotnego specjalnego zasiłku celowego na częściowe pokrycie kosztów zakupu opału w wysokości 300 zł, płatnych w dniu 8.10. 2012 r. w kasie Ośrodka. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że wnioskujący jest osoba samotnie gospodarującą, niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe, utrzymującą się z renty z KRUS wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wys. 1152,53 zł. W świetle ustawy o pomocy społecznej kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł. Dochód wnioskodawcy jest kwotą znacznie wyższą od przedmiotowego kryterium i w związku z tym zasadniczo dyskwalifikuje możliwość skorzystania ze świadczeń z pomocy społecznej. Wnioskujący, w związku ze stanem zdrowia wymaga leczenia farmakologicznego (wydatki wg faktury 119,56 zł), utrzymuje mieszkanie ( wys. mies.181, 00 zł), spłaca kredyty zaciągnięte w bankach (799,73 zł). Zsumowane wydatki stanowią nadmierne obciążenie budżetu wnioskodawcy. Wniosek został rozpatrzony na podstawie art. 41 pkt. 1 ustawy o pomocy społecznej, który daje możliwość przyznania zasiłku celowego z pomocy finansowej niezależnie od kryterium dochodowego jednakże "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" i w wysokości "nie przekraczającej kryterium dochodowego osoby – odpowiednio – samotnie gospodarującej". Organ analizując rozpatrywane przypadki na tle realiów sytuacji faktycznej wnioskodawcy doszedł do przekonania, że w sprawie zaistniał "szczególnie uzasadniony przypadek" ze względu na sytuację zdrowotną, finansową i wiek wnioskodawcy. Obniżenie wysokości przyznanego świadczenia ( w stosunku do żądania zawartego we wniosku) wynika, m.in. z tego, że Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc jak również udzielać wszelkich świadczeń w oczekiwanej przez te osoby formie i wysokości. W odwołaniu od w/w decyzji M. K. kwestionując ustalenia i rozstrzygnięcie Wójta Gminy wniósł o przyznanie pomocy finansowej we wnioskowanej wysokości. Odwołujący przywołał swoją trudną sytuację finansową oraz wskazał, że wnioskowana kwota na zakup opału jest niezbędna do zaspokojenia tej potrzeby. Decyzją z dnia 26 listopada 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 856 ze zm.), art. 127 § 2 w zw. z art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 3 ust. 4 w zw. z art. 41 pkt. 1 ustawy o pomocy społecznej (Dz. U .z 2009 r., Nr 175 poz.1362 ze zm.) utrzymało w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że z akt wynika, iż zgodnie ze wskazanymi i zacytowanymi przepisami ustawy o pomocy społecznej ( art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4, art. 7, art. 8 ust. 1 pkt. 1, art. 8 ust. 3, art. 41 pkt. 1) i § 1 pkt. 1 lit. a rozporządzenia j.w., organ odwoławczy stwierdził, że zaskarżana decyzja nie narusza obowiązującego prawa. Przywołując wyjaśnienia zawarte w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazano, że pomoc społeczna ma charakter uzupełniający i wspierający osoby znajdujące się w trudnej sytuacji materialno-bytowej, nie zaś - charakter wyręczający te osoby w zapewnianiu im środków finansowych potrzebnych do egzystencji. Ograniczenie wysokości przyznanej pomocy wynika zarówno z ograniczonej wysokości środków finansowych, jakimi dysponują organy, jak i ze stale wzrastającej liczby osób oczekujących pomocy finansowej w różnych formach. Zdaniem organu odwoławczego, w rozpatrywanej sprawie organ I instancji dokonał oceny okoliczności sprawy i zasadnie uznał, że spłacanie zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów wynika ze świadomego działania wnioskodawcy i nie może stanowić argumentu uzasadniającego konieczność udzielenia pomocy finansowej w żądanej wysokości na inne cele. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku M. K. powtórzył zarzuty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Skarżący powołując się zarówno na swoją sytuację życiową jak i na regulacje prawne zawarte w ustawie o pomocy społecznej ponownie wskazał, że jego ciężka sytuacja materialna uzasadnia przyznanie świadczenia we wnioskowanej wysokości. Zarzucił, ze inne osoby, znajdujące się w lepszym położeniu uzyskują wyższą pomoc od organu I instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, a więc polega na weryfikacji decyzji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ). Sąd nie jest jednak uprawniony do kontrolowania zaskarżonych decyzji z punktu widzenia ich celowości i słuszności. Analizując zaskarżone do Sądu rozstrzygnięcia w oparciu o w/w kryterium należy w pierwszej kolejności wskazać, że w świetle art. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej pomocy udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności; bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej całodobowe placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudności w integracji cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Z uwagi na to, że skarżący jest osobą niepełnosprawną, w starszym wieku oraz samotnie gospodarującą uprawniony był do ubiegania się o przyznanie pomocy społecznej. Nie ulega nadto wątpliwości, że uzyskiwany przez skarżącego dochód w kwocie 1.152,53 zł miesięcznie przekracza kryterium ustawowe uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej, a wynoszące (w danym czasie) dla osoby samotnie gospodarującej 477 zł. Skarżący, co wynika z akt, uzyskuje również pomoc rzeczową (opłata posiłków) od syna i ( codzienną) pomoc od Ośrodka w postaci usług opiekuńczych. Art. 41 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Z kolei zgodnie z art. 43 ust. 1 ustawy, osobie albo rodzinie, gmina może przyznać pomoc w formie pieniężnej lub rzeczowej, w celu ekonomicznego usamodzielnienia. Pomoc w formie pieniężnej w celu ekonomicznego usamodzielnienia może być przyznana w formie jednorazowego zasiłku celowego lub nieoprocentowanej pożyczki (ust. 2 ). Specjalny zasiłek celowy może być zatem przyznany osobie lub rodzinie uzyskującej dochód przekraczający kryterium dochodowe. Jednocześnie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej nakłada na organ pomocy społecznej obowiązek rozważenia sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach "przypadku szczególnie uzasadnionego", przy czym na ocenę w tym zakresie nie ma wpływu wysokość uzyskiwanego dochodu. Celem tego przepisu jest bowiem stworzenie możliwości przyznania żądanego zasiłku celowego właśnie w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza kryterium dochodowe ustalone w art. 8 ust. 1 w/w ustawy. Co istotne, ustawodawca nie wyjaśnia co należy uznać za szczególnie uzasadnione przypadki, jednak w ocenie Sądu muszą one bezsprzecznie nawiązywać do zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych człowieka takich jak żywność, lekarstwa czy zakup opału. Decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku celowego ma jednakże charakter uznaniowy, co wynika z użytego przez ustawodawcę sformułowania "[...] może być przyznany [...]". Decyzja w tym przedmiocie podejmowana jest więc na podstawie tzw. uznania administracyjnego. Nadto z art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej wynika, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W związku z tym organ administracji publicznej może odmówić przyznania świadczenia lub też przyznać je w innym rozmiarze niż domaga się tego strona. Zarówno przyznanie świadczenia, jak i jego wysokość, uzależnione są bowiem od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Innymi słowy, ta ostatnia norma prawna jednoznacznie wskazuje, że organy administracji nie posiadają całkowitej swobody w zakresie przyznania zasiłków celowych, gdyż zasadniczym ograniczeniem są opisane wyżej możliwości konkretnego ośrodka pomocy społecznej. Oznacza to, że w przypadku braku odpowiednich środków finansowych na przyznawanie zasiłków celowych organy administracji winny dzielić posiadane środki pomiędzy wszystkie osoby ubiegające się o tę formę pomocy pieniężnej. Warto również wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 stycznia 2008 r. (sygn. akt l OSK 624/2007, http://orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdził, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi bowiem mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Przenosząc powyższe kwestie w realia rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że bezsprzecznie skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Jest osobą schorowaną, w podeszłym wieku, korzystającą z pomocy społecznej zgodnie z jej celami i zadaniami określonymi w art. 2 i 3 ustawy. Świadczy o tym bowiem materiał dowodowy, w tym decyzje administracyjne wydawane wobec skarżącego przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej na przestrzeni lat 2009 – 2010. W/w okoliczności nie mogą jednakże automatycznie rzutować na treść rozstrzygnięć odnoszących się do wniosku o przyznanie pomocy finansowej na – zakup opału. W sytuacji, gdy organ dokonując oceny wszystkich okoliczności sprawy, do czego zobowiązuje go art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., uznał, że uzyskiwany przez skarżącego dochód świadczy o tym, że nie jest on w ogóle pozbawiony środków do życia, uzyskuje pomoc od syna i od organu I instancji w postaci usług opiekuńczych, to w ocenie Sądu nie można w takiej sytuacji stwierdzić, że wydane w sprawie rozstrzygnięcia naruszają prawo. Na ocenę prawidłowości rozstrzygnięć wydanych w sprawie nie mogą mieć również wpływu zdarzenia, które nie są powiązane z bieżącą sytuacją skarżącego oraz niesnaski z synem, o których skarżący wspomina w odwołaniu. W ocenie Sądu organy obydwu instancji rozstrzygając sprawę dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych znając dokładnie sytuację życiową skarżącego (w następstwie aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez organ I instancji – art. 107 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej), i prowadziły postępowanie w zgodzie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie budzi zastrzeżeń poczyniona przez organy administracji stanowcza ocena, że wobec ograniczonych możliwości finansowych pomocy społecznej świadczenia powinny w pierwszym rzędzie zostać skierowane do osób pozostających w znacznie trudniejszej sytuacji życiowej niż sam skarżący. Nadto organy orzekające w sprawie prawidłowo powołały i zastosowały przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W tym stanie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił wniesioną skargę.