III SA/Gd 62/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. J. reprezentowanej przez opiekuna prawnego J. J. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 listopada 2017 r., nr [...] w przedmiocie skierowania do Domu Pomocy Społecznej postanawia: 1. umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych; 2. odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na opisaną wyżej decyzję K. J. reprezentowana przez opiekuna prawnego J. J. zawarła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz wyznaczenie pełnomocnika z urzędu. W złożonym w dniu 15 lutego 2018 r. formularzu urzędowym PPF opiekun prawny wnioskodawczyni przedstawiła swą sytuację rodzinną, majątkową i dochodową. Ze złożonych oświadczeń wynikało, że wnioskodawczyni zamieszkuje wraz z rodzicami w będącym ich własnością lokalu mieszkalnym o pow. 45 m2, o szacunkowej wartości [...] zł, zaś rodzice zgromadzili na rachunku bankowym oszczędności w wysokości [...] zł. Wnioskodawczyni jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe, wymagającą całodobowej, codziennej opieki osób trzecich. Na dochód rodziny wnioskodawczyni składają się świadczenia emerytalne jej rodziców, a nadto świadczenie rentowe i zasiłek pielęgnacyjny przysługujące wnioskodawczyni w łącznej wysokości 4931 zł, z którego to dochodu pokrywane są stałe wydatki, na które składają się opłaty za czynsz - 600 zł, prąd i gaz – 100 zł, telefony i telewizję – 190 zł, leki i wizyty lekarskie – 750 zł, pobyt wnioskodawczyni w mieszkaniu wspieranym – 1000 zł; zakup pieluchomajtek i leków dla wnioskodawczyni – 300 zł, koszt rat – 410 zł, co łącznie daje kwotę 3350 zł miesięcznie. W związku z wątpliwościami co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 13 lutego 2018 r., na podstawie art. 255 i art. 258 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a.", opiekun prawny wnioskodawczyni został wezwany do przedłożenia szeregu dodatkowych dokumentów i oświadczeń na mocy zarządzenia z dnia 19 lutego 2018 r. W zakreślonym terminie opiekun prawny wnioskodawczyni nadesłał dokumenty i oświadczenia objęte ww. zarządzeniem referendarza sądowego. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że z uwagi na treść art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. wnioskodawczyni nie będzie miała obowiązku uiszczania kosztów sądowych (to jest opłat sądowych i wydatków), gdyż z ustawy wynika, że nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W świetle art. 249a p.p.s.a. postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się, jeżeli rozpoznanie wniosku stało się zbędne, o czym postanowiono w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Odnośnie żądania ustanowienia zawodowego pełnomocnika z urzędu uznano natomiast, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 262 p.p.s.a. stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści ww. przepisu wynika, że to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji materialnej i dochodowej uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie złożonego wniosku uzależnione jest zatem wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego i dochodów oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 p.p.s.a. uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Sytuacja, o jakiej mowa w ww. art. 255 p.p.s.a., wystąpiła w niniejszej sprawie, albowiem oświadczenia wnioskodawczyni zawarte w formularzu urzędowym PPF były niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz budziły wątpliwości. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał pełnej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia przez wnioskodawczynię kosztów ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Oświadczenia i dokumenty złożone na wezwanie referendarza sądowego potwierdziły prawdziwość oświadczeń złożonych przez opiekuna prawnego w treści wniosku złożonego na formularzu urzędowym PPF i w konsekwencji dały podstawę do stwierdzenia, że rozpoznając możliwości finansowe wnioskodawczyni należy uwzględnić zarówno jej stan majątkowy i sytuację dochodową, jak również sytuację majątkową i dochodową jej rodziców z którymi tworzy wspólne gospodarstwo domowe. Jak wynikało z popartych nadesłanymi dokumentami oświadczeń opiekuna prawnego wnioskodawczyni z uzyskiwanych w jej rodzinie stałych dochodów jej rodzice są w stanie ponieść wydatki w wysokości zwiększonej w związku z niepełnosprawnością wnioskodawczyni, a nadto poczynić dodatkowe oszczędności. Porównanie wysokości dochodów oraz stałych wydatków pozwala stwierdzić, że w gospodarstwie domowym wnioskodawczyni pozostają wolne środki pieniężne, które jej opiekun prawny mógłby przeznaczyć na opłacenie kosztów wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Rodzina wnioskodawczyni ma zapewnione potrzeby mieszkaniowe, nie zalega z opłatami za mieszkanie, media, zaś na rachunku bankowym występuje saldo dodatnie na dzień 31 stycznia 2018 r. w wysokości [...] zł. Tak zgromadzone środki potwierdzają istnienie realnych możliwości płatniczych do poniesienia kosztów wynagrodzenia adwokata. Opiekun prawny wnioskodawczyni nie wykazał zatem, aby poniesienie kosztów profesjonalnego pełnomocnika wiązałoby się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla wnioskodawczyni i jej rodziny. Chociaż zatem wydatki na zawodowego pełnomocnika mogą niewątpliwie ograniczyć wolne środki, które przeznaczone byłyby na inne wydatki wnioskodawczyni i jej rodziny, to jednak wyjątkowość instytucji prawa pomocy wymaga przyjęcia, że strona ubiegająca się o przyznanie jej prawa pomocy powinna uprzednio podjąć wszelkie niezbędne działania, aby we własnym zakresie zdobyć fundusze na pokrycie wydatków wiążących się z wszczętym przez siebie postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2014 r., sygn. akt I FZ 88/14, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). W związku z dokonaną oceną sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w punkcie drugim sentencji postanowienia.