III SA/Gd 632/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia odmówić przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF (data wpływu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku formularza z uzupełnionym brakiem formalnym – 3 września 2014 r.) M. W. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie radcy prawnego. W świetle zawartego w formularzu oświadczenia wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe zamieszkując w lokalu o powierzchni [...] m2. Ponadto jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, z którego to nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów. Wnioskodawczyni nie posiada jakichkolwiek przedmiotów wartościowych ani oszczędności pieniężnych. Z dodatkowego oświadczenia pisemnego datowanego na dzień 2 września 2014 r. wynikało, że istniejący od 2009 r. stan zalewania nieruchomości wnioskodawczyni uniemożliwia wykorzystywanie nieruchomości na cele związane z certyfikowaną ekologiczną produkcją rolniczą. W nadziei na rychłe przywrócenie prawidłowych stosunków wodnych na gruntach rolnych w G. wnioskodawczyni corocznie podejmuje jednakże czynności wysadzania nowych upraw. W bieżącym utrzymaniu pomagają jej osoby prywatne, które nie są z nią spokrewnione. Osoby te udzielają wnioskodawczyni pożyczek pieniężnych umożliwiających zakup żywności oraz regulowanie należności za media. W miesiącu kwietniu 2014 r. wnioskodawczyni otrzymała z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa kwotę 6.965,89 zł tytułem dopłaty obszarowej, którą to w całości przeznaczyła na spłatę istniejącego zadłużenia. Wnioskodawczyni ubiegała się nadto o pomoc na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w U. jednakże stosowna pomoc nie została jej udzielona. Wnioskodawczyni wskazała ponadto, że posiada zadłużenie wobec kilku instytucji, w tym Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego oraz Polskiego Centrum Badań i Certyfikacji. Co istotne, względem wnioskodawczyni zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S.. Celem weryfikacji danych zawartych we wniosku o przyznane prawa pomocy, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 4 września 2014 r. wnioskodawczyni została zobowiązana do przedłożenia – w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów i oświadczeń: - oświadczenia czy wnioskodawczyni ubiega się o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa za rok 2014; - kompleksowego oświadczenia w przedmiocie środków pieniężnych uzyskanych od osób trzecich w okresie 1 czerwca – 1 września 2014 r. (uwzględniającego podanie ilości zaciągniętych pożyczek oraz dokładnej wysokości uzyskanych w ten sposób środków); - wykazu rachunków oraz faktur VAT za energię elektryczną, wodę i odprowadzanie ścieków, paliwo gazowe oraz innych, które zostały przez wnioskodawczynię opłacone w okresie 1 czerwca – 1 września 2014 r.; - oświadczenia, z jakich źródeł wnioskodawczyni pokrywa wydatki związane z czynnościami wysadzania nowych upraw w gospodarstwie w G., o których wspomina na s. 1 i 2 dodatkowego oświadczenia do formularza PPF; - kopii dokumentów potwierdzających wysokość należności egzekwowanych względem wnioskodawczyni oraz dokonane czynności egzekucyjne w postępowaniu o sygnaturze [...] prowadzonym przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. Stosowne wezwanie w ww. materii zostało wnioskodawczyni doręczone na podany przez nią adres do korespondencji w dniu 22 września 2014 r. (vide: potwierdzenie odbioru – akta sprawy – k. 88). W dniu 29 września 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynął przesłany pocztą elektroniczną wniosek M. W. w przedmiocie przedłużenia terminu na przedłożenie dokumentacji źródłowej - kopii dokumentów potwierdzających wysokość egzekwowanych należności oraz dokonane czynności egzekucyjne. Kolejny wniosek w tej samej materii wnioskodawczyni złożyła za pośrednictwem poczty elektronicznej w dniu 5 listopada 2014 r. W wykonaniu pkt I zarządzenia referendarza sądowego z dnia 12 listopada 2014 r. poinformowano wnioskodawczynię, że termin 5 grudnia 2014 r. jest ostatecznym terminem na przedłożenie dokumentacji źródłowej odnoszącej się do jej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. W dniu 9 grudnia 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęły wysłane w dniu 3 grudnia 2014 r. następujące dokumenty: - faktury VAT za energię elektryczną na kwoty 180,91 zł za maj (miejsce poboru [...] m. [...]), 129,44 zł za okres 7 maja – 7 lipca 2014 r. (miejsce poboru [...]); - faktury za dostarczanie wody i odprowadzenie ścieków na kwoty 166,92 zł (za okres 26 lutego – 28 maja 2014 r.), 522,55 zł (za okres 29 maja – 26 sierpnia 2014 r.); - faktury za paliwo gazowe na kwoty 537,33 zł (za okres 3 kwietnia – 3 czerwca 2014 r.), 334,16 zł (za okres 3 czerwca – 31 lipca 2014 r.); - zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego z dnia 20 sierpnia 2014 r. opiewające na kwotę 132,16 zł; - nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 5 września 2014 r. zasądzający od wnioskodawczyni kwotę 985 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 6 września 2013 r. do dnia zapłaty oraz kwotę 227 zł tytułem kosztów procesu; - zaświadczenie z dnia 3 grudnia 2014 r. wydane przez A S.A. Oddział w S. potwierdzające dokonanie przelewu na rachunek bankowy wnioskodawczyni przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w dniu 3 kwietnia 2014 r. oraz brak transakcji w okresie późniejszym; - elektroniczne zestawienia z dwóch rachunków bankowych prowadzonych dla wnioskodawczyni przez B S.A. za okres 1 kwietnia 2013 r. – 2 listopada 2014 r.; - dodatkowe pisemne oświadczenie wnioskodawczyni; ze złożonego oświadczenia wynikało, że: a) płatność z ARMiR za rok 2014 nastąpi wiosną 2015 r.; b) w okresie lipiec – wrzesień 2014 r. wnioskodawczyni pożyczyła od osób prywatnych łącznie 3.946,11 zł; z pożyczek od osób prywatnych ww. finansuje również koszty związane z wysadzaniem nowych upraw w swoim gospodarstwie; c) postępowanie egzekucyjne o sygnaturze [...] zostało zakończone wobec nieściągalności zadłużenia; d) saldo rachunku zwykłego prowadzonego przez B S.A. wynosi minus 4.097,66 zł i wynika z dokonanych zajęć egzekucyjnych. W dniu 9 grudnia 2014 r. wnioskodawczyni za pośrednictwem poczty elektronicznej przesłała ponadto do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku zeskanowaną kopię zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z jej rachunku bankowego z dnia 14 listopada 2014 r. opiewającego na kwotę 3.032 zł. W powyższym stanie referendarz sądowy uznał, co następuje. Po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy (co miało miejsce z uwagi na wydanie przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowienia z dnia 29 kwietnia 2014 r. (sygn. akt I OZ 335/14) oddalającego zażalenie wnioskodawczyni na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2014 r. wydane w sprawie dołączonej o sygn. III SO/Gd 5/13 z wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy przed wszczęciem postępowania sądowoadministracyjnego), dany podmiot może złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, przy czym rozpoznanie tego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże bowiem nie tylko strony, ale także sąd. Tym samym ponowne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają ocenę co do sytuacji materialnej strony (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2011 r.; sygn. akt II OZ 830/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Innymi słowy, w postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie dokonuje się ponownej oceny tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Analizując kolejny wniosek należy porównać sytuacje zakreślone w dwóch wnioskach i następnie ocenić, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności (zob.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2012 r., sygn. akt II FZ 768/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji ww. regulacji normatywnej wynika, że to na podmiocie wnioskującym o prawo pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Prawa pomocy należy zaś odmówić, jeżeli podawane fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami i oświadczeniami dotyczącymi majątku i dochodów. Dokonawszy analizy znajdujących się w aktach sprawy oświadczeń wnioskodawczyni o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (w tym tych zawartych w formularzu PPF) na tle potencjalnych kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru celem sporządzenia skargi kasacyjnej w sprawie z zakresu pomocy społecznej, referendarz sądowy uznał, że w niniejszej sprawie nie zaszły okoliczności warunkujące przyznanie skarżącej prawa pomocy. Ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy zawiera bowiem w istocie powtórzenie argumentacji, jaką zawierał wcześniejszy wniosek skarżącej o ustanowienie pełnomocnika z urzędu z uwagi na zaskarżenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego (to jest wniosek datowany na dzień 1 lipca 2013 r.). W ocenie referendarza nie sposób uznać podnoszonych w nim kwestii (jak np. brak generowania jakichkolwiek dochodów przez wnioskodawczynię; korzystanie ze wsparcia finansowego udzielanego przez osoby prywatne; posiadanie zadłużenia) za nowe okoliczności, skoro istniały one już podczas rozpoznawania poprzedniego wniosku w niniejszej sprawie. W pewnym zakresie wnioskodawczyni podała nowe fakty (w tym zainicjowanie względem jej osoby postępowania egzekucyjnego), jednakże referendarz sądowy z uwagi na okoliczności, o których mowa poniżej - zweryfikował je jako nierzutujące na zmianę wcześniejszego stanowiska w kwestii zasadności przyznania prawa pomocy. Warto bowiem podkreślić, że użycie w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sformułowania "[...] gdy wykaże [...]" oznacza, że to wyłącznie na stronie wnioskującej o prawo pomocy spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To strona powinna zatem podejmować wszelkie czynności, które przekonałyby referendarza czy też sąd co do zasadności złożonego wniosku. Pozytywne dla wnioskodawczyni rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem jedynie od tego, co zostanie przez nią wykazane. W realiach rozpatrywanej sprawy nie można uznać, że mamy do czynienia z taką właśnie sytuacją. Za powyższą konstatacją przemawiają rozważania odnośnie dwóch odrębnych kwestii. Pierwszą z nich jest wątpliwe określenie swoistej hierarchii wydatków, które w danych realiach zobligowana jest ponosić wnioskodawczyni, a które to – zgodnie ze złożonym oświadczeniem - zaspokaja z udzielanych jej pożyczek. Z przedstawionych do akt oświadczeń wynika, że pożyczki od osób prywatnych stanowią w obecnym czasie nadal jedyne źródło dochodu wnioskodawczyni. Co istotne, zaciąganie ww. pożyczek nie zostało przez wnioskodawczynię w żaden sposób udokumentowane, co oznacza, że referendarz nie ma możliwości zweryfikowania podawanych danych. Wnioskodawczyni wskazała jedynie, że wysokość zaciągniętych pożyczek jest w istocie zbieżna z jej aktualnymi potrzebami finansowymi, a przede wszystkim wysokością koniecznych wydatków z tytułu opłat za żywność i media oraz – co zastanawiające – wysokością kosztów sądowych (vide: s. 1 pisemnego oświadczenia z dnia 3 grudnia 2014 r.). Wnioskodawczyni nie wskazała jednakże o jakie koszty sądowe może chodzić. Trudno zaś uznać aby konieczność ponoszenia przez ww. kosztów postępowania na przykład w sprawach cywilnych wyprzedzała z założenia konieczność ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Ww. wskazała ponadto, że z przedmiotowych pożyczek finansuje wysadzanie nowych upraw w gospodarstwie w G. Nie wiadomo jednakże, jakie kwoty zostały jej na ten cel pożyczone oraz w istocie wydatkowane gdyż wnioskodawczyni te okoliczności pominęła (vide: pkt 4 dodatkowego oświadczenia pisemnego z dnia 3 grudnia 2014 r.). Jak wskazał zaś Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 29 kwietnia 2014 r. (sygn. akt I OZ 335/14; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl) - wydanym co istotne w następstwie rozpatrzenia zażalenia wnioskodawczyni na postanowienie odmawiające przyznania jej prawa pomocy - spłata zadłużenia u osób prywatnych oraz spłata opłat nie mogą z założenia wyprzedzać wydatków na pomoc prawną w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Oznacza to, że niedopuszczalnym jest by strona spłacała inne ciążące na niej zobowiązania (te, które nie są niezbędne dla jej bieżącego utrzymania) żądając jednocześnie pokrywania przez Skarb Państwa kosztów związanych z wniesieniem skargi i prowadzeniem postępowania. Drugim zagadnieniem jest potencjalna możliwość wykorzystania posiadanego majątku i własnych możliwości zarobkowych w celu pozyskania środków pieniężnych. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że na ocenę możliwości finansowych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych przez nią zasobów pieniężnych, lecz także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych. Z akt sprawy wynika, że skarżąca nie podejmuje jakichkolwiek działań ukierunkowanych na pozyskiwanie dochodu z rozległego gospodarstwa rolnego. W prowadzonym postępowaniu wnioskodawczyni nie wykazała bowiem, że możliwość wykorzystania tego majątku w celu osiągnięcia jakichkolwiek dochodów jest a limine wyłączona. Ponadto jako sprzeczne poczytać należy dwa złożone do akt oświadczenia; oświadczenie o niemożliwości korzystania z gospodarstwa rolnego z uwagi na jego zalewanie oraz oświadczenie o corocznym wysadzaniu nowych upraw (obydwa zawarte w oświadczeni pisemnym z dnia 2 września 2014 r.). Co więcej, z akt rozpatrywanej sprawy nie wynika w żaden sposób, że wnioskodawczyni jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. Skoro więc wnioskodawczyni posiada możliwości zarobkowe, próbę przeniesienia ciężaru ponoszenia wydatków w swojej indywidualnej sprawie sądowej na współobywateli – ze środków budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia – należy w kontekście zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy oceniać negatywnie (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Reasumując, referendarz sądowy uznał, że skarżąca wnosząc po raz kolejny o przyznanie prawa pomocy nie wykazała, że w jej przypadku nastąpiła tak daleka zmiana sytuacji materialnej, która uzasadniałaby odmienną ocenę jej wniosku. W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odmówił przyznania prawa pomocy, o czym orzeczono jak w sentencji postanowienia.