III SA/Gd 666/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Sudoł po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 sierpnia 2012 r., sygn. akt [[...]] w przedmiocie uchylenia ostatecznej decyzji w sprawie wymierzenia opłaty eksploatacyjnej za wydobycie kopaliny bez wymaganej koncesji postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. J. K. wnioskiem z 30 stycznia 2013 r. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Referendarz sądowy postanowieniem z 27 lutego 2013 r. odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wcześniej, prawomocnym postanowieniem z 28 listopada 2012 r., rozpoznając wniosek skarżącego z 5 listopada 2012 r. o przyznanie prawa pomocy, skarżącemu również odmówiono przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 21 marca 2013 r. skarżący wniósł sprzeciw na postanowienie z 27 lutego 2013 r., którego brak formalny uzupełnił poprzez złożenie w dniu 25 marca 2011 r. podpisanego egzemplarza sprzeciwu. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazał, że czuje się zagubiony, a perspektywa ciążącego na nim zobowiązania z tytułu opłaty eksploatacyjnej za wydobycie kopalin go przeraża. Jego sytuację pogorszył pożar domu wraz z dobytkiem, znajdującego się na nieruchomości, podarowanej przez niego synowi. W związku z tym pomieszkuje u życzliwych mu ludzi, którzy nie życzą sobie ujawniania swoich personaliów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na wstępnie należy wskazać, że przedmiotem rozpoznania Sądu jest kolejny, a mianowicie drugi wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W wyniku rozpoznania pierwszego wniosku, prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z 28 listopada 2012 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. Trzeba wskazać, że po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca może złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, przy czym rozpoznanie tego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże bowiem nie tylko strony, ale także sąd. Tym samym ponowne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt II OZ 830/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ustawy. To wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Biorąc pod uwagę uregulowania ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd winien zatem w pierwszej kolejności zbadać, czy w okresie po wydaniu postanowienia z dnia 28 listopada 2012 r. sytuacja materialna skarżącego uległa zmianie, a jeśli tak, to czy zmiana ta uzasadnia przyznanie skarżącemu prawa pomocy. W postępowaniu zakończonym wydaniem postanowienia z 28 listopada 2012 r. skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwoma synami oraz córką, nie posiada nieruchomości (domu), zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro pozostając na utrzymaniu rodziny. Pełnoletni syn jest właścicielem działki o powierzchni 2300 m2, na której znajduje się spalony budynek mieszkalny. Skarżący wynajmował mieszkanie. Nieletnim dzieciom wnioskodawcy wypłacane są świadczenia pieniężne (zapomogi) z Urzędu Gminy. Skarżący wskazał ponadto, że nie składał zeznań podatkowych za rok 2011. Oświadczył też, że jego syn A. K. ukończył Technikum [[...]] i nie może znaleźć pracy. Odnosząc się do kwestii związanej z pomocą finansową otrzymywaną od rodziny wnioskodawca oświadczył jedynie, że w ostatnim czasie pomagają mu dwaj bracia. Postanowieniem z dnia 28 listopada 2012 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący zaś, co należy podkreślić, uiścił kwotę 200 zł tytułem wpisu od skargi. W dniu 14 stycznia 2013 r. do Sądu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W formularzu PPF wnioskodawca doprecyzował wniosek, wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwoma synami oraz córką; wnioskodawca oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają jakichkolwiek nieruchomości (domu), zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Źródłem utrzymania wnioskodawcy są liczne pożyczki. Z kolei według dołączonego do formularza PPF pisma z dnia 30 stycznia 2013 r. wynika, że wnioskodawca nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z dziećmi, które otrzymują świadczenia alimentacyjne z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Pełnoletni syn nadal nie pracuje. Określoną pomoc zapewniają zaś pozostali członkowie rodziny, w tym w zakresie spłaty rat kredytowych w wysokości 2500 zł na rozbudowę zniszczonego domu. Wnioskodawca - jako osoba nie generująca dochodów - nie opłaca należności za prąd, gaz i lekarstwa. Korzysta z pomocy przyjaciela w zakresie udostępnienia telefonu, noclegów, wyżywienia oraz pożyczania ubrań. Wnioskodawca nie posiada nadto rachunków bankowych. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 1 lutego 2013 r. wnioskodawca został zobligowany do przedstawienia: kserokopii umowy kredytowej na rozbudowę domu, o której wnioskodawca wspomina w piśmie datowanym na dzień 30 stycznia 2013 r.; dowodów płatności rat ww. kredytu z okresu ostatnich trzech miesięcy; zaświadczenia z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej wskazującego jakie świadczenia i w jakiej wysokości uzyskują dzieci wnioskodawcy; zaświadczenia z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej wskazującego jakie świadczenia i w jakiej wysokości uzyskuje wnioskodawca; - zaświadczenia z właściwego miejscowo Powiatowego Urzędu Pracy, wskazującego że wnioskodawca jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca w piśmie datowanym na dzień 25 lutego 2013 r. wskazał, że: nie posiada kserokopii umowy kredytowej na rozbudowę domu w K. ponieważ wszystkie dokumenty kredytowe spłonęły razem z domem; należny kredyt spłacają jego dwaj bracia (jeden mieszkający w N., drugi mieszkający w W.) stąd też wnioskodawca nie może przedstawić potwierdzenia dokonanych płatności; * nie otrzymuje jakichkolwiek świadczeń z pomocy społecznej; nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna gdyż cały czas jest zatrudniony w A. Do pisma zostały dołączone: - zawiadomienie Wójta Gminy o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych; pismo wnioskodawcy do Sądu Rejonowego datowane na dzień 5 lutego 2013 r. w przedmiocie wyjaśnień w prowadzonym postępowaniu upadłościowym oraz wypłaty zaległego wynagrodzenia w kwocie 1.200.000,00 zł; pismo wnioskodawcy do Prezesa Sądu Rejonowego datowane na dzień 5 lutego 2013 r. w przedmiocie wypłaty na rzecz wnioskodawcy odszkodowania w kwocie 500.000,00 zł. W tym stanie należało uznać, co następuje: Ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy stanowił w określonym zakresie powtórzenie argumentacji, jaką zawierał wcześniejszy wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w tej sprawie. Nie sposób uznać podnoszonych w nim kwestii (jak np. brak generowania przychodów przez wnioskodawcę; brak zatrudnienia najstarszego syna; konieczność odbudowy zniszczonego domu; korzystanie ze wsparcia finansowego z urzędu gminy) za nowe okoliczności, skoro istniały one już podczas rozpoznawania poprzedniego wniosku w niniejszej sprawie. W pewnym zakresie wnioskodawca podał jednakże nowe okoliczności, które należało zweryfikować. Analiza złożonego formularza PPF oraz przedłożonych pism zawierających szereg oświadczeń wnioskodawcy ponownie wykazała, że dane co do sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy są rozbieżne, a sam wnioskodawca nie usunął wszelkich zaistniałych niejasności. I tak: - w rubryce 6 formularza PPF wnioskodawca podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synami i córką, natomiast w dodatkowym oświadczeniu z dnia 30 stycznia 2013 r. stwierdził, że dzieci nie pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym korzystając ze świadczeń alimentacyjnych wypłacanych przez Gminny Ośrodek Pomocy społecznej. Co istotne, wnioskodawca nie przedstawił żądanych dokumentów potwierdzających fakt otrzymywania świadczeń finansowych wypłacanych przez urząd gminy; w ponownie złożonym formularzu PPF wnioskodawca wykluczył posiadanie jakichkolwiek składników majątkowych przez dzieci i nie odniósł się do zaistniałych na tym tle przesunięć majątkowych. Jest to zastanawiające, gdyż w formularzu PPF złożonym w dniu 5 listopada 2012 r. wnioskodawca wskazywał wprost, że syn jest właścicielem określonej nieruchomości gruntowej; nadal niewyjaśniona pozostaje kwestia rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawcy, zwłaszcza wobec twierdzeń wnioskodawcy o braku jakichkolwiek źródeł dochodu, braku oświadczenia o nie korzystaniu z form pomocy społecznej oraz oświadczenia o nie ponoszeniu jakichkolwiek wydatków na swoje utrzymanie. Wnioskodawca wskazuje wprawdzie, że korzysta z pomocy innych osób (nocleg, wyżywienie, inne), jednak nie podaje szczegółowych danych w tym zakresie. Na tle składanych przez wnioskodawcę oświadczeń co do braku jakichkolwiek dochodów zastanawiający jest również fakt wpłaty w kasie Sądu kwoty 200 zł tytułem wpisu od skargi; wnioskodawca, pomimo wezwania: nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów obrazujących wysokość kosztów utrzymania dzieci w okresie ostatnich trzech miesięcy i nie odniósł się też w żaden sposób do oświadczenia w przedmiocie posiadanych pojazdów mechanicznych. Ponadto, pomimo stosownego żądania z dnia 1 lutego 2013 r., wnioskodawca nie przedstawił dokumentacji odnoszącej się do zawartej umowy kredytu bankowego oraz świadczeń otrzymywanych z gminnego ośrodka pomocy społecznej. Argumentacja wskazująca na brak możliwości przedłożenia dokumentacji kredytowej jest w ocenie Sądu niezasadna. Wnioskodawca ma przecież możliwość zwrócenia się do banku, który kredytu udzielił w celu otrzymania chociażby kserokopii zawartej umowy kredytowej. Jeżeli zaś raty kredytowe spłacają za wnioskodawcę jego bracia, to istnieje możliwość wygenerowania oraz przedstawienia dokumentacji potwierdzającej przedmiotową okoliczność. Z kolei informacje zawarte w pismach skierowanych do Sądu Rejonowego i datowanych na dzień 5 lutego 2013 r. (a więc sporządzonych już po złożeniu wniosku o przyznanie prawa pomocy) w kontekście oceny możliwości majątkowych wnioskodawcy nie mają w sprawie znaczenia. Są to bowiem pisma, w których wnioskodawca formułuje określone żądania pod adresem instytucji wymiaru sprawiedliwości i osób je reprezentujących. W ocenie Sądu, wnioskodawca nie udowodnił dostatecznie, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Co istotne, przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06 niepubl.). Reasumując należy wskazać, że w kolejnym postępowaniu o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca nie umożliwił dokonania rzetelnej i pełnej oceny swojej sytuacji majątkowej. Ponadto należy mieć na uwadze, że po rozpoznaniu poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie miały miejsca zdarzenia umożliwiające inną ocenę rozpatrywanego żądania. W konsekwencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.