III SA/Gd 666/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Sudoł po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia 6 sierpnia 2012 r., sygn. akt [...] w przedmiocie uchylenia ostatecznej decyzji w sprawie wymierzenia opłaty eksploatacyjnej za wydobycie kopaliny bez wymaganej koncesji postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. J. K. wnioskiem z 27 listopada 2013 r. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Referendarz sądowy postanowieniem z 14 stycznia 2014 r. odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Wcześniej, prawomocnymi postanowieniami z 28 listopada 2012 r. i 4 kwietnia 2013 r., rozpoznając kolejno składane wnioski skarżącego o przyznanie prawa pomocy, skarżącemu również odmówiono przyznania prawa pomocy. W dniu 11 lutego 2014 r. skarżący wniósł sprzeciw na postanowienie z 14 stycznia 2014 r., zarzucając mu dowolną i wybiórczą interpretację przedstawionych przez niego dokumentów i dowodów. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Przedmiotem rozpoznania Sądu jest kolejny, trzeci wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W wyniku rozpoznania poprzedniego wniosku prawomocnym postanowieniem Sądu z dnia 4 kwietnia 2013 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. Należy wskazać, że po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca może złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, przy czym rozpoznanie tego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże bowiem nie tylko strony, ale także Sąd. Tym samym ponowne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt II OZ 830/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ustawy. To wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Biorąc pod uwagę uregulowania ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd winien zatem w pierwszej kolejności zbadać, czy w okresie po wydaniu postanowienia z dnia 4 kwietnia 2013 r. sytuacja materialna skarżącego uległa zmianie, a jeśli tak, to czy zmiana ta uzasadnia przyznanie skarżącemu prawa pomocy. W postępowaniu zakończonym wydaniem postanowienia z 4 kwietnia 2013 r. skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwoma synami oraz córką; wnioskodawca oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają jakichkolwiek nieruchomości (domu), zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Źródłem utrzymania wnioskodawcy są liczne pożyczki. Z kolei według dołączonego do formularza PPF pisma z dnia 30 stycznia 2013 r. wnioskodawca nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z dziećmi, które otrzymują świadczenia alimentacyjne z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S.. Pełnoletni syn nadal nie pracuje. Określoną pomoc zapewniają zaś pozostali członkowie rodziny, w tym w zakresie spłaty rat kredytowych w wysokości 2.500 zł na rozbudowę zniszczonego domu. Wnioskodawca - jako osoba nie generująca dochodów - nie opłaca zaś należności za prąd, gaz i lekarstwa. Korzysta z pomocy przyjaciela w zakresie udostępnienia telefonu, noclegów, wyżywienia oraz ubrań. Wnioskodawca nie posiada nadto rachunków bankowych. Z uwagi na powyżej wskazane okoliczności, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 1 lutego 2013 r. wnioskodawca został zobligowany do przedstawienia: - kserokopii umowy kredytowej na rozbudowę domu, o której wnioskodawca wspomniał w piśmie datowanym na dzień 30 stycznia 2013 r.; - dowodów płatności rat ww. kredytu z okresu ostatnich trzech miesięcy; - zaświadczenia z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. wskazującego jakie świadczenia i w jakiej wysokości uzyskują dzieci wnioskodawcy; - zaświadczenia z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. wskazującego jakie świadczenia i w jakiej wysokości uzyskuje wnioskodawca; - zaświadczenia z właściwego miejscowo Powiatowego Urzędu Pracy, wskazującego że wnioskodawca jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca w piśmie datowanym na dzień 25 lutego 2013 r. wskazał, że: - nie posiada kserokopii umowy kredytowej na rozbudowę domu w K. ponieważ wszystkie dokumenty kredytowe spłonęły razem z domem; - należny kredyt spłacają jego dwaj bracia (jeden mieszkający w Norwegii, drugi mieszkający w Wielkiej Brytanii) stąd też wnioskodawca nie może przedstawić potwierdzenia dokonanych płatności; - nie otrzymuje jakichkolwiek świadczeń z pomocy społecznej; - nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna gdyż cały czas jest zatrudniony w H. Sp. z o.o. w upadłości. Do ww. pisma zostały dołączone: - zawiadomienie Wójta Gminy S. o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych; - pismo wnioskodawcy do Sądu Rejonowego G.– Północ w G. datowane na dzień 5 lutego 2013 r. w przedmiocie wyjaśnień w prowadzonym postępowaniu upadłościowym oraz wypłaty zaległego wynagrodzenia w kwocie 1.200.000,00 zł; - pismo wnioskodawcy do Prezes Sądu Rejonowego G. – Północ w G. datowane na dzień 5 lutego 2013 r. w przedmiocie wypłaty na rzecz wnioskodawcy odszkodowania w kwocie 500.000,00 zł. Postanowieniem z dnia 27 lutego 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W następstwie sprzeciwu wniesionego od ww. postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2013 r. odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Postanowienie z dnia 4 kwietnia 2013 r. nie zostało przez wnioskodawcę zaskarżone w drodze zażalenia. Wyrokiem z dnia 13 czerwca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia 6 sierpnia 2012 r. sygn. akt [...] w przedmiocie uchylenia ostatecznej decyzji w sprawie wymierzenia opłaty eksploatacyjnej za wydobycie kopaliny bez wymaganej koncesji. W dniu 29 listopada 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynął kolejny, trzeci wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W tym przypadku ww. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Według zawartego w formularzu PPF oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca: - prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwoma synami oraz córką; - pozostaje bez pracy i nie generuje jakichkolwiek dochodów; - nie posiada jakichkolwiek nieruchomości oraz przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro; - nie posiada jakichkolwiek zasobów pieniężnych; - pozostaje na utrzymaniu rodziny oraz przyjaciół. Celem weryfikacji danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 29 listopada 2013 r. wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia następujących oświadczeń i dokumentów: a) oświadczenia w przedmiocie wysokości pomocy finansowej otrzymywanej od osób trzecich w okresie ostatnich trzech miesięcy; b) w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów miesięcznych – oświadczenia czy on sam lub niepełnoletnie dzieci pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym korzystają z form pomocy społecznej; jeżeli tak wnioskodawca winien był przedłożyć kopię dokumentów potwierdzających charakter pomocy oraz jej wysokość; c) oświadczenia w przedmiocie wszystkich obecnych źródeł utrzymania pełnoletniego syna A. K. oraz wysokości jego ewentualnych dochodów (z tytułu umowy o pracę, umowy o dzieło, umowy zlecenia); d) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę oraz pełnoletniego syna A. K. rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, bądź też oświadczenia o ich nieposiadaniu; e) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy własnych kosztów utrzymania wnioskodawcy oraz dzieci pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, telefon, lekarstwa, inne); f) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę bądź pełnoletniego syna A. K. wszelkich pojazdów mechanicznych (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); g) oświadczenia, czy względem wnioskodawcy prowadzona jest aktualnie egzekucja sądowa bądź administracyjna; jeżeli tak wnioskodawca winien przedłożyć wszelkie dokumenty obrazujące jej stan i dokonane czynności egzekucyjne. W dniu 31 grudnia 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęły: - kserokopia decyzji Wójta Gminy S. z dnia 10 października 2012 r. wydana w sprawie o wymeldowanie; - kserokopia odwołania od ww. decyzji wniesionego przez wnioskodawcę; - kserokopia decyzji Wojewody [...] z dnia 30 listopada 2012 r. utrzymująca w mocy ww. decyzję organu pierwszej instancji; - kserokopia skargi na ww. decyzję organu odwoławczego; - kserokopia upomnienia w przedmiocie należności dłużnika z funduszu alimentacyjnego wystawionego przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w S. w dniu 3 grudnia 2012 r.; - kserokopia odpisu z księgi wieczystej nr KW [...] z dnia 8 sierpnia 2001 r. wydanego przez Sąd Rejonowy w G.; - pisemne oświadczenie wnioskodawcy z dnia 27 grudnia 2013 r. wskazujące, że: wnioskodawca nie ma oficjalnie kontaktów z dziećmi i nie pozostaje z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym; wnioskodawca nie ma informacji co do dochodów pełnoletniego syna; wnioskodawca z uwagi na pożar domu nie ma dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy własnych kosztów utrzymania wnioskodawcy; wnioskodawca nie posiada pojazdów mechanicznych gdyż wszystkie wartościowe rzeczy zostały zbyte przez byłą żonę wnioskodawcy; względem wnioskodawcy prowadzone są postępowania administracyjne oraz egzekucyjne; - pisemne oświadczenie wnioskodawcy z dnia 27 grudnia 2013 r. wskazujące, że: w okresie do dnia 31 grudnia 2013 r. jeden z przyjaciół wnioskodawcy zabezpieczył jego potrzeby lokalowe oraz socjalno – bytowe; wnioskodawca w okresie ostatnich trzech miesięcy otrzymał od osoby trzeciej pomoc finansową w kwocie 1.500 zł; wnioskodawca w sprawie o wymeldowanie z pobytu stałego przy pomocy profesjonalnego pełnomocnika zaskarżył wyrok sądu pierwszej instancji do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W tym stanie należało uznać, co następuje: Po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy (co w niniejszej sprawie miało miejsce z uwagi na uprawomocnienie się postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 kwietnia 2013 r.), wnioskodawca ma możliwość złożenia kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, przy czym rozpoznanie tego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże bowiem nie tylko strony, ale także Sąd. Tym samym ponowne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony (por.: w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt II OZ 830/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W świetle powyższej regulacji normatywnej przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Ocena dokonywana w świetle art. 246 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczy bowiem tylko tych okoliczności, które w toku incydentalnego postępowania o przyznanie prawa pomocy wskazała sama strona. Strona wnioskująca powinna zaś w treści składanego formularza PPF dokładnie przedstawić swoją sytuację majątkową i rodzinną. Prawa pomocy należy odmówić, jeżeli podawane fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami dotyczącymi majątku i dochodów. O dostatecznym udowodnieniu we wniosku okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy decyduje sąd (referendarz), który w razie niewystarczających danych do oceny sytuacji materialnej wnioskującego, może na podstawie art. 255 ww. ustawy wezwać do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Okoliczności wskazane w ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy stanowią w określonym zakresie powtórzenie okoliczności przedstawionych we wcześniejszym wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Nie sposób uznać podnoszonych w nim kwestii (w tym istniejącego braku generowania przychodów przedkładającego się na niemożliwość poniesienia kosztów postępowania czy korzystania ze wsparcia finansowego uzyskiwanego od osób trzecich) za nowe okoliczności, skoro istniały one już podczas rozpoznawania poprzedniego wniosku w niniejszej sprawie. W pewnym zakresie wnioskodawca podał jednakże nowe okoliczności, które w toku prowadzonego obecnie postępowania należało zweryfikować. Za takie poczytać należy uszczegółowienie danych odnośnie pomocy uzyskiwanej od osób trzecich (poprzez wskazanie kwoty pomocy oraz jej przeznaczenia) oraz bardziej szczegółowe przedstawienie sytuacji majątkowej najstarszego syna. Analiza złożonego formularza PPF oraz przedłożonych pism zawierających szereg oświadczeń wnioskodawcy pod kątem wskazywanej na wstępie zmiany okoliczności związanych z sytuacją majątkową i dochodową wnioskodawcy i osób ewentualnie pozostających z ww. we wspólnym gospodarstwie domowym wykazała, że dane co do sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy są w pewnym zakresie rozbieżne, a sam wnioskodawca poprzez selektywne podawanie pewnych informacji nie usunął wszelkich zaistniałych w tej materii niejasności. I tak: - w rubryce 6 formularza PPF wnioskodawca podaje, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synami i córką, natomiast w dodatkowym oświadczeniu z dnia 27 grudnia 2013 r. wnioskodawca stwierdza wprost, że utrzymuje nieoficjalne kontakty z dziećmi, które nie pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym; - w rubryce 8 formularza PPF wnioskodawca podaje, że "tuła się po różnych miejscach", natomiast w dodatkowym oświadczeniu z dnia 27 grudnia 2013 r. wnioskodawca wskazuje wprost, że "zamieszkuje bez zameldowania w mieszkaniu położonym w miejscowości koło R."; - nadal niewyjaśnioną pozostaje kwestia rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawcy, zwłaszcza wobec twierdzeń wnioskodawcy o braku jakichkolwiek źródeł dochodu (w tym świadczeń z ubezpieczeń społecznych), braku wymaganego zarządzeniem z dnia 29 listopada 2013 r. oświadczenia o niekorzystaniu z form pomocy społecznej oraz oświadczenia o nieponoszeniu jakichkolwiek wydatków na swoje utrzymanie. Wnioskodawca wskazuje co prawda, że z uwagi na brak jakichkolwiek środków finansowych zmuszony jest korzystać z pomocy innych osób (gwarantujących mu nocleg, wyżywienie oraz materiały piśmienno - biurowe) jednakże okoliczności te budzą uzasadnione wątpliwości. Wnioskodawca wskazuje bowiem w sposób transparentny, że w sprawie o wymeldowanie zakończonej wyrokiem sądu administracyjnego pierwszej instancji korzysta z pomocy pełnomocnika z wyboru. Jest to o tyle zastanawiające, że ustanowienie pełnomocnika z wyboru z oczywistych względów musiało łączyć się z wygenerowaniem określonych nakładów finansowych; - wnioskodawca - pomimo wezwania w tej materii - nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów obrazujących aktualny stan prowadzonych postępowań egzekucyjnych; za dokument obrazujący obecny stan posiadanych zaległości nie może być bowiem uznane zestawienie należności alimentacyjnych nr [...] datowane na grudzień roku 2012 r.; ponadto ogólnikowe stwierdzenie, że przeciwko wnioskodawcy prowadzone są postępowania administracyjne i komornicze (vide: s. 2 pisemnego oświadczenia wnioskodawcy z dnia 27 grudnia 2013 r.) nie daje jakiegokolwiek obrazu skali tych postępowań oraz ciążących na wnioskodawcy należności; - wnioskodawca - pomimo wezwania w tej materii - nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów mających obrazować ponoszenie kosztów własnego utrzymania w okresie ostatnich trzech miesięcy. Twierdzenie wnioskodawcy, że niemożność przedłożenia przedmiotowej dokumentacji wynika z faktu jej zniszczenia w następstwie pożaru domu (vide: s. 2 pisemnego oświadczenia wnioskodawcy z dnia 27 grudnia 2013 r.) jest z oczywistych względów niewiarygodne, skoro pożar - jak wskazano we wcześniejszych pismach kierowanych do sądu - miał miejsce w lipcu 2012 r.; - przedłożone przez wnioskodawcę kserokopie aktów i pism procesowych związanych ze sprawą o wymeldowanie w kontekście oceny możliwości majątkowych wnioskodawcy nie mają w sprawie jakiegokolwiek znaczenia. Dokumenty te nie służą bowiem wykazaniu, że sytuacja majątkowa i dochodowa wnioskodawcy zmieniła się w ostatnim czasie w sposób tak istotny, iż ww. nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, czego w kontekście zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wymaga treść art. 246 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Reasumując należy wskazać, iż w kolejnym postępowaniu o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca poprzez własną postawę uniemożliwił dokonanie rzetelnej i pełnej oceny jego sytuacji majątkowej. Ponadto należy uznać, że po prawomocnym rozpoznaniu poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie miały miejsca zdarzenia umożliwiające inną ocenę rozpatrywanego żądania niezależnie od ww. postawy samego wnioskodawcy. Z kolei takie same okoliczności podawane w kolejnych postępowaniach incydentalnych prowadzonych w tym samym przedmiocie i w tej samej sprawie nie mogą zakończyć się podjęciem odmiennego rozstrzygnięcia w zakresie prawa pomocy (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 września 2013 r., sygn. akt II OZ 740/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceny powyższej nie zmienia treść sprzeciwu wniesionego dnia 11 lutego 2014 r. Ponownie wskazano w nim, że skarżący nie otrzymuje wynagrodzenia oraz, że utrzymuje się dzięki pomocy wielu osób, których tożsamości nie chce jednak ujawnić. W konsekwencji powyższego, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawcę zakresie, o czym orzeczono jak w sentencji postanowienia.