III SA/Gd 666/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędziowie Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2017 r. sprawy ze skargi B. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 22 czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia 11 kwietnia 2017 r. nr [...]. Decyzją z dnia 22 czerwca 2017 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2016r., poz. 23 ze zm.), art. 15b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016r., poz. 1518, dalej jako "ustawa") po rozpatrzeniu odwołania B. F. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia 11 kwietnia 2017 r., nr [...] odmawiającą przyznania B. F. jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka, wnioskowanej na K. R.. Organ wskazał, że zgodnie z art. 15b ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych z tytułu urodzenia się żywego dziecka przyznaje się jednorazową zapomogę w wysokości 1.000 zł na jedno dziecko. Jednorazowa zapomoga przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1.922,00 zł (ust. 2). Przepisy art. 5 ust. 4-4b, 7-9 i 11 stosuje się odpowiednio (ust. 2). Wniosek o wypłatę jednorazowej zapomogi składa się w terminie 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka, a w przypadku gdy wniosek dotyczy dziecka objętego opieką prawną, opieką faktyczną albo dziecka przysposobionego - w terminie 12 miesięcy od dnia objęcia dziecka opieką albo przysposobienia nie później niż do ukończenia przez dziecko 18 roku życia. Wniosek złożony po terminie organ właściwy pozostawia bez rozpoznania (art. 15b ust. 3 i 4). Jednocześnie w myśl ust. 5 zapomoga przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Organ wyjaśnił, iż z akt sprawy wynika, iż B. F. złożyła w dniu 10 kwietnia 2017r. do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. wniosek o ustalenie prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka – K. R., urodzoną w dniu 17 maja 2010r. Do wniosku załączyła zaświadczenie Sądu Rejonowego w T. z dnia 31 marca 2017r., sygn. akt [...], stwierdzające, iż B. F. jest opiekunem prawnym K. R., córki K. Sz.. Po złożeniu wniosku, organ zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy w T. o podanie informacji, czy K. Sz. pobrała jednorazową zapomogę z tytułu urodzenia się dziecka K. R.. Miejski Ośrodek Pomocy w T. pismem z dnia 18 kwietnia 2017r. poinformował, iż K. Sz. pobrała jednorazową zapomogę z tytułu urodzenia się dziecka K. R.. W świetle powyższego w ocenie organu brak było podstaw do przyznania skarżącej prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka – K. R.. Taka zapomoga została już przyznana i wypłacona matce biologicznej dziecka. Stąd brak podstaw prawnych do przyznania po raz drugi tegoż świadczenia. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wniosła B. F. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Organom obu instancji zarzuciła naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy poprzez dokonanie zawężającej wykładni art. 15b ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie że uprawnienia pozostałych podmiotów wymienionych w tym przepisie są między sobą wewnętrznie uwarunkowane. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 czerwca 2017 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia 11 kwietnia 2017r., nr [...] odmawiającą B. F. świadczenia w postaci jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka, wnioskowanej na K. R.. Materialnoprawną podstawę kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowił art. 15b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm., dalej jako "ustawa"). Zaznaczyć należy, że ustalony przez organ stan faktyczny jest bezsporny i nie budzi zastrzeżeń zarówno skarżącej jak i Sądu orzekającego. Zasadniczym problemem w rozpoznawanej sprawie jest natomiast zastosowanie i wykładnia przez organ art. 15b ust. 2 ustawy w zakresie dotyczącym przyznania prawa do zapomogi opiekunowi prawnemu dziecka w sytuacji, gdy zapomogę taką otrzymała już biologiczna matka dziecka (dla którego później został ustanowiony opiekun prawny). W dacie wydania zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji obowiązywał przepis art. 15b pkt 2 ustawy w brzmieniu "Jednorazowa zapomoga przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo faktycznemu dziecka, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza 1922 zł." W celu wyjaśnienia i zajęcia stanowiska w powyższej kwestii przez Sąd, istotnym jest przypomnienie, że instytucja jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka wprowadzona została ustawą z dnia 29 grudnia 2005 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 12, poz. 67 - dalej jako nowela grudniowa). Art. 15b w pierwotnym brzmieniu: uzależniła przyznanie zapomogi od urodzenia się dziecka żywego (ust. 1); wskazał, że uprawnionym do zapomogi jest ojciec lub matka albo opiekun prawny dziecka - niezależnie od ich dochodów (ust. 2); określił, że wniosek o wypłatę zapomogi składa się w terminie 3 miesięcy od dnia narodzin (ust. 3 zd. 1). Ustawa weszła w życie dnia 9 lutego 2006 r. (art. 2 noweli grudniowej). Zgodnie z powyższym brzmieniem przepisu zapomoga ta przysługiwała rozłącznie matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi prawnemu. Jednak intencją ustawodawcy była taka zmiana powyższego przepisu, by w przypadku oddania dziecka do adopcji prawo do tej zapomogi przysługiwało zarówno biologicznemu rodzicowi jak i opiekunowi przysposabiającemu dziecko (wynika to z treści opinii prawnej z dnia 19 kwietnia 2007r. dotyczącej wprowadzenia poprawki do powyższego przepisu). Mając na względzie powyższe intencje ustawodawca przepisem art. 1 pkt 8 ustawy z dnia 24 maja 2007 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o podatku rolnym (Dz. U. z 2007 r., Nr 109, poz. 747), która weszła w życie w dniu 6 lipca 2007 r. nadał nowe brzmienie art. 15b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Po zmianie art. 15b pkt 2 obowiązujący w dacie wydania zaskarżonych decyzji otrzymał treść "Jednorazowa zapomoga przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza 1922 zł." Zmieniono także treść pkt 3 powyższego artykułu poprzez zmianę terminu w jakim mogą wystąpić z wnioskami o tę zapomogę opiekun faktyczny albo opiekun prawny dziecka zastępując termin 12 miesięczny od dnia narodzin dziecka, terminem 12 miesięcznym od dnia objęcia dziecka opieką albo przysposobienia nie później niż do ukończenia przez dziecko 18 roku życia. Zatem wydłużenie okresu składania wniosku o jednorazową zapomogę dla opiekunów prawnych i faktycznych dziecka umożliwiło tym osobom ubieganie się o świadczenie, zwłaszcza w sytuacji, gdy przeciągają się procedury adopcyjne. Zmiany powyższe miały charakter doprecyzowujący i zdaniem ustawodawcy miały ułatwić stosowanie art. 15b pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w praktyce. Założony cel nie został jednak osiągnięty, ponieważ (co wynika między innymi z przedmiotowej sprawy) nadal przepis ten budzi wątpliwości interpretacyjne w codziennej praktyce. Organy stosujące ten przepis mają wątpliwości czy alternatywa rozłączna "albo" dotyczy wszystkich trzech członów zakresu podmiotowego przepisu czyli matki lub ojca, opiekuna prawnego, opiekuna faktycznego, ponieważ tego typu wyliczenie z zastosowaniem "albo" na jego końcu może wskazywać na alternatywę rozłączną wszystkich wyliczonych elementów. Jednak przy takim rozumieniu przepisu nie zostałaby zdaniem Sądu zrealizowana intencja ustawodawcy, aby zapomogę mogli otrzymać matka i ojciec dziecka i jednocześnie opiekun prawny czy faktyczny, ponieważ w takim przypadku tylko jeden z podmiotów byłby uprawniony do zapomogi. Przepis nie przewiduje również sytuacji złożenia wniosku przez dwie uprawnione osoby i nie rozstrzyga, który z nich w takiej sytuacji miałby pierwszeństwo. Mając jednak na uwadze intencje ustawodawcy wynikające z uzasadnienia do projektu ustawy zmieniającej z dnia 24 maja 2007 r. (Dz. U. z 2007 r., Nr 109, poz. 747), że zmiana ma polegać na rozszerzeniu zakresu podmiotowego osób uprawnionych do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka, należy zdaniem Sądu z punktu widzenia logiki prawnej przyjąć, taką interpretację przepisu art. 15b pkt 2, że przecinek zastosowany w zdaniu: "jednorazowa zapomoga przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka", oznacza koniunkcję, która odnosi się do członów "matka lub ojciec" - "opiekun prawny albo opiekun faktyczny". Stanowisko to zostało również potwierdzone w Glosie Dominiki Tykwińskiej-Rutkowskiej do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1521/10 (GSP-Prz.Orz. 2011/3/61-66). Odnosząc powyższe rozważania do rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, iż organy odmawiające przyznania świadczenia w postaci zapomogi określonej w art. 15b B. F. - opiekunowi prawnemu K. R. (postanowienie Sądu Rejonowego w T. z dnia 14 marca 2017 r., sygn. akt [...], zaświadczenie Sądu Rejonowego w T. z dnia 31 marca 2017 r., sygn. akt [...]), naruszyły prawo materialne tj. art. 15b pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niewłaściwą wykładnię wynikającą zdaniem Sądu z niejednoznacznej treści przepisu utrudniającej jego właściwe zastosowanie w praktyce przez organ rozpoznający przedmiotową sprawę. Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią ocenę prawną wyrażoną przez Sąd w niniejszej sprawie. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.