III SA/Gd 668/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla ( spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Jolanta Sudoł Protokolant Starszy sekretarz sądowy Hanna Tarnawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2013 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział [...] z dnia 25 stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie wstrzymania wypłaty emerytury uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia 4 października 2011 r. (znak: [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. wstrzymał W. K. (dalej: "strona", "skarżąca") wypłatę emerytury z uwagi na "kontynuowanie zatrudnienia". W dniu 27 kwietnia 2012 r. wpłynął wniosek M. K. (współmałżonka W. K.) o wypłatę zasiłku pogrzebowego po zmarłej w dniu 21 kwietnia 2012 r. W. K.. Do wniosku dołączono odpis skrócony aktu zgonu W. K.. Pismem z dnia 27 grudnia 2012 r. spadkobiercy W. K. wystąpili do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. o podjęcie zawieszonego postępowania o wypłacenie im emerytury za okres zawieszenia, tj. od 1 października 2011 r. do 21 kwietnia 2012 r.. Powołali się przy tym na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 r. sygn. akt K 2/12. Decyzją z dnia 25 stycznia 2013 r. (nr [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G., na podstawie art. 145a oraz art. 147 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.- dalej: "k.p.a.") odmówił wznowienia postępowania, a tym samym wypłaty niezrealizowanego świadczenia po zmarłej W. K.. W uzasadnieniu organ stwierdził, że zgodnie z art. 145a § 1 k.p.a. można żądać wznowienia postępowania tylko na żądanie stron. Poinformował nadto, że w myśl art. 136 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.) małżonek i dzieci mają prawo do udziału w dalszym prowadzeniu postępowania o świadczenia, w przypadku kiedy nie zostało ono zakończone wskutek śmierci osoby uprawnionej. Zgodnie z pouczeniem M. K. złożył odwołanie od tej decyzji do Sądu Okręgowego w G. domagając się zmiany zaskarżonej decyzji poprzez orzeczenie o wznowieniu postępowania i uwzględnienie wniosku o wypłatę bezpodstawnie zawieszonych świadczeń. W ocenie odwołującego się należność za okres wstrzymanej emerytury należała się jego żonie, a po jej śmierci jej spadkobiercom. Sąd Okręgowy w G. postanowieniem z dnia 4 lipca 2013 r. (sygn. akt VII U 704/13) uznał się niewłaściwym do rozpoznania sprawy i przekazał sprawę zgodnie z właściwością Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w G.. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko. Dodatkowo organ wskazał, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 13 listopada 2012 r. (Dz. U. z 2012 r., Nr 1285) orzekł, że art. 28 ustawy z dnia 19 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw w związku z art. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych dodanym przez art. 6 pkt. 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011r., bez konieczności rozwiązania stosunku pracy, jest niezgodny z zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie organu w konsekwencji tego wyroku przepis art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS z dniem 22 listopada 2012 r. utracił moc obowiązującą w stosunku do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 r., bez konieczności rozwiązania stosunku pracy. Jak stanowi art. 145a k.p.a., można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. W sytuacji takiej skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Zgodnie z art. 147 k.p.a. wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na żądanie strony. Wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 oraz w art. 145a i art. 145b k.p.a. następuje tylko na żądanie strony. Organ podniósł, iż z art. 136 ust. 1 ustawy 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynika, iż w razie śmierci osoby, która zgłosiła wniosek o świadczenia określone ustawą, świadczenia należne jej do dnia śmierci wypłaca się małżonkowi, dzieciom, z którymi prowadziła wspólne gospodarstwo domowe, a w razie ich braku - małżonkowi i dzieciom, z którymi osoba ta nie prowadziła wspólnego gospodarstwa domowego, a w razie ich braku - innym członkom rodziny uprawnionym do renty rodzinnej lub na których utrzymaniu pozostawała ta osoba. Osoby wymienione w ust. 1 mają prawo do udziału w dalszym prowadzeniu postępowania o świadczenia, nieukończonego wskutek śmierci osoby, która o te świadczenia wystąpiła. Organ wyjaśnił, że postępowanie zakończone prawomocną decyzją z dnia 4 października 2011 r. dotyczyło W. K.. Ponadto Zakład podał z ostrożności, iż decyzją z dnia 25 stycznia 2013 r. odmówił wznowienia postępowania w sprawie wypłaty emerytury od dnia 1 października 2011 r., ponieważ wniosek w tej sprawie został złożony z uchybieniem jednomiesięcznego terminu tj. dnia 27 grudnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tj. Dz. U. z 2012 r. , poz. 270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że w świetle uzasadnienia uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 czerwca 2013 r. sygn. akt I OPS 1/13 sądy administracyjne nie są właściwe do rozpoznawania odwołań od decyzji organów rentowych w przypadkach innych niż wyraźnie określone przepisem art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. 2009 r., Nr 205 poz. 1585 ze zm.). Sprawa niniejsza, dotycząca wznowienia postępowania w sprawie świadczeń emerytalnych nie należy do wyjątków przewidzianych w powyższym przepisie. Pomimo oczywistej wadliwości postanowienia Sądu Okręgowego w G., przekazującego sprawę do rozpoznania i rozstrzygnięcia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w G. niedopuszczalne było odrzucenie skargi, z uwagi na brzmienie art. 58 § 4 p.p.s.a. , który zabrania odrzucenia skargi, jeśli w sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy. Przechodząc do merytorycznego rozpoznania sprawy należy wskazać, że nie jest kwestionowane to, że podstawą decyzji organu rentowego z dnia 4 października 2011 r. (znak: [...]) był przepis, którego niekonstytucyjność została stwierdzona następnie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 r. sygn. akt K 2/12. Wyrok ten wszedł w życie z dniem jego publikacji w Dzienniku Ustaw nr 1285 z dnia 22 listopada 2012 r. Termin miesiąca do składania wniosków o wznowienie postępowań, zakończonych decyzjami opartymi na przepisie ustawy, którego niekonstytucyjność stwierdzono omawianym wyrokiem upłynął zatem w dniu 22 grudnia 2012 r. Jak wynika z pieczęci urzędu pocztowego, widniejącej na kopercie, w której nadesłano do organu rentowego wniosek o wznowienie postępowania został on nadany w tym urzędzie w dniu 19 grudnia 2012 r. zatem niewątpliwie wbrew zarzutowi zawartemu w odpowiedzi na skargę skarżący dotrzymał przewidzianego art. 145a § 2 k.p.a. terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania opartego na podstawie zawartej w art. 145a § 1 k.p.a. Emerytura należna i niewypłacona uprawnionemu do jej pobierania aż do jego śmierci należy, w przypadku jego śmierci do jego masy spadkowej. Wykazanymi w postępowaniu przed organem ZUS spadkobiercami zmarłej w dniu 21 kwietnia 2012 r. W. K. są jej mąż i synowie. Art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi, że decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 30 § 4 k.p.a. w sprawach dotyczących praw dziedzicznych w razie śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni. Przepis ten dotyczy także uprawnienia następców prawnych strony do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, którego przedmiotem były prawa wchodzące w skład spadku. Treść art. 147 k.p.a. zgodnie z którym wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. następuje tylko na żądanie strony oznacza jedynie, że postępowanie nie może być wszczęte z urzędu, natomiast oczywiste jest, że jeśli postępowanie zakończone ostateczną decyzją dotyczyło majątku spadkowego, to spadkobiercy strony są w pełni uprawnieni, by korzystać z przewidzianych dla niej możliwości procesowych, a w szczególności by złożyć wniosek o wznowienia postępowania. Taka właśnie sytuacja występowała w niniejszej sprawie i z tego też powodu uznać należało, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 147 oraz 149 § 3 w związku z art. 30 § 4 k.p.a. W tej sytuacji podlegała ona uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.