III SA/Gd 684/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Felicja Kajut, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Sylwia Górny, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2018 r. sprawy ze skargi "A" na decyzję Wojewody z dnia 19 czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Wojewody na rzecz "A" 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu koszów postępowania. Decyzją z dnia 23 stycznia 2017 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej w skrócie jako "k.p.a.") w związku z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2010 r., Nr 217, poz. 1427 ze zm.) Wójt Gminy [...] orzekł o wymeldowaniu J. Ś. z pobytu stałego z lokalu przy ulicy P. [...] w miejscowości S., gmina [...]. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że z wnioskiem o wymeldowanie skarżącej wystąpił Skarb Państwa – Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe – Nadleśnictwo [...] jako właściciel lokalu (dalej w skrócie jako: "Nadleśnictwo [...]"). Organ wskazał, że w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, że skarżąca nie przebywa w spornym lokalu, opuściła go wraz z innymi członkami rodziny w sposób dobrowolny i trwały, obecnie przebywa na stałe w B. Powyższe ustalenia wykazała kontrola meldunkowa przeprowadzona przez Komisariat Policji w [...]. W trakcie kontroli nie stwierdzono pobytu jakichkolwiek osób pod wskazanym adresem. Ponadto organ podniósł, iż skarżąca nie posiada tytułu prawnego do spornego lokalu i korzystała z niego bezumownie, gdyż Nadleśnictwo [...] rozwiązało umowę najmu lokalu z dniem 30 września 2014 r., a sprawa sądowa o ustalenie istnienia stosunku najmu została prawomocnie zakończona wyrokiem oddalającym powództwo. Wobec powyższego organ uznał, że w sprawie zaszła przesłanka wymeldowania uzasadniająca wydanie decyzji o wymeldowaniu strony z miejsca pobytu stałego. J. Ś. nie zgodziła się z decyzją organu pierwszej instancji i wniosła odwołanie. W odwołaniu strona zażądała zmiany rozstrzygnięcia z uwagi na błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy wskazując, że zainicjowała przed sądem powszechnym postępowanie w przedmiocie przywrócenia posiadania spornego lokalu. Ponadto wskazała, że w dniu 19 września 2016 r. Nadleśnictwo [...] pod jej nieobecność, bez jej wiedzy i woli, zaryglowało okno i drzwi uniemożliwiając do lokalu. Okoliczności ta uzasadniają uznanie, że opuszczenie spornego lokalu nie było dobrowolne i trwałe. Przeciwne twierdzenia organu pierwszej instancji w tej materii są w ocenie odwołującej bezpodstawne. Decyzją z dnia 19 czerwca 2017 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 35 ustawy o ewidencji ludności Wojewoda [...] uchylił w całości decyzję organu pierwszej instancji i orzekł o odmowie wymeldowania J. Ś. z miejsca pobytu stałego. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy podniósł, że zgromadzony materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do dobrowolnego i trwałego opuszczenia miejsca pobytu stałego umożliwiającego dokonanie wymeldowania w drodze decyzji administracyjnej. Skarżąca w ustawowo zakreślonym terminie skorzystała bowiem z przysługującego jej prawa i wystąpiła do sądu o przywrócenie naruszonego posiadania spornego lokalu co potwierdza, że nie zgadza się z zaistniałą sytuacją i świadczy o tym, że nie zrezygnowała z prawa do zamieszkiwania w tym lokalu, a opuszczenia tego lokalu nie można uznać za trwałe. Fakt, że J. Ś. nie nosiła się z zamiarem opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego i stworzenia nowego centrum życiowego pod innym adresem potwierdza nadto pismo z dnia 21 września 2016 r. wzywające stronę do opróżnienia spornego lokalu z pozostałych w nim rzeczy osobistych. Mając na uwadze powyższe okoliczności zasadnym było w ocenie organu odwoławczego uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie o odmowie wymeldowania strony z pobytu stałego. W dniu 20 lipca 2017 r. Skarb Państwa – Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe – Nadleśnictwo [...] wniosło za pośrednictwem organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Wojewody z dnia 19 czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania J. Ś. z pobytu stałego. Skarga została sporządzona i podpisana przez działającego w imieniu strony skarżącej pełnomocnika. Pełnomocnik strony skarżącej podnosząc zarzut naruszenia przez organ odwoławczy art. 35 ustawy o ewidencji ludności poprzez jego niewłaściwe zastosowanie oraz art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. wskazał, że decyzja Wojewody [...] z dnia 19 czerwca 2017 r. została wydana w oparciu o materiał dowodowy, który w jego ocenie nie odzwierciedlał w pełni istniejącego stanu faktycznego sprawy, wobec czego wydane przez organ odwoławczy rozstrzygnięcie jest wadliwe. W ocenie pełnomocnika organ odwoławczy nie zebrał w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie ustalił wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno się opierać rozstrzygnięcie wydane w sprawie. W ocenie pełnomocnika strony skarżącej organ odwoławczy dał wiarę twierdzeniom zaprezentowanym przez J. Ś. w sposób bezkrytyczny. W ocenie pełnomocnika strony skarżącej opuszczenie przez J. Ś. spornego lokalu było dobrowolne i trwałe. Argumentacja Wojewody [...] skoncentrowana wokół zainicjowania przez J. Ś. postępowania posesoryjnego nie uzasadnia uznania zaskarżonej decyzji za akt prawidłowy. Sąd Rejonowy w [...] do dnia wydania decyzji przez organ odwoławczy nie uwzględnił bowiem powództwa. W uzasadnieniu skargi wskazano ponadto, że wobec okoliczności, iż zdewastowany i stwarzający zagrożenie dla życia i zdrowia osób trzecich sporny lokal nie był przez nikogo zajmowany przedstawiciele Nadleśnictwa [...] po wydaniu w dniu 29 czerwca 2016 r. wyroku przez Sąd Okręgowy w [...] dokonali zabezpieczenia lokalu przed osobami trzecimi. W następstwie wydanego w sprawie posesoryjnej postanowienia o zabezpieczeniu Nadleśnictwo wezwało J. Ś. do stawiennictwa w lokalu celem wykonania postanowienia i odebrania należących do nie niej rzeczy. J. Ś. nie była jednakże zainteresowana wykonaniem wydanego przez sąd postanowienia. Do skargi dołączono materiał dowodowy w postaci: kopii uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia 29 czerwca 2016 r. sygn. akt [...] w sprawie o ustalenie skuteczności rozwiązania umowy najmu spornego lokalu, kopii wyroku Sądu Rejonowego w [...] z dnia 27 czerwca 2017 r. sygn. akt [...] w sprawie o eksmisję, notatki z wizji lokalnej przeprowadzonej w spornym lokalu w dniu 14 września 2016 r. wraz z dokumentacją zdjęciową, notatki z czynności zabezpieczenia nieruchomości przeprowadzonej w dniu 19 września 2016 r. wraz z dokumentacją zdjęciową, notatki służbowej sporządzonej w dniu 14 grudnia 2016 r. na okoliczność przeprowadzonego przeglądu stanu technicznego spornego budynku wraz ze szczegółowym wykazem stopnia zużycia / zniszczenia elementów oraz zakresem i kosztorysem wymaganych prac remontowych. Wojewoda [...] - po rozpatrzeniu zarzutów zawartych w skardze Nadleśnictwa [...] - decyzją z dnia 17 sierpnia 2017 r. nr [...] - wydaną na podstawie art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił w całości wyżej wskazaną decyzję własną z dnia 19 czerwca 2017 r. oraz orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 23 stycznia 2017 r. nr [...], w której organ pierwszej instancji orzekł o wymeldowaniu J. Ś. z pobytu stałego z lokalu położonego przy ul. P. [...] w S. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy podniósł, iż po zapoznaniu się z dodatkowymi dowodami załączonymi do skargi zmienił swoje stanowisko w sprawie. Podkreślił, że liczny materiał dowodowy, którym dysponowało Nadleśnictwo [...] udostępniony Wojewodzie [...] dopiero na etapie wniesienia skargi jednoznacznie wykazał, że J. Ś. opuściła trwale dotychczasowe miejsce pobytu stałego, zaś sporna nieruchomość nie stanowi jej obecnego centrum życiowego. Sprawa ze skargi Skarbu Państwa – Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe – Nadleśnictwo [...] na decyzję Wojewody z dnia 19 czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego została zarejestrowana pod sygnaturą III SA/Gd 684/17. W dniu 18 września 2017 r. J. Ś. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na wyżej wskazaną decyzję autokontrolną organu odwoławczego. Sprawa ze skargi J. Ś. na decyzję autokontrolną została zarejestrowana pod sygnaturą III SA/Gd 821/17. Postanowieniem z dnia 20 października 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zawiesił postępowanie w sprawie o sygnaturze III SA/Gd 684/17. W piśmie procesowym z dnia 23 grudnia 2017 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał skargę wskazując na zainicjowanie postępowań sądowych (cywilnych) uzasadniających przyjęcie, że skarżąca spornego lokalu nie opuściła w sposób dobrowolny. Wyrokiem z dnia 18 stycznia 2018 r. wydanym w sprawie o sygnaturze III SA/Gd 821/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżoną decyzję autokontrolną Wojewody [...] z dnia 17 sierpnia 2017 r. W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyjaśnił, że organ drugiej instancji wydając decyzję autokontrolną naruszył art. 54 § 3 zdanie 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez brak stwierdzenia w jej treści czy działanie organu miało miejsce bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa, co stanowiło samodzielną podstawę do wyeliminowania zaskarżonej decyzji autokontrolnej z obrotu prawnego. Ponadto, Sąd wskazał, że organ dokonujący autokontroli oparł się częściowo na nowych dowodach, nieznanych mu wcześniej i z którymi nie mogła się zapoznać strona skarżąca, to jest J. Ś., przez co doszło do uruchomienia nowego toku postępowania administracyjnego, niedopuszczanego z powodu wniesienia skargi na decyzję ostateczną. W konsekwencji uprawomocnienia się powyższego wyroku w dniu 13 marca 2018 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2018 r. podjął zawieszone postępowanie w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 684/17 z uwagi na ustanie przyczyn zawieszenia. W piśmie procesowym z dnia 2 maja 2018 r. uczestnik postępowania J. Ś. wniosła o oddalenie skargi wskazując, że od dnia 19 września 2016 r. nie ma dostępu do spornego lokalu. Lokal ten stanowi jej centrum życiowe i do tego lokalu strona zamierza powrócić. Na rozprawie w dniu 30 maja 2018 r. Sąd dopuścił z urzędu dowód z akt sprawy o sygnaturze III SA/Gd 821/17. Pełnomocnik uczestnika postępowania J. Ś. wniósł o oddalenie skargi, wskazując, że opuszczenie przez mandantkę spornego lokalu nie było dobrowolne i trwałe. W ocenie pełnomocnika uczestnika postępowania decyzja wydana przez organ odwoławczy jest aktem w pełni prawidłowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta jest sprawowana w oparciu o kryterium zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie zaś do treści art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Mając na uwadze wskazane powyżej kryterium kontroli Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zasadny był zarzut skargi dotyczący naruszenia przez organ drugiej instancji przepisów postępowania administracyjnego. Należy bowiem stwierdzić, że organ odwoławczy prowadząc postępowanie w sprawie, w której występowały strony o spornych interesach zaniechał uczynienia zadość obowiązkowi wyczerpującego zebrania materiału dowodowego w sprawie celem ustalenia jej stanu faktycznego, stosownie do dyspozycji art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Z przedłożonych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku dokumentów zawartych w aktach sprawy o sygnaturze III SA/Gd 821/17, z których dowód w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd dopuścił na rozprawie w dniu 30 maja 2018 r. wynika bezsprzecznie, że dokumenty ujawnione na etapie wniesienia skargi na decyzję organu odwoławczego z dnia 19 czerwca 2017 r. nr [...], to jest kopia uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia 29 czerwca 2016 r. sygn. akt [...] w sprawie o ustalenie skuteczności rozwiązania umowy najmu spornego lokalu, notatka z wizji lokalnej przeprowadzonej w spornym lokalu w dniu 14 września 2016 r. wraz z dokumentacją zdjęciową, notatka z czynności zabezpieczenia nieruchomości przeprowadzonej w dniu 19 września 2016 r. wraz z dokumentacją zdjęciową oraz notatka służbowa sporządzona w dniu 14 grudnia 2016 r. na okoliczność przeprowadzonego przeglądu stanu technicznego spornego budynku wraz ze szczegółowym wykazem stopnia zużycia / zniszczenia elementów oraz zakresem i kosztorysem wymaganych prac remontowych – istniały już w chwili wydawania przez organ drugiej instancji zaskarżonej decyzji z dnia 19 czerwca 2017 r., lecz mimo to nie zostały uwzględnione przez ten organ w toku postępowania wyjaśniającego. Fakt nieuwzględnienia wskazanej dokumentacji w toku prowadzonego postępowania, świadczący o wadliwości prowadzonego postępowania wyjaśniającego i naruszeniu art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., potwierdził w sposób bezpośredni organ odwoławczy w treści wydanej w dniu 19 sierpnia 2017 r. decyzji autokontrolnej. Sąd w tym miejscu wskazuje, że obowiązkiem organów administracji publicznej prowadzących postępowanie w sprawie o wymeldowanie jest ustalenie – w oparciu o zebrany materiał dowodowy - okoliczności faktycznych, to jest tego czy dana osoba trwale oraz dobrowolnie opuściła lokal, w którym była zameldowana na pobyt stały. Inaczej mówiąc, przesłankami wymeldowania są tylko okoliczności faktyczne, nie zaś kwestie materialnoprawne, których rozstrzygnięcie mogłoby być przedmiotem postępowania przed sądem lub innym organem. Ewidencja ludności służy bowiem jedynie rejestracji danych o miejscu rzeczywistego pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego. W świetle powyższych zapatrywań tylko jednoznaczna odpowiedź na pytanie jaki charakter należy przypisać opuszczeniu spornego lokalu przez J. Ś. pozwala na prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy stanowiąc zarazem podstawę do wymeldowania lub odmowy wymeldowania. Tylko bowiem w sytuacji, gdy dane miejsce stanowi centrum życiowe określonej osoby można mówić o utrudnianiu lub uniemożliwianiu zamieszkiwania (w kontekście braku dobrowolności opuszczenia lokalu). Należy bowiem odróżnić sytuację, w której określony lokal stanowi dla danego podmiotu centrum życiowe, od sytuacji gdy lokal pełni zupełnie inną funkcję. Ten zasadniczy aspekt sprawy - istnienia centrum życiowego - wymaga ustaleń w sferze faktów, a nie prawa, z uwagi na ewidencyjny charakter meldunku. W niniejszej sprawie mamy bowiem do czynienia, z jednej strony z twierdzeniem strony skarżącej o niezamieszkiwaniu uczestnika postępowania w spornym lokalu i wykorzystywania przez tego uczestnika środków prawnych w określonym celu, z drugiej zaś strony, z przeciwstawnym stanowiskiem uczestnika postępowania deklarującego - poprzez zainicjowanie postępowania w przedmiocie przywrócenia utraconego posiadania - wolę zamieszkania w spornym lokalu. Konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji organu odwoławczego wynika w rozpatrywanej sprawie ze stwierdzenia przez Sąd naruszenia przez ten organ wskazanych wyżej przepisów postępowania administracyjnego. Na obecnym etapie postępowania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie przesądza spełnienia lub braku spełnienia przesłanek wymeldowania J. Ś. z pobytu stałego na podstawie art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Zarzut naruszenia prawa materialnego w postaci art. 35 ustawy o ewidencji ludności – wobec niekwestionowanej przez organ odwoławczy nieprawidłowości w procesie ustalenia stanu faktycznego sprawy przez ten organ – musi być oceniony jako przedwczesny. Wobec stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Orzeczenie o kosztach postępowania (punkt II wyroku) zostało wydane w oparciu o art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 punkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 265). Na zasądzoną od organu odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę (580 zł) składają się: uiszczony wpis od skargi w wysokości 100 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej w osobie radcy prawnego w wysokości 480 zł. Z uwagi na uwzględnienie skargi i konieczność ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ drugiej instancji, należy w tym miejscu, zgodnie z wymogiem art. 141 § 4 p.p.s.a., przedstawić wiążące dla organu - w świetle art. 153 p.p.s.a. - wskazania co do dalszego postępowania. W konsekwencji uchylenia niniejszym wyrokiem decyzji organu odwoławczego konieczne jest ponowne przeprowadzenie przez ten organ postępowania wyjaśniającego z uwzględnieniem materiału dowodowego ujawnionego na etapie wskazanego powyżej postępowania autokontrolnego. Po dokonaniu powyższych czynności, skonfrontowaniu dokumentów ujawnionych w postępowaniu autokontrolnym z treścią zebranego do tej pory materiału dowodowego sprawy i umożliwieniu stronom wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań organ odwoławczy winien rozpoznać odwołanie J. Ś. od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 23 stycznia 2017 r. nr [...] i podjąć rozstrzygnięcie kończące postępowanie odwoławcze zgodnie z wymogami zawartymi w k.p.a.