III SA/Gd 695/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 15 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskiem datowanym na dzień 15 lipca 2014 r. i złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący B. M. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym wynikało, że ww. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z dwoma synami. Z kolei w świetle złożonego oświadczenia o majątku i dochodach ww. posiada dom o powierzchni 115 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 1,9 ha. Wnioskodawca – zgodnie z oświadczeniem – generuje dochody z działalności gospodarczej na poziomie 360 zł brutto miesięcznie. Nie posiada przy tym jakichkolwiek oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów wartościowych. Co istotne, na podstawie prawomocnego postanowienia wydanego przez Sąd Rejonowy w K. wnioskodawca zobligowany jest do zapłaty kwoty 34.000 zł na rzecz I. M. Z kolei w Sądzie Rejonowym w S. prowadzone jest postępowanie przeciwko I. M. o alimenty na rzecz dzieci stron. W związku z wątpliwościami co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 18 sierpnia 2014 r. (doręczonym w dniu 25 sierpnia 2014 r.), wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia: a) kserokopii wszelkich dokumentów księgowych potwierdzających wysokość miesięcznych dochodów osiąganych przez wnioskodawcę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w okresie ostatnich trzech miesięcy; b) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych, w tym rachunków lokat terminowych i rachunków dewizowych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; c) kserokopii dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania wnioskodawcy i osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym (utrzymanie domu, opłaty za energię elektryczną, gaz, telefon, lekarstwa, inne); d) kserokopii wskazywanego w formularzu PPF postanowienia wydanego przez Sąd Rejonowy w K. w przedmiocie podziału majątku wspólnego B. i I. M; e) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę wszelkich pojazdów mechanicznych (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości). W następstwie ww. zarządzenia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęły: - kopia oświadczenia wnioskodawcy o dochodach za okres styczeń – lipiec 2014 r. wykazującego brak jakichkolwiek przychodów (dochodów) w okresie kwiecień – lipiec 2014 r.; - zestawienie operacji na rachunku bankowym należącym do wnioskodawcy w okresie 28 lutego – 7 sierpnia 2014 r.; - kopia faktury za energię elektryczną dotycząca rozliczenia za okres 10 maja – 7 lipca 2014 r. opiewająca na kwotę 303,89 zł; - kopia postanowienia z dnia 22 maja 2014 r. wydanego w sprawie o podział majątku wspólnego byłych małżonków; - kopie dowodów rejestracyjnych dwóch pojazdów należących do wnioskodawcy; - kopia pisemnego oświadczenia wnioskodawcy z dnia 1 września 2014 r. w sprawie ponoszonych kosztów utrzymania; z oświadczenia wynikało, że miesięczne koszty utrzymania wnioskodawcy i jego dwóch synów wynoszą około 2.450 zł; wnioskodawca jest ponadto zobowiązany do uiszczania kwoty 400 zł tytułem świadczeń alimentacyjnych na trzeciego syna zamieszkującego wraz z matką. W tym stanie należało wskazać, co następuje. Instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 263 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077; M. Grzymisławska – Cybulska, Istota prawa pomocy [w:] Prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministarcyjnym jako element realizacji prawa do sądu, Warszawa 2013, s. 53 i n.). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ww. aktu normatywnego przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (obejmującym w realiach rozpatrywanego przypadku zwolnienie od kosztów sądowych) następuje gdy podmiot wnioskujący o prawo pomocy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Patrząc przez pryzmat regulacji zawartej w art. 246 § 1 pkt 2 ww. ustawy (która to regulacja posługuje się sformułowaniem "bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny") uznać należy, że intencją ustawodawcy było odniesienie się do aktualnej sytuacji majątkowej i osobistej wnioskodawcy, gdzie na plan pierwszy wysuwać się muszą okoliczności związane z zaspokajaniem bieżących, podstawowych potrzeb egzystencjalnych. W związku z powyższym to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Na wnioskodawcy spoczywa tym samym ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Merytoryczne rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy zaś wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Analiza akt niniejszej sprawy w konfrontacji z twierdzeniami wnioskodawcy i wskazywanymi przez niego okolicznościami nasuwa wątpliwości dotyczące sytuacji finansowej w jakiej ww. się znajduje, przesądzając o odmowie przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego za odmową przyznania prawa pomocy przemawia dalece kontrastujące zestawienie oświadczenia w przedmiocie uzyskiwanych dochodów (wskazujące na brak jakichkolwiek dochodów w okresie kwiecień – lipiec 2014 r.) z oświadczeniem w przedmiocie kosztów utrzymania i świadczeń alimentacyjnych (wskazującym na ponoszenie przez wnioskodawcę wydatków w kwocie około 2.850 zł miesięcznie). Zestawiając ww. oświadczenia trudno bowiem racjonalnie zrozumieć w jaki sposób wnioskodawca w tak trudnej sytuacji finansowej (deklarowany brak jakichkolwiek dochodów) jest w stanie w ogóle egzystować i zaspokajać podstawowe potrzeby własne oraz synów. W ocenie referendarza powyższa sytuacja może determinować uznanie, że skarżący posiada źródła dochodu, które w niniejszej sprawie nie zostały przez niego ujawnione pomimo stosownego obowiązku w tej materii. W związku z tym jego oświadczenia odnośnie braku uzyskiwanych dochodów uznać należy za niewiarygodne. Ponadto warto podkreślić, że referendarz sądowy w skierowanym do wnioskodawcy wezwaniu starał się ułatwić mu uświadomienie całokształtu prawnie doniosłych okoliczności mających wpływ na finalne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Wnioskodawca istniejących wątpliwości nie rozwiał. Z kolei zasadnicze dla rozstrzygnięcia złożonego wniosku oświadczenia z uwagi na swoją niewiarygodność nie mogą być podstawą do uznania, że w przypadku wnioskodawcy istnieje obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów sądowych. W realiach niniejszej sprawy wnioskodawca ww. zasadności nie wykazał. Referendarz sądowy zobligowany był tym samym odmówić przyznania prawa pomocy, o czym orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.