III SA/Gd 698/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A siedzibą w K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 26 czerwca 2017 r., nr [...] w przedmiocie zajęcia towaru postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. A z siedzibą w K., reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika – adwokata J. K. prowadzącego Kancelarię Adwokacką z siedzibą w L. - w skardze na opisaną wyżej decyzję wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. W nadesłanym na wezwanie Sądu formularzu urzędowym PPPr wniosku o przyznanie prawa pomocy strona skarżąca oświadczyła, że prowadzi działalność w zakresie sprzedaży hurtowej wyrobów chemicznych, sprzedaży hurtowej kwiatów i roślin, sprzedaży hurtowej pozostałych półproduktów, sprzedaży hurtowej niewyspecjalizowanej, pozostałej sprzedaży detalicznej prowadzonej poza sklepem, sprzedaży hurtowej owoców i warzyw, sprzedaży hurtowej mięsa i inne. Spółka uzasadniając wniosek wyjaśniła, że znajduje się w wyjątkowo złej sytuacji finansowej, nie ma żadnych oszczędności, z których mogłaby pokryć opłatę sądową, nie ma również możliwości zaciągnięcia pożyczki. Spółka stwierdziła, że zajęcie kontenera sprawiło, iż znalazła się ona na skraju ubóstwa, utraciła płynność finansową, kontrahenci utracili zaufanie, przez co firma nie dostaje nowych zleceń. Spółka przestała kogokolwiek zatrudniać, a jedynym zatrudnionym jest dyrektor, który nie otrzymuje wynagrodzenia. Ogromne straty wywołane zajęciem kontenera (sprowadzające się do kosztów ściągnięcia kontenera – ok. [...] USD, utraconego zarobku w kwocie ok. [...] USD) zmusiły firmę do likwidacji poprzez zbycie zaplecza biurowego, zwolnienie pracowników, sprzedaż samochodów. Wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi [...] hrywien, co stanowi równowartość [...] zł. Spółka nie posiada majątku ani środków finansowych. Spółka nie posiada żadnych środków trwałych, zaś za ostatni rok obrotowy Spółka nie osiągnęła żadnego zysku. Spółka nie posiada środków pieniężnych na rachunku bankowym o wskazanym we wniosku numerze. Spółka dodała, że nie posiada żadnych środków w kasie, nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Brak środków na bieżące zobowiązania sprawił, że Spółka ma liczne zadłużenia. Według Spółki niezwolnienie od opłaty sądowej pozbawi ją prawa do sądu i obrony swych praw. Jednocześnie z nadesłanego na wezwanie Sądu tłumaczenia uwierzytelnionego z języka ukraińskiego na język polski wyciągu z Jednolitego Państwowego Rejestru Osób Prawnych, Osób Fizycznych – Przedsiębiorców wynikało, że strona skarżąca prowadzi działalność gospodarczą w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. W związku z tym, że oświadczenia zawarte w formularzu PPPr były niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, pełnomocnik skarżącej Spółki został wezwany do przedłożenia: a) odpisów rocznych zeznań podatkowych z 2016 r. złożonych przez Spółkę do właściwego urzędu skarbowego, ewentualnie zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w tym roku; b) odpisów deklaracji w zakresie podatków pośrednich (np. akcyza, podatek od towarów i usług) składanych przez Spółkę za ostatnie trzy miesiące; c) odpisów dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość przychodów, kosztów ich uzyskania oraz osiągniętego przez spółkę dochodu (poniesionej straty) za okres od początku bieżącego roku; d) odpisów rocznych sprawozdań finansowych za 2015 r. i 2016 r. wraz z bilansem, rachunkiem zysków i strat oraz informacją dodatkową za wskazane lata; ewentualnie dokumentów potwierdzających fakt braku osiągnięcia zysku za ostatni rok obrotowy, zadeklarowany w rubryce 8. formularza PPPr; e) zestawienia środków trwałych i wyposażenia; ewentualnie dokumentów potwierdzających brak środków trwałych, zadeklarowany w rubryce 7. formularza PPPr; f) wykazu i wyciągów z wszystkich posiadanych przez Spółkę rachunków bankowych (w tym wyciągów z kont i lokat dewizowych oraz rachunków lokat terminowych) obrazujących historię (wszystkie wypłaty i wpłaty) i salda (stany) tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym w szczególności z rachunku z którego opłacone zostały koszty obsługi prawnej udzielonej przez zawodowego pełnomocnika (adwokata), reprezentującego Spółkę w niniejszej sprawie; w przypadku gdyby rachunki bankowe zostały zajęte należy przedstawić dokumenty potwierdzające ten fakt (zaświadczenia wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty, w tym o środkach udostępnionych Spółce w ww. okresie); w razie likwidacji któregokolwiek z rachunków bankowych należy przedstawić stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; g) oświadczenia czy w stosunku do Spółki złożony został wniosek o ogłoszenie upadłości, lub czy zostało wszczęte postępowanie naprawcze (w zależności od form prawnych przeciwdziałania niewypłacalności dłużników); h) oświadczenia czy Spółka aktualnie zatrudnia pracowników, a jeżeli tak o podanie ilu i w jakiej wysokości wypłaca z tego tytułu wynagrodzenia; i) podanie w jakiej wysokości Spółka ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby (np. czynsz, woda, ogrzewanie, gaz, energia elektryczna, telefony stacjonarne i telefony komórkowe), koszty obsługi księgowej, obsługi prawnej, inne koszty oraz wskazania w sposób jasny, z jakiego źródła koszty te są pokrywane; j) wykazu płatności dokonanych przez Spółkę za zakupione towary i świadczone na rzecz Spółki usługi w okresie ostatnich sześciu miesięcy (ze wskazaniem rodzaju transakcji i kwoty dokonanej płatności); k) ewentualnie innych dokumentów potwierdzających aktualną sytuację finansową Spółki oraz wskazujących środki finansowe będące w posiadaniu Spółki; wszystkie w języku polskim lub w tłumaczeniu na język polski przez upoważnionego tłumacza. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego pełnomocnik skarżącej Spółki wniósł o przedłużenie terminu na złożenie dokumentów oraz oświadczeń z uwagi na konieczność przetłumaczenia pism przez tłumacza przysięgłego. Przedłożył kopie trzech dokumentów sporządzonych w języku ukraińskim. Nadto do pisma załączono oświadczenia pełnomocnika Spółki, z których wynika, co następuje: 1) Spółka w okresie ostatnich trzech miesięcy nie uiszczała jakichkolwiek podatków pośrednich z uwagi na brak wolnych środków finansowych, 2) Spółka obecnie nie posiada jakichkolwiek środków trwałych, 3) Spółka obecnie posiada jedno konto bankowe, którego saldo zarówno w chwili obecnej, jak i w okresie ostatnich trzech miesięcy wynosi 0,00 hrywien, 4) Spółka nie zgłosiła wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego bądź naprawczego z uwagi na brak środków na poniesienie kosztów prawnych przeprowadzenia postępowania upadłościowego bądź naprawczego; w związku z powyższym formalnie Spółka w dalszym ciągu funkcjonuje jednakże de facto nie prowadzi działalności; 5) obecnie Spółka nie ponosi żadnych kosztów utrzymania związanych z zatrudnianiem pracowników albowiem nie zatrudnia pracowników; 6) obecnie Spółka nie ponosi kosztów utrzymania swojej siedziby albowiem nie posiada na ten cel jakichkolwiek środków; 7) Spółka obecnie nie dokonuje jakiegokolwiek zakupu towarów bądź usług z uwagi na brak możliwości finansowych. W przedłużonym terminie do nadesłania dodatkowych oświadczeń i dokumentów pełnomocnik skarżącej Spółki nadesłał pisma z dnia 23 października 2017 r. oraz z dnia 7 listopada 2017 r. W pierwszym z pism przedłożył w tłumaczeniu na język polski następujące dokumenty: - sprawozdanie finansowe Spółki za 2016 r., z którego wynikało, że Spółka w roku tym nie uzyskała przychodu, - deklarację podatkowej Spółki za 2016 r., w której nie wykazano wysokości przychodu, dochodu, ani podatków, - oświadczenie Spółki odnośnie jej sytuacji finansowej, w którym wyjaśniono, że: Spółka w ciągu ubiegłego roku nie uzyskiwała przychodów z tytułu działalności i zanotowała zerowy obrót, co potwierdzają sprawozdanie finansowe i deklaracja podatkowa z osiągniętych zysków; w chwili obecnej firma nie zatrudnia pracowników, nie ponosi kosztów z tytułu prowadzenia biura ani innych kosztów związanych z działalnością przedsiębiorstwa; firma nie zwracała się z wnioskiem o ogłoszenie upadłości i przeciwko firmie nie są prowadzone postępowania sądowe; rozliczenia za usługi prawne w zakresie niniejszej sprawy będą przeprowadzone po zwolnieniu zajęcia z towaru w Polsce i jego sprzedaży na Ukrainie, co zostało uzgodnione z adwokatem, prowadzącym niniejszą sprawę. W piśmie z dnia 7 listopada 2017 r. (wpływ do tutejszego Sądu w dniu 14 listopada 2017 r. ) pełnomocnik skarżącej Spółki wyjaśnił, że od przyznania prawa pomocy zależy dalsza możliwość obrony praw Spółki. W jego ocenie dotychczas złożone dokumenty, zwłaszcza przetłumaczone oryginały zeznań podatkowych, bilanse finansowe Spółki przekonują o opłakanej sytuacji finansowej Spółki. Pełnomocnik Spółki wskazał, że skarżąca Spółka jest typem spółki "próżnej" (nieposiadającej już żadnych aktywów), i gdyby było tę Spółkę na to stać to prawdopodobnie uległaby formalnej likwidacji, niemniej funkcjonuje ona m.in. po to by zakończyć kwestię transakcji dotyczącej środków ochrony roślin – będącej przedmiotem niniejszego postępowania. Straty jakie wyrządzone zostały Spółce poprzez zajęcie kontenera, "zamrożenie" przepływu towaru, napiętrzające się roszczenia od odbiorców tej dostawy, sprawiają, że nie ma realnej możliwości, by skarżąca uiściła kwotę wpisu sądowego. Oceniając wniosek Spółki o zwolnienie od kosztów sądowych, należało stwierdzić, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a." stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 ww. ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym (§ 1); prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2); prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3); częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§ 4). Należy zaznaczyć, że skarżąca Spółka składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu wskazać trzeba, że użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Treść powołanego przepisu wskazuje nadto, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z jednej strony, z uwzględnianiem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony - jej możliwości finansowych. Mieć zatem należy na względzie, że aktem zaskarżonym przez Spółkę w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej o zajęciu towaru, w związku z czym - w świetle § 2 ust. 3 pkt 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r., nr 221, poz. 2193) – wpis w sprawie skargi na tego rodzaju decyzję jest wpisem stałym z zakresu prawa celnego i wynosi 500 zł. Ze złożonego wniosku wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi [...] hrywien, co stanowi równowartość [...] zł. Za okres 2016 r. Spółka nie osiągnęła jakiegokolwiek przychodu, czy zysku, co wynikało z przedłożonego sprawozdania finansowego i deklaracji podatkowej za 2016 r. W pozostałym zakresie Spółka ograniczyła się do złożenia oświadczeń o braku jakichkolwiek środków trwałych, oszczędności, czy innych aktywów. Spółka nie wykazała przy tym, aby doszło do zawieszenia, ani likwidacji prowadzonej działalności gospodarczej, czy też do wszczęcia wobec niej postępowania upadłościowego, układowego, bądź naprawczego lub innego odpowiednika postępowania wobec niewypłacalnego dłużnika. Wobec wniesienia przez Spółkę wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym złożone oświadczenia okazały się gołosłowne i niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, referendarz sądowy w oparciu o treść art. 255 p.p.s.a. wezwał spółkę zarządzeniem do uzupełnienia informacji i nadesłania określonych w wezwaniu dokumentów. Niczym niepoparte twierdzenia Spółki odnośnie braku zdolności płatniczej wymagały bowiem wezwania do uzupełnienia danych w takim zakresie, który pozwoliłby na rzeczywistą analizę stanu majątkowego strony. Spółka nie przedkładając wszystkich, objętych wezwaniem z dnia 22 września 2017 r., dokumentów i oświadczeń uniemożliwiła dokonania rzetelnej oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych i sytuacji finansowej. Wynika to z uchylenia się przez Spółkę od przedstawienia sprawozdania finansowego za 2015 r., które mogłoby ukazać wysokość osiągniętego przychodu, dochodu lub straty wraz z kosztami uzyskania przychodu w roku podatkowym poprzedzającym rok 2016 r. Nadto, deklarując brak środków finansowych na opisanym w formularzu urzędowym PPPr rachunku bankowym, okoliczności tej jednak nie potwierdziła wyciągiem z rachunku bankowego za ostatnie trzy miesiące, mimo wezwania. Podnosząc brak jakichkolwiek przychodów i aktywów Spółka jednocześnie wskazuje, że pozostaje w obrocie gospodarczym. Jak wskazuje, istnieje jedynie w celu zakończenia kwestii transakcji dotyczącej towaru będącego przedmiotem zajęcia w niniejszej sprawie. Niewątpliwie zatem Spółka posiada lub powinna zaplanować we wcześniejszym okresie środki finansowe na pokrycie kosztów dochodzenia swych praw związanych z powyższą kwestią, do których zaliczają się m.in. koszty sądowe. Dokumenty powyższe, a objęte wezwaniem, były istotne dla dokonania rzetelnej oceny dotychczasowych możliwości płatniczych wnioskodawcy, albowiem do zwykłych kosztów działalności gospodarczej zaliczają się również opłaty sądowe. Przedsiębiorca nie może tych wydatków pomijać w planowaniu kosztów swojej działalności, licząc na to, że uzyska dofinansowanie z budżetu państwa. Traktowanie innych kosztów działalności z pierwszeństwem przed kosztami sądowymi nie znajduje żadnego uzasadnienia. Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w takim przypadku, gdy podmiot kontynuuje swoją działalność, stanowiłoby nadużycie wnioskowanej instytucji. Powstanie trudności finansowych, przykładowo wobec niepowodzenia określonego przedsięwzięcia gospodarczego, nie jest przy tym nadzwyczajną okolicznością, pozwalającą na potraktowanie skarżącej Spółki w sposób uprzywilejowany i sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym. W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, że zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na ponoszenie kosztów sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. Dlatego dla oceny istnienia przesłanki, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa strony na dzień wniesienia skargi do sądu, ale także jej sytuacja we wcześniejszym okresie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 kwietnia 2009 r., I FZ 70/09, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Mając zatem na uwadze ustaloną wysokość opłat sądowych w niniejszej sprawie, których najwyższa pozycja tytułem wpisu od skargi wynosi 500 zł, a ewentualne dalsze koszty sądowe to koszty opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem doręczony na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia (100 zł) oraz wpis od skargi kasacyjnej (250 zł), a także nieprzedstawienie przez skarżącą Spółkę w sposób wyczerpujący, na wezwanie wystosowane w trybie art. 255 p.p.s.a., niezbędnych danych obrazujących jej sytuację finansową i możliwości płatnicze, brak jest podstaw, by stwierdzić, że Spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Z uwagi na powyższe postanowiono, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzec jak w sentencji postanowienia.