III SA/Gd 7/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.), Sędziowie WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka, WSA Jolanta Sudoł, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 3 października 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Wnioskiem z dnia 20 lipca 2011 r. M. K. zamieszały w miejscowości T. (N. W. L.), utrzymujący się z renty z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w kwocie 1.085,57 zł miesięcznie i będący osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. W. L. o udzielenie pomocy finansowej w formie pożyczki zwrotnej w wysokości 5.000 zł na pokrycie należności względem banku z możliwością jej spłaty w kwocie 140 zł miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku wskazano m.in., że uzyskiwana renta nie pozwala na spłatę zobowiązań względem banku w sytuacji konieczności ponoszenia innych wydatków (leki, środki czystości, opał). Decyzją z dnia 18 sierpnia 2011 r. nr [...] Wójt Gminy wskazując w podstawie prawnej art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej w skrócie k.p.a.), art. 3 ust. 3 i 4, art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 40 ust. 1 – 3, art. 41 pkt 2, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.), § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (bez wskazania publikatora) orzekł o odmowie udzielenia wnioskodawcy pomocy finansowej w postaci zwrotnego specjalnego zasiłku celowego i pomocy z tytułu zdarzenia losowego. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, ze w świetle ustawy o pomocy społecznej kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł. Dochód wnioskodawcy jest kwotą znacznie wyższą od przedmiotowego kryterium i w związku z tym zasadniczo dyskwalifikuje możliwość skorzystania ze świadczeń z pomocy społecznej. Nie mniej jednak w/w ustawa w art. 40 ust. 1 – 3 oraz w art. 42 pkt 2 daje możliwość przyznania pomocy finansowej niezależnie od kryterium dochodowego jednakże "w szczególnie uzasadnionych przypadkach". Organ analizując rozpatrywane przypadki na tle realiów sytuacji faktycznej wnioskodawcy doszedł do przekonania, że w sprawie nie zaszły absolutnie wyjątkowe okoliczności. Zaciągnięte kredyty – rzutujące z oczywistych względów na sytuację finansową wnioskodawcy – są dobrowolnym wyborem wnioskodawcy. W ocenie organu otrzymywany stały dochód winien w pełni zabezpieczyć podstawowe potrzeby życiowe wnioskodawcy. Nadto Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc jak również udzielać wszelkich świadczeń w oczekiwanej przez te osoby formie i wysokości. W odwołaniu od w/w decyzji M. K. kwestionując ustalenia i rozstrzygnięcie Wójta Gminy wniósł o przyznanie wnioskowanej pomocy finansowej. Odwołujący przywołał swoją trudną sytuację finansową oraz wskazał, że wnioskowana kwota pożyczki pozwoli na wyjście z bardzo trudnej sytuacji finansowej, w której się znalazł. Decyzją z dnia 3 października 2011 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 856 ze zm.), art. 127 § 2 w zw. z art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 3 ust. 3 i 4 oraz art. 41 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej utrzymało w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu wydanej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że dochód strony prawie dwukrotnie przekracza kryterium dochodowe określone w ustawie o pomocy społecznej. Co istotne, ustawa o pomocy społecznej w art. 40 i 41 przewiduje możliwość udzielenia pomocy nawet pomimo przekroczenia kryterium dochodowego. Zgodnie bowiem z art. 41 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Nie mniej jednak, przyznawanie świadczeń na specjalnych zasadach ma charakter absolutnie wyjątkowy a organ ma obowiązek rozważyć sytuację życiową określonej osoby ubiegającej się o pomoc właśnie w kategoriach przypadku szczególnie uzasadnionego. W rozpatrywanej sprawie organ I instancji dokonał oceny okoliczności sprawy i zasadnie uznał, że nagromadzenie zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów nie może być zaliczone do kategorii szczególnie uzasadnionych przypadków. Stanowisko to potwierdził nadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 4 listopada 2009 r. sygn. akt II SA/Sz 854/08 uznając, że świadczenie przyznane w sytuacjach zupełnie wyjątkowych winno być przeznaczone na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych osób korzystających z takiej pomocy. Za takie potrzeby nie może być uznana spłata należności kredytowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku M. K. powtórzył w istocie argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Skarżący powołując się regulację normatywną zawartą w ustawie o pomocy społecznej ponownie wskazał, że jego ciężka sytuacja materialna uzasadnia przyznanie wnioskowanego świadczenia przy czym obecnie wystarczającą dla skarżącego kwotą jest kwota w wysokości 3500 zł. Do skargi załączone zostały m.in.: karta informacyjna leczenia szpitalnego skarżącego oraz protokół ze spotkania przedstawicieli Rady Gminy ze skarżącym z dnia 26 października 2011 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, a więc polega na weryfikacji decyzji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Oznacza to, że sąd nie może w ocenie legalności zaskarżonej decyzji ograniczać się jedynie do zarzutów sformułowanych wprost w skardze, ale powinien także wadliwość kontrolowanego aktu podnosić z urzędu. Analizując zaskarżone do Sądu rozstrzygnięcia w oparciu o w/w kryterium należy w pierwszej kolejności wskazać, że w świetle art. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej pomocy udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności; bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej całodobowe placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudności w integracji cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Z uwagi na to, że skarżący jest osobą niepełnosprawną oraz samotnie gospodarującą uprawniony był do ubiegania się o przyznanie pomocy społecznej. Nie ulega nadto wątpliwości, że uzyskiwany przez skarżącego dochód w kwocie 1.085,57 zł miesięcznie przekracza kryterium ustawowe uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej, a wynoszące dla osoby samotnie gospodarującej 477 zł. Nie mniej jednak art. 41 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Z kolei zgodnie z art. 43 ust. 1 ustawy osobie albo rodzinie gmina może przyznać pomoc w formie pieniężnej lub rzeczowej, w celu ekonomicznego usamodzielnienia. Pomoc w formie pieniężnej w celu ekonomicznego usamodzielnienia może być przyznana w formie jednorazowego zasiłku celowego lub nieoprocentowanej pożyczki (ust. 2 ). Specjalny zasiłek celowy może być zatem przyznany osobie lub rodzinie uzyskującej dochód przekraczający kryterium dochodowe. Jednocześnie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej nakłada na organ pomocy społecznej obowiązek rozważenia sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach "przypadku szczególnie uzasadnionego", przy czym na ocenę w tym zakresie nie ma wpływu wysokość uzyskiwanego dochodu. Celem tego przepisu jest bowiem stworzenie możliwości przyznania żądanego zasiłku celowego właśnie w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza kryterium dochodowe ustalone w art. 8 ust. 1 w/w ustawy. Co istotne, ustawodawca nie wyjaśnia co należy uznać za szczególnie uzasadnione przypadki, jednak w ocenie Sądu muszą one bezsprzecznie nawiązywać do zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych człowieka takich jak żywność, lekarstwa czy zakup opału. Zdaniem Sądu spłata pożyczki, kredytu nie mieści się w katalogu potrzeb bytowych, na które może być przyznana pomoc celowa ze środków pomocy społecznej ( por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 września 2011 r. sygn. akt VIII SA/Wa 502/11 opubl. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku celowego ma jednakże charakter uznaniowy, co wynika z użytego przez ustawodawcę sformułowania "[...] może być przyznany [...]". Decyzja w tym przedmiocie podejmowana jest więc na podstawie tzw. uznania administracyjnego. Nadto z art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej wynika, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W związku z tym organ administracji publicznej może odmówić przyznania świadczenia lub też przyznać je w innym rozmiarze niż domaga się tego strona. Zarówno przyznanie świadczenia, jak i jego wysokość, uzależnione są bowiem od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Innymi słowy, ta ostatnia norma prawna jednoznacznie wskazuje, że organy administracji nie posiadają całkowitej swobody w zakresie przyznania zasiłków celowych, gdyż zasadniczym ograniczeniem są opisane wyżej możliwości konkretnego ośrodka pomocy społecznej. Oznacza to, że w przypadku braku odpowiednich środków finansowych na przyznawanie zasiłków celowych organy administracji winny dzielić posiadane środki pomiędzy wszystkie osoby ubiegające się o tą formę pomocy pieniężnej. Warto również wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 stycznia 2008 r. (sygn. akt l OSK 624/2007, http://orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdził, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi bowiem mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Przenosząc powyższe kwestie w realia rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że bezsprzecznie skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Jest osobą schorowaną, w podeszłym wieku, korzystającą z pomocy społecznej zgodnie z jej celami i zadaniami określonymi w art. 2 i 3 ustawy. Świadczy o tym bowiem materiał dowodowy, w tym decyzje administracyjne wydawane wobec skarżącego przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w N. W. L. na przestrzeni lat 2009 – 2010. W/w okoliczności nie mogą jednakże automatycznie rzutować na treść rozstrzygnięć odnoszących się do wniosku o przyznanie pomocy finansowej na spłatę zaciągniętych zobowiązań kredytowych. W sytuacji gdy organ dokonując oceny wszystkich okoliczności sprawy, do czego zobowiązuje go art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., uznał, że uzyskiwany przez skarżącego dochód świadczy o tym, że nie jest on w ogóle pozbawiony środków do życia a zobowiązania, które skarżący zamierza pokryć z uzyskanego świadczenia powstały wyłącznie wskutek działań samego skarżącego (chodzi o dobrowolnie zaciągnięte zobowiązanie kredytowe), to w ocenie Sądu nie można w takiej sytuacji stwierdzić, że wydane w sprawie rozstrzygnięcia naruszają prawo. Na ocenę prawidłowości rozstrzygnięć wydanych w sprawie nie mogą mieć również wpływu zdarzenia, które nie są powiązane z bieżącą sytuacją skarżącego oraz te, które miały miejsce w dalekiej przeszłości, w tym wypadek samochody o którym wspomina skarżący. W ocenie Sądu organy obydwu instancji rozstrzygając sprawę dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych znając dokładnie sytuację życiową skarżącego (w następstwie aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez organ I instancji – art. 107 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej), i prowadziły postępowanie w zgodzie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie budzi zastrzeżeń poczyniona przez organy administracji stanowcza ocena, że wobec ograniczonych możliwości finansowych pomocy społecznej świadczenia powinny w pierwszym rzędzie zostać skierowane do osób pozostających w znacznie trudniejszej sytuacji życiowej niż sam skarżący. Nadto organy orzekające w sprawie prawidłowo powołały i zastosowały przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W tym stanie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił wniesioną skargę.