III SA/Gd 7/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędziowie Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Janina Guść (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Hanna Tarnawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2019 r. sprawy ze skargi G. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 13 listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie przyznania prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z dnia 13 listopada 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję Wójta Gminy z dnia 11 września 2018 r. w części dotyczącej okresu przyznanego prawa do świadczeń opieki zdrowotnej i orzekło o przyznaniu G.Ż. prawa do świadczeń opieki zdrowotnej na okres 90 dni od dnia 29 czerwca 2018 r. W pozostałej części Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne: [...] zwróciło się do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z wnioskiem o wydanie decyzji o ubezpieczeniu zdrowotnym pacjenta G.Ż., przyjętego w dniu 29 czerwca 2018 r. na Oddział Ortopedii i Traumatologii Narządu Ruchu, na którym przebywał do 30 czerwca 2018 r. Organ I instancji ustalił, że G.Ż. przebywa w areszcie śledczym w [...] do dnia 23 lutego 2020 r., nie pracuje, nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy, nie jest ubezpieczony, nie ma żadnych dochodów, nie ma rodziny. Decyzją z dnia 11 września 2018 r. Wójt Gminy przyznał G.Ż. prawo do świadczeń opieki zdrowotnej od dnia 29 czerwca 2018 r. do dnia 30 czerwca 2018 r. G.Ż. złożył odwołanie od przedmiotowej decyzji. Wniósł on o zawieszenie sprawy do czasu zakończenia postępowania w Prokuraturze przeciwko [...] i o przekazanie akt sprawy do wskazanej jednostki prokuratury. Odwołujący podniósł, że zabiegu dokonano nieprawidłowo i bez jego pisemnej zgody, co stanowi przestępstwo, w szpitalu zniszczono jego odzież i zaginął mu portfel. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 13 listopada 2018 r. uchyliło decyzję Wójta Gmina w części dotyczącej okresu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, przyznając świadczenie na okres 90 dni od dnia 29 czerwca 2018 r. W pozostałej części utrzymano decyzję w mocy. Organ odwoławczy uznał za prawidłowe ustalenia organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ przywołał treść art. 2 ust.1 pkt 2, art. 54 ust. 1, ust. 2, ust. 4, ust. 6 i ust. 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1510), powoływanej dalej jako "ustawa o świadczeniach" lub "ustawa". Na podstawie powyższych przepisów organ stwierdził, że osoba nieposiadająca ubezpieczenia zdrowotnego może zostać objęta prawem do świadczenia opieki zdrowotnej. G.Ż. nie miał ubezpieczenia zdrowotnego z innego źródła, jego dochód nie przekraczał ustawowego kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508), powoływanej dalej jako "u.p.s." a w sprawie nie wystąpiła negatywna przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia wskazana w art. 12 u.p.s., tj. stwierdzenie dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową skarżącego. Organ odwoławczy wskazał, że prawidłowo rozstrzygnięto w niniejszej sprawie o przyznaniu G.Ż. prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych od dnia 29 czerwca 2018 r., gdyż w tym dniu trafił on na szpitalny oddział ratunkowy. Organ zaznaczył, że wniosek o ustalenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej wystosowany został przez zakład opiekuńczo-leczniczy, zatem brak ubiegania się przez G. Ż. o takie świadczenie nie może mieć wpływu na wydane rozstrzygnięcie. Zmianę okresu przyznanego prawa do świadczeń opieki zdrowotnej na okres 90 dni od dnia 29 czerwca 2018 r. organ odwoławczy uzasadnił normą art. 54 ust. 7 ustawy o świadczeniach. W złożonej skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku G. Ż. zakwestionował prawidłowość decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, powtarzając argumentację zawartą w odwołaniu. Skarżący wniósł o obciążenie kosztami źle wykonanego zabiegu Prezesa Centrum Zdrowia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu decyzji. Kolegium stwierdziło, że okoliczności przytoczone przez skarżącego nie mają wpływu na prawidłowość wydanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Uwzględnienie skargi, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako p.p.s.a., następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów postępowania dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z unormowania art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika nadto, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów Sąd stwierdził, że narusza ona prawo w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego, aczkolwiek nie z powodu podniesionych w skardze zarzutów. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 54 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym, dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2, jest decyzja wójta (burmistrza, prezydenta) gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy, potwierdzająca to prawo. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy, do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na zasadach określonych w ustawie mają prawo osoby objęte powszechnym - obowiązkowym i dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym, zwane dalej "ubezpieczonymi" oraz inne niż ubezpieczeni osoby posiadające miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, które posiadają obywatelstwo polskie lub uzyskały w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, lub zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2017 r. poz. 2206 i 2282 oraz z 2018 r. poz. 107, 138 i 771), spełniające kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1769 i 1985 oraz z 2018 r. poz. 650 i 700), co do których nie stwierdzono okoliczności, o której mowa w art. 12 tej ustawy, na zasadach i w zakresie określonych dla ubezpieczonych. W art. 12a ustawy wskazano, że przepisów ustawy, z wyłączeniem przepisów określających zasady i tryb finansowania z budżetu państwa świadczeń opieki zdrowotnej oraz przepisów określających prawo do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie przepisów o koordynacji, nie stosuje się wobec osób, którym świadczenia zdrowotne są udzielane bezpłatnie, bez względu na uprawnienia z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego, na podstawie art. 102 pkt 1 i art. 115 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2018 r. poz. 652 i 1010), powoływanej dalej jako k.k.w. Zgodnie z art. 102 pkt 1 k.k.w. skazany ma prawo w szczególności do odpowiedniego ze względu na zachowanie zdrowia wyżywienia, odzieży, warunków bytowych, pomieszczeń oraz świadczeń zdrowotnych i odpowiednich warunków higieny. Natomiast w myśl art. 115 § 1 k.k.w. skazanemu zapewnia się bezpłatne świadczenia zdrowotne, leki i artykuły sanitarne. Z przepisów tych wynika prawo skazanego do świadczeń zdrowotnych niezależne od jego ubezpieczenia, wynikające z faktu odbywania kary pozbawienia wolności. Na podstawie art. 13 ustawy o świadczeniach, świadczenia opieki zdrowotnej udzielane świadczeniobiorcom innym niż ubezpieczeni są finansowane z budżetu państwa, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej. Sposób i tryb finansowania świadczeń z budżetu państwa określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 grudnia 2014 r. w sprawie sposobu i trybu finansowania z budżetu państwa świadczeń opieki zdrowotnej (Dz. U. z 2014 r. poz. 1979), wydane na podstawie delegacji ustawowej wynikającej z art. 134a ustawy. Zgodnie z § 2 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia, świadczenia opieki zdrowotnej, o których mowa w art. 12a ustawy, są finansowane przez Ministra Sprawiedliwości ze środków budżetu państwa. Z § 6 pkt 1 tego rozporządzenia wynika, że Minister Sprawiedliwości, przekazuje na wskazany rachunek bankowy środki finansowe za udzielone świadczenia opieki zdrowotnej, o których mowa w § 3 ust. 1 – świadczeniodawcy na podstawie faktury i zestawienia sporządzonego zgodnie z § 3 lub zestawienia sporządzonego zgodnie z § 4 lub § 5. W konsekwencji, zgodnie z § 2 ust. 2 pkt 3 cytowanego rozporządzenia, świadczenia opieki zdrowotnej dla osób pozbawionych wolności finansowane są przez Ministra Sprawiedliwości ze środków budżetu państwa, z części, której jest dysponentem. Szczegółowe warunki udzielania świadczeń osobom pozbawionym wolności reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 czerwca 2012 r. w sprawie udzielania świadczeń zdrowotnych przez podmioty lecznicze dla osób pozbawionych wolności (Dz.U z 2017 r. poz. 2131). Skoro przepisów ustawy (z wyłączeniem przepisów określających zasady i tryb finansowania z budżetu państwa świadczeń opieki zdrowotnej) nie stosuje się wobec osób, którym świadczenia zdrowotne są udzielane bezpłatnie, bez względu na uprawnienia z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego, na podstawie art. 102 pkt 1 i art. 115 § 1 k.k.w., do osób takich nie znajduje zastosowania przepis art. 54 ustawy (por. kom. do art. 12a ustawy Iwona Kowalska-Mańkowska w Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Komentarz pod red. Agnieszki Pietraszewskiej-Macheta wyd. III WKP 2018 r.). Wobec odbywającego karę pozbawienia wolności nie wydaje się decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń z opieki zdrowotnej. Decyzja taka jest wydawana w tym celu aby umożliwić danej osobie korzystanie ze świadczeń opieki zdrowotnej. W przypadku natomiast osób skazanych ich prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, wynika z ustawy, tj. z art. 115 § 1 k.k.w. Na podstawie powyższych przepisów skarżącemu przysługiwała bezpłatna opieka zdrowotna w trakcie pobytu w szpitalu jako osobie odbywającej karę pozbawienia wolności. Wskazać także należy, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte na wniosek A. Spółki z o.o. z siedzibą w S.G.. Podmiotowi temu, jako świadczeniodawcy, co do zasady, przysługiwało prawo do złożenia wniosku w trybie art. 54 ust. 4 ustawy o świadczeniach w określonych okolicznościach. Zgodnie z art. 54 ust. 4 ustawy o świadczeniach, decyzję, o której mowa w ust. 1, wydaje się na wniosek świadczeniobiorcy, a w przypadku stanu nagłego - na wniosek świadczeniodawcy udzielającego świadczenia opieki zdrowotnej, złożony niezwłocznie po udzieleniu świadczenia. Świadczenie udzielono 29 i 30 czerwca 2018 r., a wniosek złożono 3 lipca 2018 r., co spełnia warunek niezwłoczności. Prawdopodobnie w sprawie istniała także przesłanka stanu nagłego, bowiem skarżący był przyjęty na oddział ratunkowy. Zaistnienie obu przesłanek wymienionych w art. 54 ust. 4 ustawy, umożliwiających świadczeniodawcy złożenie wniosku, co do zasady, winno być przez organ sprawdzone, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca, organy obu instancji zaniechały bowiem rozważenia tej kwestii. A. Spółka z o.o. z siedzibą w S.G. brało udział w postępowaniu przed organem I instancji. Spółka została jednak pominięta w postępowaniu odwoławczym, mimo, że winna być, jako wnioskodawca, uczestnikiem postępowania. Okoliczność ta świadczy o zaistnieniu podstawy wznowieniowej z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Ponieważ wniosek uwzględniono bezzasadnie, z uwagi na ustawowe prawo skarżącego do świadczeń z opieki zdrowotnej, zarzuty podniesione w skardze nie polegały rozważeniu. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że w toku postępowania sądowoadministracyjnego ze skargi na decyzję przyznającą prawo do brak jest podstaw do oceny prawidłowości wykonanych zabiegów medycznych. W związku z powyższym, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy w toku ponownego rozpatrzenia sprawy winien zapewnić udział w postępowaniu wnioskodawcy. Organ ten z uwagi na przedstawioną w wyroku ocenę prawną nie może orzekać w sprawie merytorycznie, lecz winien uchylić wydaną w sprawie decyzję. W sytuacji cofnięcia wniosku organ umorzy postępowanie administracyjne z uwagi na cofnięcie wniosku na podstawie art. 105 § 2 k.p.a. Natomiast w sytuacji jego podtrzymania winien umorzyć postępowanie administracyjne jako bezprzedmiotowe na podstawie art 105 § 1 k.p.a. Co do zasady, organ I instancji powinien wydać w sprawie postanowienie z art. 61a § 1 k.p.a., zgodnie z którym, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przesłanką do wydania postanowienia w trybie art. 61a § 1 k.p.a. jest zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Należy przez nie rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Należy do nich m.in. przypadek, gdy brak jest w przepisach prawa podstawy do rozpatrzenia żądania. Skoro z unormowania art. 12a ustawy wynika, że przepisów ustawy, w tym art. 54 nie stosuje się wobec osób pozbawionych wolności, postępowanie z wniosku A. Spółki z o.o. z siedzibą w S.G. nie powinno być wszczęte (niezależnie od oceny kwestii jego legitymacji do złożenia wniosku, która nie została prawidłowo wyjaśniona z uwagi na zaniechanie prze organy oceny czy w sprawie zachodzi przypadek stanu nagłego o jakim jest mowa w art. 54 ust. 4 ustawy).