III SA/Gd 71/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Sędziowie Sędzia WSA Felicja Kajut, Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.), Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Pobojewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2018 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 października 2017 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 14 sierpnia 2017 r. nr [...]. Decyzją z dnia 26 października 2017 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie m.in. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 8 ust. 1-4, art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.), art. 2 , art. 3 pkt 1 , art. 5 ust. 1 i art. 7 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" ( Dz.U. z 2005 r., nr 267, poz. 2259) , utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 14 sierpnia 2017 r., odmawiającą A. P. przyznania pomocy w postaci zasiłku celowego na opłaty i żywność. Przyczyną wydania decyzji odmownej było przekroczenie kryterium dochodowego z uwagi na wliczenie do dochodu rodziny kwoty umorzonych odsetek za zwłokę od zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych w kwocie 25.338 zł. Organ wyjaśnił, że wysokość dochodu warunkująca prawo do otrzymania świadczenia uregulowana została w art. 8 ustawy o pomocy społecznej, do którego odwołuje się art. 5 ust. 1 ustawy o ustanowieniu wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania. Art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej wskazuje, na potrzeby postępowań z zakresu pomocy społecznej, jakich przychodów nie wlicza się do dochodów. Wyliczenie to ma charakter zamknięty, co oznacza, że wszelkie niewymienione w nim miesięczne przychody - bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, należy uznać za dochód. Analiza przepisów potwierdza, że kwota umorzonych przez urząd skarbowy odsetek za zwłokę od zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości w kwocie 25.338,00 zł mieści się w kategorii dochodu, gdyż ani w art. 8 ust. 4 ustawy, ani w innych jej przepisach nie wymienia się kwot pochodzących z takiego źródła, jako podlegającej wyłączeniu przy ustalaniu dochodu osoby korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej. Nie ma znaczenia, czy strona fizycznie środki te otrzymała, czy też nie, ani też czy nimi fizycznie dysponuje, albowiem umorzenie odsetek stanowiło nieodpłatne świadczenie. Strona została bowiem zwolniona z wcześniejszego zobowiązania i nie doszło do uszczuplenia jej majątku o kwotę zaległych odsetek w związku z koniecznością ich spłaty. Okoliczność ta przybrała formę przysporzenia majątkowego. Stanowisko organu I instancji w tej sytuacji było prawidłowe i kwotę umorzonych odsetek należało uznać za dochód rodziny. W oparciu o art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej kwotę tego dochodu należało rozliczyć w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został uzyskany, tj. od dnia 8.02.2017r. Zatem miesięczny dochód rodziny z tego tytułu wyniósł 2.111,50 zł. Doliczenie do tego dochodu pozostałych źródeł dochodowych strony, a więc zasiłków rodzinnych w kwocie 382,00 zł, otrzymywanych alimentów 900,00 zł, dodatku z tytułu wielodzietności w wysokości 95,00 zł, dodatku z tytułu samotnego wychowywania w kwocie 193,00 zł dało łączny dochód rodziny – 3.682,50 zł. W związku z tym dochód na osobę w rodzinie przekroczył kryterium dochodowe zarówno zakreślone art. 5 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", jak i zakreślone treścią art. 8 ustawy o pomocy społecznej. Stronie nie mógł być przyznany zasiłek celowy. Ponadto nie było też podstaw do uznania, że sytuacja rodzinna strony stanowi "szczególny przypadek" uzasadniający przyznanie takiego zasiłku. Wnioskodawczyni jest osobą zdrową, znajdującą się w wieku pełnej aktywności zawodowej, brak zatem obiektywnych przeszkód w podjęciu zatrudnienia, a tym samym w pozyskaniu środków finansowych. Najstarszy syn strony jest pełnoletni i może w czasie wolnym od nauki szkolnej podjąć pracę zarobkową, a tym samym zarobić chociażby na własne utrzymanie. W skardze na w/w decyzję organu odwoławczego wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku A. P. wniosła o jej uchylenie. Zarzuciła, że organy błędnie uznały za dochód kwotę umorzonych przez urząd skarbowy odsetek, bowiem zostały one umorzone z uwagi na brak możliwości ich egzekucji. Kwota ta nie była jej oszczędnością, bowiem nie mogła i nie może przeznaczyć tych pieniędzy na utrzymanie rodziny. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej odrzucenie bądź oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Organ wskazał, że zaskarżona decyzja została doręczona skarżącej w dniu 20 listopada 2017 r., a skarga została wniesiona w dniu 27 grudnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że wbrew stanowisku organu skarga została wniesiona w terminie. Decyzję organu odwoławczego doręczono skarżącej w dniu 28 listopada 2017 r., a nie 20 listopada 2017 r., jak wskazał organ. Skarga wniesiona została w dniu 27 grudnia 2017 r., czyli w terminie trzydziestu dni od doręczenia decyzji, zgodnie z art. 53 § 1 p.p.s.a. Zaskarżonymi decyzjami odmówiono skarżącej przyznania pomocy finansowej w postaci zasiłku celowego na opłaty i żywność uznając, że umorzenie odsetek za zwłokę w zaległościach od należności podatkowych jest dochodem w rozumieniu ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( tj. Dz.U. z 2017 r., poz.1769 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". Uwzględnienie tej kwoty spowodowało przekroczenie kryterium dochodowego, uprawniającego skarżącą do uzyskania przedmiotowego świadczenia. Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Zgodnie natomiast z art. 8 ust. 4 ustawy do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych; 5a) świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej, o których mowa w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. poz. 693 i 1220); 6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego; 7) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 195, z późn. zm.), oraz dodatku wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2017 r. poz. 697 i 1292); 8) świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (Dz. U. z 2017 r. poz. 1459). Organy obu instancji uznały, że wyliczenie powyższe ma charakter zamknięty , wobec czego wszelkie niewymienione w nim miesięczne przychody należy uznać za dochód, w tym umorzone odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych. Uznały też, że nie jest istotne, czy strona fizycznie otrzymała te środki, bowiem było to przysporzenie majątkowe. W związku z tym na podstawie art. 8 ust. 11 ustawy kwotę tego dochodu organy rozliczyły w równych częściach na dwanaście miesięcy. W ocenie Sądu stanowiska organów zaaprobować nie można. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd zawarty w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2802/13 ( publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych ), że definicja z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uznaje nie przychód należny za dany miesiąc, ale przychód z miesiąca, niezależnie od tytułu i źródła uzyskania. Przychód ten ma być uzyskany, co wskazuje na faktyczny aspekt sytuacji majątkowej strony. Rozwiązanie to podkreśla uzależnienie pomocy społecznej od faktycznego stanu majątkowego i faktycznych dochodów uzyskanych w danym okresie, nie zaś dochodów nominalnie należnych". W ocenie Sądu w rozumieniu omawianych przepisów za dochód można uznać jedynie taki dochód , którym strona może realnie dysponować, bowiem przy dokonywaniu wykładni powyższych przepisów nie można zapominać, że dotyczą one pomocy społecznej, udzielanej osobom i rodzinom znajdującym się w gorszej sytuacji materialnej. Zauważyć też należy, że przepis art. 8 ust. 11 ustawy, na podstawie którego organy dokonały rozliczenia kwoty umorzonej na 12 kolejnych miesięcy , ma treść następującą: "w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty: 1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, 2) kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie - kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony". Podkreślenia wymaga, że w przepisie tym mowa jest o dochodzie wypłaconym, co potwierdza prezentowaną powyżej tezę, że środki, od których zależy wysokość dochodu, mająca znaczenie dla uzyskania świadczeń z pomocy społecznej, muszą być dla strony realnie dostępne. Umorzenia odsetek za zwłokę od zaległości w podatku dochodowym nie można w żadnym wypadku uznać za sytuację , o jakiej mowa w art. 8 ust. 11 ustawy, czyli za "wypłacenie dochodu". W przypadku odmiennego rozumienia omawianych regulacji osoba, która - upraszczając - została zwolniona z długu z powodu realnego braku środków na jego spłatę – nie mogłaby korzystać ze wsparcia przewidzianego dla osób o złej kondycji finansowej. Stoi to w sprzeczności z celem pomocy społecznej , który ma umożliwić osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych. Tak więc, zdaniem Sądu, organy wadliwie wliczyły kwotę 2111,50 ( 25 338 zł : 12) do dochodu rodziny skarżącej, co miało wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego Sąd, uznając skargę za zasadną, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy ustalą dochód rodziny skarżącej z uwzględnieniem powyższego stanowiska Sądu.