III SA/Gd 710/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia 19 maja 2016 r., nr [...] w przedmiocie nagrody rocznej postanawia: 1. umorzyć postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych; 2. odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego. Skarżąca M. M. wniosła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy żądając zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Ze złożonego przez wnioskodawczynię oświadczenia o stanie rodzinnym wynikało, że prowadzi ona gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i trojgiem dzieci. Z oświadczenia o majątku i dochodach wnioskodawczyni wynikało, że w skład majątku wchodzi dom o powierzchni 110 mkw. Wnioskodawczyni oraz osoby pozostające z wnioskodawczynią we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych, zasobów pieniężnych oraz innych przedmiotów wartościowych, w tym pojazdów samochodowych. Wnioskodawczyni uzyskuje miesięczny dochód z renty okresowej do maja 2018 r. w kwocie 1320 zł. Według oświadczenia wnioskodawczynie ponosi koszty utrzymania rodziny, w tym koszty podatku od nieruchomości, prądu, opału, paliwa, życia i remontów (łącznie w przeliczeniu na miesiąc: ok. 2000 zł), a nadto koszty utrzymania najstarszego syna studiującego we W. w wysokości 1720 zł (czynsz, prąd, życie, książki) oraz koszty utrzymania pozostałych dzieci, na które składają się koszty zakupu okularów (1000 zł), nauki języków obcych (600 zł), wizyt u dentysty (150 zł), zakupu leków na alergię (100 zł). Z uwagi na wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, zarządzeniem starszego referendarza sądowego z dnia 6 lipca 2017 r. wnioskodawczyni została zobowiązana do przedłożenia następujących dokumentów: a) odpisów wszystkich zeznań podatkowych wnioskodawczyni i jej męża za 2016 rok bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych w 2016 roku; b) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię i jej męża rachunków bankowych (w tym rachunków lokat terminowych oraz rachunków dewizowych), na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wszystkie wpłaty i wypłaty) oraz salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; c) zaświadczenia z urzędu pracy, że mąż wnioskodawczyni pozostaje osobą bezrobotną oraz dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanego świadczenia rentowego; d) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawczynię i jej męża pojazdów mechanicznych (podania marki, roku produkcji, daty zakupu i aktualnej wartości) e) oświadczenia czy wnioskodawczyni lub osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym w okresie ostatnich sześciu miesięcy korzystały ze świadczeń z pomocy społecznej; jeżeli tak - stosownego zaświadczenia obrazujące rodzaj i wysokość otrzymanej pomocy wydanego przez organ gminy realizujący zadania z zakresu pomocy społecznej; f) kopii dokumentów obrazujących wysokość wszystkich ponoszonych przez wnioskodawczynię i członków jej rodziny miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wodę, odbiór nieczystości, telefon, telewizja, internet, inne) w okresie ostatnich trzech miesięcy. g) złożenia wyjaśnień odnośnie pokrywania różnicy w dochodach i wydatkach – gdyż jedynym dochodem wskazanym przez wnioskodawczynię jest renta w wysokości 1320 zł a miesięczne wykazane wydatki kształtują się na poziomie co najmniej trzykrotnie wyższym. Na powyższe wezwanie skarżąca nie udzieliła odpowiedzi w zakreślonym terminie. W tym stanie rzeczy należało uznać, co następuje: Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. d) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach ze stosunków pracy i stosunków służbowych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Powyższe oznacza, że skarżąca jest w niniejszej sprawie, dotyczącej nagrody rocznej z tytułu służby w Policji, ustawowo zwolniona od ponoszenia kosztów sądowych (wpisów i opłaty kancelaryjnej), a zatem nie ma obowiązku ich uiszczania. W związku z tym wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należało uznać za bezprzedmiotowy i umorzyć postępowanie w tym zakresie na podstawie art. 249a ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o czym orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Rozpoznając natomiast wniosek w zakresie żądania ustanowienia pełnomocnika z urzędu uznano, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie zaś z art. 262 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Użycie w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W myśl art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 tej ustawy stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Sytuacja, o jakiej mowa w ww. art. 255 p.p.s.a., wystąpiła w niniejszej sprawie, albowiem oświadczenia skarżącej zawarte w formularzu urzędowym PPF były niewystarczające i budziły wątpliwości co do rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącej. Jak bowiem wynikało z treści wniosku skarżącej, osiąga ona dochód w wysokości 1320 zł z tytułu renty, zaś wydatki na utrzymanie swoje i swojej rodziny określiła na znacznie wyższym poziomie, tj. ok. 4000 zł miesięcznie. Z tych względów niezbędne było przedstawienie dodatkowych oświadczeń i dokumentów, które pozwoliłyby usunąć powstałe wątpliwości co do sytuacji majątkowej i rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącej, w szczególności zeznań podatkowych, udokumentowania wysokości uzyskiwanych dochodów, wyciągów z rachunków bankowych, jak również udokumentowania miesięcznych wydatków skarżącego, a ponadto zobrazować sytuację majątkową i możliwości płatnicze małżonka skarżącej. Z uwagi na brak odpowiedzi na wezwanie o dodatkowe oświadczenia i dokumenty nie sposób uznać, aby skarżąca wykazał swoją sytuację majątkową w sposób przekonujący. Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy oraz wszystkich osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest natomiast podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Nienależyte wykonanie przez stronę obowiązków nałożonych na nią w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest z kolei przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Referendarz sądowy nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane z tej przyczyny, że uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów i oświadczeń. Skarżąca została dokładnie poinformowana, jakie oświadczenia i dokumenty oraz w jakim celu ma złożyć, a mimo to nie wykonała należycie nałożonego nań zobowiązania. Przedstawienie przez skarżącą swojej sytuacji majątkowej w sposób niepełny oznacza, że jej wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W konsekwencji, stwierdzić należy, że z przyczyn wskazanych wyżej nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżąca spełnia przesłankę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Wskazać należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowna tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła. Z uwagi na powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w punkcie drugim sentencji postanowienia.