III SA/Gd 710/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak po rozpoznaniu w dniu 28 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. M. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 sierpnia 2017 r. sygn. akt III SA/Gd 710/16 w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia 19 maja 2016 r., nr [...] w przedmiocie nagrody rocznej postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2017 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił M. M. przyznania prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego oraz umorzył postępowanie o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonego wniosku oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynikało, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i trojgiem dzieci. W skład majątku wchodzi dom o powierzchni 110 m kw. Wnioskodawczyni oraz osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych, zasobów pieniężnych oraz innych przedmiotów wartościowych, w tym pojazdów samochodowych. Wnioskodawczyni uzyskuje miesięczny dochód z renty okresowej do maja 2018 r. w kwocie 1320 zł. Według oświadczenia ponosi koszty utrzymania rodziny, w tym koszty podatku od nieruchomości, prądu, opału, paliwa, życia i remontów (łącznie w przeliczeniu na miesiąc: ok. 2000 zł), koszty utrzymania najstarszego syna studiującego we Wrocławiu w wysokości 1720 zł (czynsz, prąd, życie, książki) oraz koszty utrzymania pozostałych dzieci, na które składają się koszty zakupu okularów (1000 zł), nauki języków obcych (600 zł), wizyt u dentysty (150 zł), zakupu leków na alergię (100 zł). Referendarz sądowy, w związku z wątpliwościami co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, wezwał ją do przedłożenia dokumentów wskazanych w wezwaniu oraz złożenia oświadczeń i wyjaśnień. Skarżąca wezwanie pozostawiła bez odpowiedzi, nie nadsyłając dokumentów i żądanych oświadczeń. Referendarz wskazał, że postępowanie sądowe w sprawach dotyczących nagrody rocznej z tytułu służby w Policji jest ustawowo wolne od opłat sądowych, dlatego wniosek skarżącej w zakresie zwolnienia od tych kosztów podlegał umorzeniu. Wniosek dotyczył przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jednak ze względu na częściowe umorzenie postępowania należy traktować go jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, do którego ma zastosowanie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zdaniem referendarza sądowego podane przez wnioskodawczynię informacje nie potwierdziły, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania, obejmujących ustanowienie zawodowego pełnomocnika z wyboru. Strona, po wezwaniu do uzupełnienia wniosku o dane, które pozwoliłyby na dokładną ocenę jej realnych możliwości płatniczych nie przedstawiła żadnej z żądanych informacji, na skutek czego pozbawiła referendarza możliwości oceny jej sytuacji majątkowej. Zatem brak było podstaw do przyznania prawa pomocy. Od postanowienia referendarza sądowego skarżąca złożyła sprzeciw wskazując, że nie była w stanie donieść dodatkowych dokumentów z uwagi na bardzo zły stan zdrowia. Podała, że jest śmiertelnie chora, leżąca i jedynym opiekunem dzieci w wieku 8 i 13 lat. Nie stać ją na listy polecone. Ostatnio przebywała w szpitalach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że postanowienie w przedmiocie prawa pomocy jest wydawane w oparciu o przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", która normuje postępowanie przed sądami administracyjnymi. W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, o którym mowa w art. 258 § 2 pkt 8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.), rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Sprzeciw , w ocenie Sądu, nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1). Prawo to może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 1 i 3). Z uwagi na to, że postępowanie sądowe w sprawie niniejszej jest wolne od opłat sądowych, referendarz prawidłowo umorzył postępowanie w części dotyczącej zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. W okolicznościach niniejszej sprawy prawidłowo też uznał, że wniosek należy traktować jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym , do którego ma zastosowanie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Prawidłowo uznał także , że wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić , że znajduje się w sytuacji określonej tym przepisem. Należy podkreślić, iż udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Instytucja prawa pomocy jest bowiem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Prawo dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Pamiętać należy, że prawo pomocy nazywane jest "prawem ubogich". W ocenie Sądu referendarz sądowy zasadnie przyjął, że sytuacja materialna skarżącej nie przemawia za uznaniem, że zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Z akt sprawy wynika, że skarżąca osiąga dochód w wysokości 1.320 zł z tytułu renty, zaś wydatki na utrzymanie swoje i swojej rodziny określiła na znacznie wyższym poziomie, tj. ok. 4000 zł miesięcznie. Zatem jej wydatki są wyższe niż dochód, który osiąga. Z tych względów niezbędne było przedstawienie dodatkowych oświadczeń i dokumentów, które zobrazowałyby jej sytuację majątkową i możliwości płatnicze małżonka skarżącej. W sprzeciwie skarżąca wskazała na swoją trudną sytuację życiową, ale w żaden sposób jej nie wykazała. Podała także, że jest osobą leżącą i m.in. dlatego nie mogła dostarczyć wskazanych w wezwaniu dokumentów. Wezwanie referendarza skarżąca odebrała w dniu 25 lipca 2017 r. , czyli w okresie przerwy wakacyjnej najstarszego syna, który, jak skarżąca wskazała w oświadczeniu, studiuje w systemie dziennym. Zdaniem Sądu skarżąca choćby do niego mogła zwrócić się o pomoc w skompletowaniu wymaganych dokumentów. Podkreślenia wymaga, że skarżąca nie była wzywana jedynie do dostarczenia dokumentów. Miała ona złożyć także wyjaśnienia dotyczące pokrywania różnicy w dochodach i wydatkach, oświadczenie o korzystaniu z pomocy społecznej oraz oświadczenie dotyczące pojazdów mechanicznych. Złożenie tych oświadczeń nie wymagało kompletowania dokumentów, a mimo to skarżąca takich oświadczeń i wyjaśnień nie złożyła ani w odpowiedzi na wezwanie referendarza, ani we wniesionym sprzeciwie. Nie można w tej sytuacji przyjąć, by skarżąca przedstawiła swą rzeczywistą sytuację majątkową. Z powyższych względów uznać należy, że postanowienie referendarza sądowego jest prawidłowe. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.