III SA/Gd 713/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 23 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 lipca 2013 r. sygn. akt [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego. Wnioskiem z dnia 10 września 2013 r., uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF w dniu 30 września 2013 r., skarżący A. M. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie radcy prawnego W świetle złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe zamieszkując w mieszkaniu komunalnym. Miesięczny dochód wnioskodawcy kształtują zasiłek stały oraz zasiłek pielęgnacyjny wypłacane przez miejski ośrodek pomocy społecznej. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem wnioskodawca nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Zarządzeniem referendarza sadowego z dnia 9 października 2013 r. wnioskodawca został wezwany do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów celem wyczerpującego przedstawienia aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej. W zarządzeniu wskazano, że wnioskodawca winien przedstawić: - oświadczenie czy wnioskodawca jest nadal zarejestrowany we właściwym powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna/poszukująca pracy; - oświadczenie w przedmiocie wysokości pomocy finansowej uzyskanej od osób trzecich w okresie ostatnich trzech miesięcy; - wyciągi i wykazy ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania oświadczenie w tym przedmiocie; - dokumenty obrazujące wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania wnioskodawcy (utrzymanie lokalu, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, telefon, lekarstwa, inne); - oświadczenie w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę wszelkich pojazdów mechanicznych (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); - dokumenty obrazujące aktualny stan zadłużenia wnioskodawcy względem Prezydenta Miasta z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi z dnia 20 października 2013 r. (przesłanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku drogą elektroniczną) wnioskodawca wskazał, że odpowiedź przekazywana drogą mailową (a nie listowanie) podyktowana jest wyłącznie brakiem środków pieniężnych. Ponadto wnioskodawca wskazał, że: - utracił status osoby bezrobotnej poprzez wyrejestrowanie bez swojej winy; - pomocy finansowej udziela mu kilka osób przy czym niezręcznie jest prosić ww. osoby o oświadczenia; - posiada konto w [...], na które wpływają pieniądze z miejskiego ośrodka pomocy społecznej; - opłata za mieszkanie wynosi 1.250 zł; opłata za prąd wynosi około 75 zł; opłata za użytkowanie sieci Internet wynosi 80 zł (wszystkie opłaca osoba znajoma); ponadto koszt zakupu lekarstw wynosi około 40 zł miesięcznie (wnioskodawca cierpli na refluks oraz problemy z prostatą); - nie posiada jakichkolwiek pojazdów mechanicznych; - nie posiada dokumentu obrazującego wysokość zaległości alimentacyjnych gdyż stosowny dokument obrazujący stan zaległości zaginął; orientacyjnie zaległość wynosi 6 tysięcy złotych. Do ww. oświadczeń wnioskodawca nie załączył jakiejkolwiek dokumentacji źródłowej potwierdzającej sytuację materialną i finansową. W tym stanie uznano, co następuje: W świetle art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 ww. ustawy adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. W świetle powołanych uregulowań prawo pomocy przez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika przyznaje się, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, oraz gdy nie pozostaje w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym, z wyjątkiem ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. W związku z tym to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej materii zależy zaś wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 ww. ustawy wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Wymóg ten podyktowany jest bowiem koniecznością dokonania jak najpełniejszej oceny zdolności określonego podmiotu do poniesienia kosztów postępowania pod kątem zaistnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 albo pkt 2 ww. ustawy, warunkujących możliwość przyznania prawa pomocy. Co nadto istotne, oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy składane są pod reżimem odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), o czym świadczy stosowne pouczenie zawarte w pkt 13 formularza wniosku o prawo pomocy. W związku z tym, iż oświadczenia zawarte w formularzu PPF okazały się niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, wnioskodawca ww. zarządzeniem referendarza sądowego został zobowiązany do przedłożenia określonych dokumentów i oświadczeń. Oczywistym jest bowiem, że wskazanie określonych dowodów determinuje stan pewności co do tego, że dany podmiot nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Warto podkreślić, że przepis art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244). Skoro wnioskodawca żądanie ustanowienia pełnomocnika z urzędu oparł na twierdzeniu, że jako osoba niezatrudniona utrzymuje się jedynie ze świadczeń otrzymywanych z miejskiego ośrodka pomocy społecznej i osób trzecich oraz nie dysponuje jakimikolwiek oszczędnościami, to powinien był ponad wszelką wątpliwość wykazać, że taki stan rzeczy w istocie zachodzi. W ocenie referendarza rozpatrującego złożony wniosek treść oświadczeń przedstawionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i w nadesłanym drogą elektroniczną piśmie z dnia 20 października 2013 r. nie stanowi należytego wykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Należy mieć bowiem na uwadze, że wnioskodawca potwierdził, że posiada rachunek bankowy. Jeżeli tak jest wnioskodawca nie miał jakichkolwiek przeszkód aby oświadczyć jakie było jego przybliżone saldo w okresie ostatnich 3 miesięcy, zgodnie z wezwaniem do uzupełnienia oświadczeń zawartych w formularzu PPF. Natomiast jeżeli wnioskodawca posiada rachunek bankowy z możliwością jego obsługi za pośrednictwem sieci Internet (z której to sieci korzysta) nie było nawet potrzeby zwracania się do banku o wystawienie pisemnych wyciągów z prowadzonego rachunku bankowego. Wnioskodawca winien bowiem dysponować łatwym dostępem do zestawień wpływów i wydatków na takim rachunku (wyciągów), które mógł załączyć do odpowiedzi na ww. wezwanie przesyłając je do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w formie elektronicznej. Ponadto doświadczenie życiowe wskazuje, że w gospodarstwie domowym z zasady przechowuje się rachunki czy też faktury VAT za użytkowany lokal mieszkalny, opłaty za energię elektryczną, wodę, gaz, telefon czy Internet. Przy braku przedstawienia jakichkolwiek dokumentów (na przykład w postaci zeskanowanej) podawane przez wnioskodawcę w piśmie z dnia 20 października 2013 r. kwoty wydatków trudno jest zweryfikować, zwłaszcza w sytuacji opłacania części tych należności przez osoby trzecie. Co więcej, wnioskodawca nie wskazał w sposób transparentny wysokości pomocy finansowej uzyskiwanej od osób trzecich. Jego wyjaśnienie w tej materii nie zasługuje na uwzględnienie gdyż wnioskodawca nie był zobowiązany do przedstawienia oświadczeń tych osób lecz do wskazania kwoty uzyskiwanej pomocy. Okoliczność ta jest istotna gdyż kwota pomocy finansowej, z której to pomocy wnioskodawca rzekomo korzysta nie została ujawniona w rubryce 10 formularza PPF odnoszącej się do dochodów miesięcznych brutto. W związku z powyższymi okolicznościami stwierdzić należy, iż wnioskodawca nie udowodnił dostatecznie, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego. Zważyć bowiem należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów bądź oświadczeń potwierdzających okoliczności wskazane we wniosku. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W realiach sprawy - wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawcy i braku możliwości zweryfikowania danych przedstawionych w formularzu PPF i piśmie z dnia 20 października 2013 r. - nie jest możliwe określenie, że ww. nie może ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Rzeczywista sytuacja majątkowa wnioskodawcy - z uwagi na postawę jego samego - nie może być bowiem ustalona w sposób rzetelny i jednoznaczny. Koniecznych dla rozstrzygnięcia złożonego wniosku ustaleń faktycznych, a w szczególności ustaleń korzystnych dla wnioskodawcy, nie można zaś poczynić na podstawie materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się z kolei, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, względnie wykonanie ww. wezwania w sposób selektywny uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony i uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ww. ustawy orzeczono jak w sentencji postanowienia, odmawiając przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.