III SA/Gd 724/21

WyrokWSA w Gdańsku2021-10-28

Skład orzekający: Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.)

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy opiekunowi dorosłej osoby niepełnosprawnej, której niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18. roku życia, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jeśli zakres sprawowanej opieki nie wyklucza całkowicie możliwości podjęcia przez opiekuna zatrudnienia?
Ratio decidendi
Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, gdy zakres sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w sposób oczywisty stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, co oznacza, że opiekun nie może podjąć lub musi zrezygnować z zatrudnienia. Sama konieczność sprawowania opieki, nawet nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie jest wystarczającą przesłanką do przyznania świadczenia, jeśli niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18. roku życia i zakres opieki nie uniemożliwia podjęcia pracy.
Stan faktyczny
Skarżąca V. K. wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Organ pierwszej instancji odmówił przyznania świadczenia, wskazując na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym niepełnosprawność musiała powstać do 18. roku życia lub w trakcie nauki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję w mocy, argumentując, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią pracy zarobkowej. Skarżąca wniosła skargę do WSA, zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 października 2021 r. sprawy ze skargi V. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 21 czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia 9 grudnia 2020 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Wójta Gminy [...], Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], po ponownym rozpatrzeniu wniosku złożonego w dniu 19 marca 2020 r., odmówił przyznania V. K. (dalej także jako "wnioskodawczyni" albo "skarżąca") przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką E. G. (ur. 15 lipca 1945 r.). W podstawie prawnej decyzji organ pierwszej instancji wskazał m.in. art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111; dalej powoływanej w skrócie jako "u.ś.r."). W uzasadnieniu wydanej decyzji organ pierwszej instancji przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1b wskazanej ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W uzasadnieniu przedstawiona została rozbudowana argumentacja odnosząca się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) dotyczącego art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz skutków jakie z tego orzeczenia wynikają. Organ podniósł, że matka wnioskodawczyni E. G. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu 18 lutego 2020 r. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 26 września 2019 r. W związku ze wskazanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego odnoszącym się do art. 17 ust. 1b u.ś.r., który zdaniem organu pierwszej instancji nie usunął z ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, organ nie mógł przyznać żądanego świadczenia zgodnie ze złożonym wnioskiem. W odwołaniu od powyższej decyzji wnioskodawczyni reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika podniosła zarzut naruszenia prawa materialnego, mającego istotny wpływ na wydanie zakwestionowanej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt. K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 21 czerwca 2021 r. nr (...) utrzymało w mocy zakwestionowaną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, argumentację zaprezentowaną przez organ pierwszej instancji jak i zarzuty podniesione w odwołaniu. Kolegium wskazało, że podstawy odmownego rozpatrzenia wniosku nie daje stwierdzenie tzw. przesłanki wieku osoby niepełnosprawnej związanej z momentem powstania niepełnosprawności, w tym jej stwierdzenia u osoby dorosłej (art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. wydany w sprawie K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443) Kolegium podzieliło linię orzeczniczą sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i stwierdzają konieczność pomijania kryterium wieku powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. Kolegium podniosło jednakże, że zasadniczą kwestią w sprawie jest ustalenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki a niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię zatrudnienia jak i precyzyjne ustalenie zakresu sprawowanej opieki. Mając na uwadze powyższe Kolegium wskazało, że w sprawie zostało przeprowadzone dodatkowe postępowanie dowodowe mające na celu ustalenie: - czy E. G. pozostając bez opieki może powodować zagrożenie dla siebie lub innych osób poprzez podejmowanie nieracjonalnych zachowań; - czy ww. porusza się po mieszkaniu sama, czy też bezwzględnie wymaga pomocy opiekuna przy poruszaniu się; - czy ww. w ciągu dnia sama korzysta z toalety, czy też bezwzględnie wymaga pomocy opiekuna; - czy ww. sama spożywa przygotowane posiłki i leki, czy też wymaga nadzoru i pomocy przy tych czynnościach. W dniu 8 czerwca 2021 r. Kolegium otrzymało kwestionariusz wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 27 maja 2021 r. Na jego podstawie jak i na podstawie dotychczas zgromadzonego materiału dowodowego Kolegium ustaliło, że stan E. G. oraz zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez wnioskodawczynię nie wykluczają podjęcia przez wnioskodawczynię pracy. Kolegium ustaliło, że matka wnioskodawczyni (cierpiąca z powodu cukrzycy, otyłości, nadciśnienia tętniczego, choroby wieńcowej i choroby zwyrodnieniowej stawów) zamieszkuje wraz z wnioskodawczynią, zięciem i dwójką wnucząt. Po mieszkaniu porusza się przy pomocy kul lub balkonika. Przy wychodzeniu z mieszkania potrzebuje pomocy opiekuna. Sama korzysta z toalety oraz sama spożywa przygotowane wcześniej posiłki. W trakcie wywiadu wyjaśniono, że matce wnioskodawczyni przytrafiają się gorsze dni, w trakcie których nie wstaje z łóżka i musi być zapampersowana. Z powyższych ustaleń wynika, że E. G. mimo, że legitymuje się orzeczeniem komisji lekarskiej KRUS o niezdolności do samodzielnej egzystencji nie potrzebuje pomocy opiekuna całodobowo lub przez znaczną część dnia. Może zatem pozostawać sama w domu, a w tym czasie jej życie i zdrowie w żaden sposób nie będą zagrożone. Z wywiadu wynika również, że ww. znaczną część dnia spędza na odpoczynku, drzemaniu czy oglądaniu telewizji (w godz. 10.00 – 13.00, 14.00 – 16.00). Czynności, które wykonuje wnioskodawczyni nie wymagają zaś nieprzerwanej obecności przy matce, co oznacza, że wnioskodawczyni mogłaby podjąć pracę w gospodarstwie rolnym. Co ważne, czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w tym przygotowywaniem posiłków realizuje z kolei każda osoba niezależnie od tego, czy opiekuje się osobą niepełnosprawną. Kolegium wskazało, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest uzasadnione wówczas, gdy wnioskodawca z powodu zakresu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny w ogóle nie jest w stanie pracować zawodowo, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie może być ono traktowane jako zastępcze albo dodatkowe źródło dochodu. Sytuacja, że wnioskodawczyni w ogóle nie jest w stanie pracować zawodowo, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy - jak wskazano powyżej - nie ma miejsca w rozpoznawanej sprawie. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być zatem przyznane. Istotnym jest nadto wskazanie, że konieczność sprawowania opieki wynika z prawnego i moralnego obowiązku dorosłego dziecka względem niedołężnego rodzica. Sam fakt, że matka wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji nie oznacza, że świadczenie musi być opiekunowi przyznane. Wielokrotnie bowiem osoby uznane za niepełnosprawne w stopniu znacznym wymagają pomocy jedynie przy niektórych czynnościach, zwłaszcza tych związanych z większym wysiłkiem. Nie oznacza to jednakże, że opieka nad nimi jest tak absorbująca, że uniemożliwia wykonywanie pracy zarobkowej. Reasumując Kolegium wskazało, że niezależnie od kwestii związanej z momentem powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki w sprawie nie została spełniona podstawowa przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego a określona w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W skardze na wyżej wskazaną decyzję organu odwoławczego skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku V. K. reprezentowana przez pełnomocnika wnosząc o uchylenie wydanych w sprawie decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy, względnie o uchylenie wydanych decyzji i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania podniosła zarzuty naruszenia prawa materialnego poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką nie wypełnia przesłanki określonej w tej regulacji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") sąd bada zaskarżony akt (w realiach niniejszej sprawy decyzję administracyjną) pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że odpowiada ona przepisom obowiązującego prawa, wobec czego brak jest podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Przedmiotem oceny Sądu skarżąca uczyniła decyzję organu odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Wskazać w tym miejscu należy, że w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Sąd wskazuje, że zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje, jeżeli osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Podkreślenia przy tym wymaga, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji "sprawowania opieki". Z treści art. 17 ust. 1 powołanej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długoterminowa. Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Ponadto należy wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2020 r.; sygn. akt I OSK 1148/20, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2020 r.; sygn. akt I OSK 516/19; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W każdej sprawie właściwy organ musi zatem dokonać dogłębnej oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (zob. w tej materii: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2015 r.; sygn. akt I OSK 2820/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie organy obu instancji odmówiły przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, aczkolwiek analiza uzasadnień decyzji wydanych przez organy daje asumpt do przyjęcia, że ich rozstrzygnięcia uwarunkowane były ustaleniem zasadniczo odmiennych przesłanek negatywnych. Organ pierwszej instancji stanął generalnie na stanowisku, że w sprawie nie została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zakreślona przez przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność matki skarżącej, zgodnie z wydanym względem niej orzeczeniem, powstała w wieku, który nie mieści się w przedziale wiekowym zakreślonym we wskazanym przepisie. W uzasadnieniu wydanej decyzji (s. 3 uzasadnienia) organ ten podniósł nadto, że czynności opiekuńcze, które wykonuje skarżąca względem matki nie wymagają konieczności zrezygnowania z zatrudnienia ponieważ nie są to czynności wielogodzinne. Organ odwoławczy dokonując szczegółowych ustaleń odnośnie czynności opiekuńczych i ich wymiaru czasowego wskazał z kolei, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest uzasadnione wówczas, gdy wnioskodawca z powodu zakresu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny w ogóle nie jest w stanie pracować zawodowo, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Taka sytuacja z uwagi na ustalony zakres czynności opiekuńczych i ich wymiar godzinowy, co szczegółowo opisano w uzasadnieniu wydanej decyzji, nie uniemożliwia skarżącej możliwości podjęcia pracy. Odnosząc się w pierwszej kolejności do argumentacji zaprezentowanej przez organ pierwszej instancji w zakresie mającym za przedmiot zastosowanie w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazać należy, że orzecznictwo sądów administracyjnych zdążyło już uporać się ze sporem prawnym co do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.), nie powstała przed ukończeniem 18 – go roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro w powołanym wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać. Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, to jest z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji było zatem w analizowanym zakresie a limine nietrafne, co słusznie dostrzegł organ odwoławczy. Ocenie poddać w tej sytuacji należało negatywne ustalenie organu drugiej instancji, a konkretnie, czy w sprawie wystąpił związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną przez skarżącą opieką. Z materiału dowodowego sprawy w żaden sposób nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawną matką sprawowana przez skarżącą wykluczała całkowicie podjęcie przez skarżącą jakiegokolwiek zatrudnienia lub pracy zarobkowej. W postępowaniu ustalono bezsprzecznie, że matka skarżącej pomimo konieczności wsparcia ze strony osoby trzeciej wykonuje określone czynności samodzielnie. Z dodatkowych ustaleń poczynionych w toku postępowania odwoławczego wynika, że opieka nad matką zajmuje wnioskodawczyni każdego dnia jedynie kilka godzin. Matka wnioskodawczyni jest osobą sprawną intelektualnie z ograniczeniami ruchowymi. W domu porusza się o kulach bądź przy pomocy balkonika. Samodzielnie spożywa posiłki, samodzielnie zażywa leki i załatwia potrzeby fizjologiczne. Nie ma wątpliwości co do tego, że matka skarżącej jest w stanie pozostawać w domu bez asysty ze strony osoby trzeciej. Czynności skarżącej związane z opieką nad matką rozpatrywane kompleksowo nie są zatem, jak zasadnie uznał organ odwoławczy, czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie przez skarżącą (ur. 14 lutego 1973 r.) jakiejkolwiek pracy. Należy mieć przy tym na uwadze, że czynności składające się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego to zbiór czynności, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Z ustaleń poczynionych w sprawie bezspornie wynika, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką, w świetle zasad doświadczenia życiowego, jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem pracy choćby w niepełnym wymiarze czasowym. Nie kwestionując złego stanu zdrowia matki skarżącej i konieczności wsparcia matki przez skarżącą (do czego skarżąca jest zobowiązana zgodnie z regulacjami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy; tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1359), należy podkreślić za organem odwoławczym, który nie zanegował faktu należytego sprawowania opieki przez skarżącą, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy był w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się matką, ma możliwość, na tle stwierdzonej w wywiadzie środowiskowym częściowej samodzielności matki, podjęcia pracy. Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką jak i kwestii związanych z jej stanem zdrowia i możliwością samodzielnego funkcjonowania w określonych sferach życia. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera w pełni wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu. Uznawszy zatem zarzuty podniesione w skardze za niezasadne jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że wydane w sprawie decyzje naruszają prawo (zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku. Wyrok w sprawie Sąd wydał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło