III SA/Gd 728/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.C. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 czerwca 2013 r. sygn. akt [...] w przedmiocie uchylenia decyzji dotyczącej świadczenia pielęgnacyjnego postanawia: I. umorzyć postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych; II. odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 11 września 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 czerwca 2013 r. sygn. akt [...] w przedmiocie uchylenia decyzji dotyczącej świadczenia pielęgnacyjnego. Odpis ww. postanowienia wraz z uzasadnieniem został skarżącemu doręczony w dniu 17 września 2013 r. (dowód: potwierdzenie odbioru – akta sprawy – k. [...]). Wnioskiem z dnia 18 września 2013 r. skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W świetle złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe. Z kolei w świetle oświadczenia o majątku i dochodach wnioskodawca nie posiada jakichkolwiek przedmiotów wartościowych oraz zasobów pieniężnych. We wrześniu 2013 r. wnioskodawca rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej. Miesięczny dochód z tego tytułu wnioskodawca określił na kwotę 1.000 zł brutto. Celem weryfikacji danych zawartych we wniosku o przyznane prawa pomocy, zarządzeniem z dnia 27 września 2013 r. wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia – w terminie czternastu dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów: a) oświadczenia wskazującego do kogo należy nieruchomość, w której wnioskodawca zamieszkuje oraz kto ponosi miesięczne koszty jej utrzymania; b) oświadczenia w przedmiocie wskazania wszystkich osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym; jeżeli wnioskodawca pozostawał we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami winien był przedstawić dokumenty obrazujące wysokość wszystkich miesięcznych dochodów brutto ww. osób oraz dokumenty obrazujące ich stan majątkowy, w tym posiadane przez ww. osoby nieruchomości, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, w tym zarejestrowane na ww. osoby pojazdy mechaniczne (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości) oraz wyciągi i wykazy ze wszystkich posiadanych przez ww. osoby rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; c) dokumentów obrazujących wysokość wszystkich przychodów uzyskanych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w miesiącu wrześniu 2013 r.; d) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie; e) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania wnioskodawcy (utrzymanie domu, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, telefon, lekarstwa, inne); f) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę wszelkich pojazdów mechanicznych (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości). Stosowne wezwanie zostało wnioskodawcy doręczone na podany przez niego adres do korespondencji (vide: potwierdzenie odbioru – akta sprawy – k. [...]). Do dnia wydania niniejszego postanowienia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku nie wpłynęły jakiekolwiek dokumenty oraz oświadczenia wymagane ww. zarządzeniem wydanym przez referendarza sądowego. W tym stanie uznano, co następuje: W realiach sprawy wnioskodawca zakwestionował decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wydaną w sprawie z zakresu świadczeń rodzinnych. Z tego względu, w świetle art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) wnioskodawca nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych (wpisów, opłat kancelaryjnych) gdyż jest od tych kosztów zwolniony z mocy prawa. W konsekwencji wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należało uznać za bezprzedmiotowy i umorzyć postępowanie w tym zakresie na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o czym orzeczono jak w pkt I sentencji postanowienia. Rozpoznania wymaga jednakże żądanie wnioskodawcy ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 ww. ustawy, adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Z regulacji normatywnej zawartej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika w sposób bezsprzeczny, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy z kolei wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Mając na uwadze powyższe zapatrywanie, stwierdzić należy, iż wnioskodawca nie udowodnił dostatecznie, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć bowiem należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów bądź oświadczeń w tym przedmiocie. W świetle art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ww. ustawy złożone przez wnioskodawcę - jak wskazano powyżej - nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd też ww. zarządzeniem referendarza sądowego wezwano wnioskodawcę do jego uzupełnienia wskazując precyzyjnie jakie oświadczenia oraz jakie dokumenty źródłowe należy przedstawić. Warto podkreślić, że przepis art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244). Z uwagi na fakt, iż na stosowne wezwanie referendarza wnioskodawca nie odpowiedział w istocie niewyjaśnioną pozostaje kwestia relacji jego dochodów w stosunku do obecnych kosztów utrzymania. Ponadto niewyjaśniony pozostaje stan ewentualnych zasobów pieniężnych posiadanych przez wnioskodawcę. Jak wskazano powyżej, przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie ma zaś miejsce, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia kosztów postępowania. Oznacza to, że rozpoznający wniosek referendarz nie może sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy domniemywać. W realiach sprawy - wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawcy i osób ewentualnie pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym - nie jest więc możliwe określenie, że ww. nie może ponieść kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru. Rzeczywista sytuacja majątkowa strony – z uwagi na postawę samego wnioskodawcy - nie może być bowiem ustalona w sposób rzetelny i jednoznaczny. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się z kolei, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony i uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Ww. bierność wnioskodawcy należy więc postrzegać jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W reasumpcji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w pkt II sentencji postanowienia, odmawiając wnioskodawcy przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu.