III SA/Gd 745/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak ( spr. ) Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Hanna Tarnawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2013 r. sprawy ze skargi M.W., J. W., M. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia 12 września 2012 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ja decyzję Prezydenta Miasta [...]z dnia 13 lipca 2012 r. nr [...], 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego M.W. kwotę 340 ( trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Prezydent Miasta decyzją z dnia 13 lipca 2012 r. wymeldował M. W. z dziećmi J. i M. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w G.. Po przeprowadzonym postępowaniu organ na podstawie zebranych dowodów, w szczególności zeznań świadków stwierdził, że M. W. wraz z dziećmi nie zamieszkują w wyżej opisanym lokalu. W ocenie organu lokal ten nie jest ich centrum życiowym, a opuszczenie lokalu ma charakter trwały. M. W. nie uczestniczył w prowadzonym postępowaniu, nie powołał świadków, nie złożył oświadczeń ani wyjaśnień, a mimo prawidłowego powiadomienia nie udostępnił lokalu w celu przeprowadzenia oględzin. Kierowana do niego korespondencja za pośrednictwem pełnomocnika została odebrana. Organ wskazał, że zgodnie z art. 10 k.p.a. ma obowiązek zapewnić stronie czynny udział, jednak jeżeli strona miała możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i tego nie uczyniła, to na podstawie art. 81 k.p.a. okoliczności faktyczne ustalone w toku postępowania należy uznać za udowodnione. Po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez M. W., Wojewoda decyzją z dnia 12 września 2012 r. nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdził, iż M. W. oraz jego małoletnie dzieci opuścili miejsce pobytu stałego. Dzieci mieszkają ze swoją matką J. W.. Sporny lokal nie jest miejscem koncentracji ich interesów życiowych. M. W. przyznał, iż opuścił lokal z własnej woli z uwagi na naganne zachowanie właścicieli. Aktualnie, za zgodą skarżącego, zamieszkuje w nim M. D. wraz z dziećmi. Zostały spełnione wszelkie przesłanki warunkujące wymeldowanie M. W. oraz jego małoletnich dzieci. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu organ wskazał, że skarżący skutecznie był powiadamiany o terminach przeprowadzanych dowodów w sprawie. Zgłaszał uwagi podczas prowadzonego postępowania, jednak materiał dowodowy zebrany w sprawie dał wystarczający obraz stanu faktycznego umożliwiający organom merytoryczne rozstrzygnięcie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku M. W., J. W. oraz M. W. domagali się uchylenia decyzji organów obu instancji, zarzucając: 1. naruszenie art. 7 - 11, art. 12 § 1, art. 77 § 1, art. 81 oraz art. 109 § 1 k.p.a.; 2. naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez jego błędną interpretację i zastosowanie; 3. błędy w ustaleniach faktycznych , a przede wszystkim bezpodstawne uznanie, że w dacie wydania decyzji oraz w okresie kilku miesięcy poprzedzających jej wydanie, skarżący M. W. nie zamieszkiwał w przedmiotowym lokalu oraz bezpodstawne przyjęcie, że centrum życiowe skarżących nie znajduje się w miejscu zameldowania stałego. Skarżący podniósł, że nie zapewniono mu czynnego udziału w toczącym się postępowaniu. Ani on, ani małoletni skarżący nie zostali prawidłowo zawiadomieni o terminie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadków, dowodu z przesłuchania stron oraz terminie oględzin ww. nieruchomości. Zgromadzone dowody nie potwierdziły, że skarżący opuścili przedmiotowe mieszkanie z zamiarem stałej zmiany miejsca pobytu. Okoliczności, które skarżący powoływał, pozwoliłyby na dokonanie zupełnie odmiennych ustaleń, jednak nie zostały uwzględnione przy wydaniu decyzji. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. W ocenie organu skarżący mógł wnioskować o zmianę terminów przeprowadzanych dowodów oraz zgłaszać nowe, mogące przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, jednak takich uwag nie zgłaszał. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Postępowanie przed sądami administracyjnymi regulowane jest przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji należy w pierwszej kolejności wskazać, że pierwotny wniosek o wymeldowanie M. W. i jego małoletnich dzieci J. i M. z lokalu nr [...], położonego w G. przy ul. [...], złożył właściciel lokalu "A" Spółka z o.o. w W.. Następnie postępowanie o wymeldowanie objęło także małoletniego O. W.. W dniu 21 września 2011 r. Prezydent Miasta wydał dwie decyzje - jedną odmówił wymeldowania M. W. z pobytu stałego, drugą orzekł o wymeldowaniu z pobytu stałego małoletnich J., M. i O. W.. Z przedłożonych akt administracyjnych wynika, że jedynie od tej drugiej decyzji wniesiono odwołanie. Decyzja z dnia 21 września 2011r. o odmowie wymeldowania M. W. stała się ostateczna. Decyzją z dnia 18 listopada 2011r. Wojewoda uchylił decyzję o wymeldowaniu J., M. i O. W. i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia wskazując m.in., że z materiału dowodowego wynika, że O. W. nigdy w lokalu nie mieszkał. W dniu 24 stycznia 2012 r. Spółka "A" ponowiła wniosek o wymeldowanie M. W. podając, że definitywnie lokal opuścił. W tym samym dniu do M. W. zostało wystosowane przez organ pismo o wszczęciu wobec niego wraz z dziećmi J. i M. postępowania o wymeldowanie oraz o usunięcie zapisu o zameldowanie O. W. na pobyt stały w przedmiotowym lokalu. W sprawie usunięcia zapisu o zameldowaniu na pobyt stały O. W. wydawane były odrębne decyzje administracyjne, które nie podlegają kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu. Na skutek zmiany właściciela lokalu stroną postępowania w sprawie o wymeldowanie M., J. i M. stał się nowy właściciel lokalu J. C., w miejsce dotychczasowego – Spółki "A". Tak więc postępowanie w sprawie wymeldowania skarżącego M. W. było nowym postępowaniem wszczętym w styczniu 2012 r., a postępowanie w sprawie wymeldowania J. i M. W. – kontynuacją postępowania wszczętego w marcu 2011 r. – mimo błędnej w tej części treści zawiadomienia o wszczęciu postępowania z dnia 24 stycznia 2012 r. Wydana decyzja objęła wszystkich skarżących - M., J. i M. W.. Odnosząc się li tylko do postępowania prowadzonego przez organ pierwszej instancji przed wydaniem decyzji z dnia 13 lipca 2012r. nie sposób odeprzeć zarzutów skarżących o braku zawiadomienia ich o terminach przesłuchania świadków. W aktach sprawy znajdują się wezwania A. B., M. B., M. D. w celu przesłuchania w charakterze świadków na dzień 21 lutego 2012 r. ( k.124, 126, 128). Choć w pismach tych wskazano, że do wiadomości otrzymuje je M. W. za pośrednictwem pełnomocnika adw. T. J., w aktach administracyjnych brak zwrotnych potwierdzeń odbioru tych pism przez pełnomocnika. Ponadto, mimo że pisma- wezwania noszą datę 14 lutego 2012 r. , zwrotne poświadczenia odbioru wezwań wystosowanych do tych osób opatrzone są datą 13 lutego 2012 r. , czyli datą sprzed powstania wezwań ( k.125, 127,129). M. B. i A. B. zostali przesłuchani w charakterze świadków – mimo wezwania ich na 21 lutego 2012 r. – w dniu 24 lutego 2012 r. ( k.133 i 134). W aktach administracyjnych brak jakiegokolwiek dowodu, by skarżący o takim terminie przesłuchania świadków zostali zawiadomieni. W dniu 20 czerwca 2012 r. przesłuchano w charakterze świadków T. K. (k.164) i Z. K. (k.165). Choć przy pismach przewodnich ( k.157, 159) również wskazano, że pisma te otrzymuje do wiadomości M. W. za pośrednictwem pełnomocnika adw. T. J., to w aktach administracyjnych także brak zwrotnych potwierdzeń odbioru tych pism przez pełnomocnika. Z kolei J. W., matka skarżących J. i M., na zeznania której również powoływał się organ pierwszej instancji, została wezwana w celu złożenia zeznań w charakterze świadka pismem z dnia 8 grudnia 2011 r. ( k.104) na dzień 29 grudnia 2011 r. M. W., ojciec dzieci, został wymieniony w treści pisma jako otrzymujący pismo do wiadomości , ale w aktach nie ma zwrotnego potwierdzenia odbioru tego pisma przez pełnomocnika. Ponadto pani J. W. poinformowała, że nie może stawić się w wyznaczonym dniu i uzgodniono z nią , że przesłuchanie odbędzie się 10 stycznia 2012 r. W tym też dniu została przesłuchana w charakterze świadka ( k.108). Z akt administracyjnych nie wynika, by skarżący o terminie przesłuchania świadka w dniu 10 stycznia 2012 r. zostali zawiadomieni. Zgodnie z art. 79 § 1 k.p.a. strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin przynajmniej na siedem dni przed terminem. Z kolei art. 79 § 2 k.p.a. stanowi, że strona ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać pytania świadkom, biegłym i stronom oraz składać wyjaśnienia. Na podstawie akt administracyjnych nie sposób przyjąć, by wobec skarżących dochowano trybu zawiadomienia przewidzianego w art. 79 § 1 k.p.a. Strona zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków może nie skorzystać z prawa określonego art. 79 § 2 k.p.a., ale musi być to skutkiem jej świadomego wyboru niekorzystania z przysługującego jej prawa. Organ odwoławczy nie wskazał , na czym opiera swoje przekonanie o zawiadomieniu skarżących o terminach przesłuchania świadków, mimo zarzutu skarżących, że obowiązku wynikającego z art. 79 § 1 k.p.a. nie dopełniono. W aktach administracyjnych brak potwierdzenia, by pisma wystosowywane w tym zakresie do pełnomocnika M. W. dotarły do adresata. Kolejną kwestią jest fakt wydana decyzji przez organ pierwszej instancji przed upływem wskazanego przez organ ten terminu. Prezydent Miasta pismem z dnia 20 czerwca 2012r. poinformował bowiem m.in. M. W., iż służy mu , zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a., prawo do zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym, do złożenia wyjaśnień i zgłoszenia żądań przed wydaniem decyzji. Poinformowano go także , że termin załatwienia sprawy został przedłużony do dnia 17 lipca 2012 r. Pismo to zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 25 czerwca 2012r. (k. 167 akt administracyjnych). Pismo skarżącego odnoszące się do przeprowadzonego postępowania wpłynęło do organu 16 lipca 2012 r. ( k.179) , czyli przed terminem wskazanym w piśmie z dnia 20 czerwca 2012 r. , jednak organ decyzję wydał już w dniu 13 lipca 2012 r. W swym piśmie skarżący zawarł ponadto wnioski dowodowe ( przesłuchanie strony i świadka A. K.), do których organ odwoławczy w żaden sposób się nie odniósł. Ponadto organowi odwoławczemu najwyraźniej umknął fakt, że postępowanie o wymeldowanie skarżącego M. W. jest postępowaniem nowym, trwającym krócej , niż postępowanie o wymeldowanie dzieci M. W.. O ile bowiem organ pierwszej instancji stwierdza , że skarżący czynnie nie uczestniczył w postępowaniu ( decyzja zapadła przed wpływem do organu pisma skarżącego), to organ odwoławczy powołuje się na wyjaśnienia skarżącego składane w toku postępowania. Mając na uwadze powyższe stwierdzić trzeba, że w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy – art. 79 § 1 i 2 k.p.a. oraz 10 § 1 k.p.a., który stanowi, że organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z uwagi na powyższe nie jest możliwe merytoryczne odniesienie się do materiału dowodowego zebranego w toku postępowania. W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winny mieć na względzie , że postępowanie o wymeldowanie skarżącego M. W. zostało wszczęte w innej dacie, niż postępowanie o wymeldowanie małoletnich J. i M. W.. Organy powinny przeprowadzić postępowanie dowodowe z uwzględnieniem zasad jego przeprowadzania, określonych przepisami k.p.a. W aktach znajduje się notatka służbowa z dnia 25 maja 2012 r. ( k.151) , z której wynika, że komornik prowadzi czynności w celu wyeksmitowania skarżącego M. W. z przedmiotowego lokalu. Poza tą informacją żadnych ustaleń w tym zakresie nie poczyniono. Organy winny w tej sytuacji ustalić, czy wobec skarżącego zapadł wyrok eksmisyjny, a jeżeli tak- czy został wykonany, bowiem decyzje w sprawie zameldowania na pobyt stały powinny uwzględniać stan faktyczny istniejący w dniu ich wydania. Organy winny też mieć na uwadze , że - choć zameldowanie jest jedynie potwierdzeniem faktu zamieszkiwania danej osoby w danej nieruchomości - to kwestię miejsca zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską normuje art. 26 kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 26 § 1 k.c. miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Natomiast zgodnie z art. 26 § 2 k.c. jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy. Z akt sprawy nie wynika natomiast, czy władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom, czy któremuś wyłącznie lub któremuś powierzone zostało jej wykonywanie. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.