III SA/Gd 752/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.), Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 19 lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia 11 maja 2012 r. nr [...]. W piśmie skierowanym do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 21 października 2010r. B. S. podał, że "wg pisemnej informacji komorniczej z dnia 19.09.2010 r. moja zaległość wynosi 32.904,07zł , w tym wobec funduszu al. MOPS 13 954,19 zł. Kwoty te są wynikiem zasądzonych alimentów. Brak szans na spłatę w całości lub w ratach zaległej sumy skłania mnie o prośbę, o umorzenie całości lub znacznej części tego długu". Burmistrz Miasta decyzją z dnia 6 grudnia 2010r. odmówił umorzenia kwoty głównej 1 800,20 zł wraz z należnymi odsetkami, stanowiącej na dzień 30.09.2009r. zadłużenie z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W następstwie odwołania wniesionego przez B. S. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 3 lutego 2012r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Decyzją z dnia 11 maja 2012 r. nr [...] Burmistrz Miasta odmówił umorzenia kwoty głównej 1 170,04 zł wraz z należnymi odsetkami, stanowiącej na dzień 11.05.2012r. zadłużenie z tytułu wypłaconych wierzycielowi świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia podano art. 2 pkt 9, art. 27 ust. 1, art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.). W obszernym uzasadnieniu organ wskazał, że zadłużenie B. S. z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych na rzecz osoby uprawnionej wyniosło na dzień 11 maja 2012r. - 1 170,04 zł. W związku z nabyciem prawa do świadczenia emerytalnego z ZUS z dniem 11 kwietnia 2011r. wnioskodawca miał możliwość wpłat tytułem zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. W ocenie organu nie istniały podstawy do umorzenia płatności. B. S. odwołał się od tej decyzji podnosząc, że ponownie odmówiono mu umorzenia zaległych płatności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zarzucił organowi, że w ogóle nie uwzględnił poleceń zawartych w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 lutego 2012r. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 19 lipca 2013 r. nr [...], na podstawie art.105 § 1k.p.a. oraz art. 30 ust. 1-2 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w dniu 4 czerwca 2013r. do Kolegium wpłynęło pismo Dyrektora MOPS z dnia 27 maja 2013r. informujące, że do dnia 27.05.2013r. na konto MOPS w wpłynęło 11 rat należności B. S., co spowodowało, że jego należność wynikająca z decyzji z dnia 30.09.2010r. została spłacona w całości. W związku ze spłatą długu w całości zaskarżona decyzja organu I instancji została wykonana i nie istnieje przedmiot postępowania dotyczący umorzenia zadłużenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję B. S. wskazał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało decyzję z pominięciem jego wniosków dotyczących umorzenia w całości naliczonych zaległości z tytułu wypłacanych zasiłków alimentacyjnych przez MOPS. Organ zajął się jedynie decyzją z dnia 30.09.2010 r., a on nie wskazywał na żadną z decyzji ani nie wymieniał zaległych kwot. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji organu podając, że rozstrzygnięcie w niej zawarte nigdy nie było przedmiotem jego wniosku. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Skarżący, składając w dniu 22 października 2010 r. wniosek, zawarty w piśmie z dnia 21 października 2010 r., domagał się umorzenia całości lub znacznej części zadłużenia. Wskazywał przy tym, że zadłużenie wynosi 32.904,07zł , w tym wobec funduszu alimentacyjnego " MOPS" - 13 954,19 zł. Do wniosku dołączył wykaz należności z dnia 17 września 2010 r., z którego wynikają podane przez niego kwoty. Organ pierwszej instancji pierwszy raz wydając decyzję wskazał, że skarżący w swoim wniosku domagał się umorzenia płatności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie świadczeniowym 2008/2009. Skarżący już w odwołaniu od tej decyzji zarzucił, że organ "nie czytał" wniosku. SKO uchylając decyzję organu pierwszej instancji wskazało, że skarżący domagał się umorzenia należności w wysokości 1905,62 zł, wynikającej z decyzji z dnia 16 października 2009 r., zmienionej decyzją z dnia 30 września 2010 r. W piśmie z dnia 5 marca 2012 r., nawiązującym do tej decyzji , a skierowanym do organu pierwszej instancji skarżący stwierdził, że w żadnym z pism nie wnioskował o umorzenie kwoty 1800,20 zł, a suma przez niego wnioskowana to 13.954,19 zł ( k.68). Podał też, że organy błędnie przyjmują , że jego zaległość wynosi tylko 1800,20 zł. Organ pierwszej instancji decyzją z dnia 11 maja 2012 r. odmówił umorzenia 1170,04 zł z odsetkami ustawowymi zadłużenia z tytułu wypłaconych wierzycielowi świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu stwierdził, że wniosek dotyczył świadczeń wypłaconych w okresie świadczeniowym 2008/2009 oraz decyzji z dnia 16 października 2009 r., zmienionej decyzją z dnia 30 września 2010 r., na kwotę 1905,62 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchylając tę decyzję i umarzając postępowanie pierwszej instancji wskazało, że należność skarżącego wynikająca z decyzji z dnia 30 września 2010 r. została spłacona w całości, wobec czego nie istnieje przedmiot postępowania. Z powyższego wynika bezsprzecznie, że w sprawie niniejszej organy obu instancji przyjęły, że przedmiotem wniosku skarżącego jest należność wynikająca z decyzji z dnia 30 września 2010 r. Skarżący jednak temu konsekwentnie zaprzecza. Diametralnie rozbieżna też jest wskazywana przez organy, i przez skarżącego kwota, która miałaby być przedmiotem wniosku- organy wypowiadają się o kwocie nie przekraczającej kwoty 2.000 zł ( kwota główna) , a skarżący- o kwocie wynoszącej prawie 14.000 zł ( lub ponad 32.000 zł). Podkreślenia wymaga, że niniejsza sprawa zapoczątkowana została wnioskiem skarżącego. To on zwrócił się do organów administracji o załatwienie jego sprawy. Organy administracji nie mogą prowadzić postępowania i rozstrzygać sprawy w sposób oderwany od treści wniosku. Nie mogą także w sposób odbiegający od faktycznego żądania strony modyfikować jego zakresu. Z rozstrzygnięć i uzasadnień decyzji organów obu instancji nie wynika, by organy te zajęły się całością żądania skarżącego; nie sposób wywnioskować nawet, czy należność wynikająca z przywoływanej przez organy decyzji z dnia 30 września 2010 r., zmieniającej decyzję z dnia 16 października 2009 r. była częścią kwoty wskazanej przez skarżącego w jego wniosku o umorzenie zadłużenia. Tak więc organy obu instancji orzekły w sprawie umorzenia należności w sposób oderwany od treści wniosku skarżącego. Zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stosownie zaś do art. 61 § 2 k.p.a. organ administracji publicznej może ze względu na szczególnie ważny interes strony wszcząć z urzędu postępowanie także w sprawie, w której przepis prawa wymaga wniosku strony. Organ obowiązany jest uzyskać na to zgodę strony w toku postępowania, a w razie nieuzyskania zgody - postępowanie umorzyć. W myśl natomiast art. 63 § 2 k.p.a. podanie powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres i żądanie oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych. Z przepisów tych wynika, że organ może rozstrzygać sprawę wszczętą wnioskiem strony tylko w granicach żądania zawartego we wniosku. W innym przypadku będzie prowadził postępowanie z urzędu, co wymaga spełnienia szczególnych przesłanek określonych w art. 61 § 2 k.p.a. Wnioskodawca natomiast winien sprecyzować swoje żądanie, w przeciwnym bowiem razie wobec braku uzupełnienia wniosku może on zostać pozostawiony bez rozpoznania (art. 64 § 2 k.p.a.). Przy precyzowaniu żądania organ jest jednak zobowiązany udzielić wnioskodawcy wyczerpującej informacji odnośnie istniejących procedur (art. 9 k.p.a.). W niniejszej sprawie żądanie skarżącego było określone - domagał się on umorzenia należności wymienionych w zestawieniu z dnia 17 września 2010 r., dołączonym do wniosku. Wątpliwość dotyczyć mogła wysokości kwoty, choć w późniejszym piśmie skarżący wskazał na kwotę 13.954,19 zł. O ile byłaby to ta ostatnia kwota, to z zestawienia z dnia 17 września 2010 r. kwota ta bezpośrednio nie wynika, można jedynie przypuszczać, że jest to suma sześciu pierwszych kwot wymienionych w zestawieniu. Rzeczą organów było ustalenie, co jest przedmiotem wniosku skarżącego , a nie prowadzenie postępowania w sprawie umorzenia należności wynikających z decyzji Burmistrza Miasta z dnia 16 października 2009 r. , zmienionej decyzją tego organu z dnia 30 września 2010 r. , które dotyczyły zwrotu świadczenia wypłaconego za okres świadczeniowy 2008/2009 ( 1800,20 z odsetkami 105,42 zł). Organy postąpiły prawdopodobnie tak z tego względu, że wniosek skarżącego zbiegł się w czasie z wydaniem tej ostatniej decyzji, lecz nie zwalniało to organów do ustalenia faktycznego zakresu żądania wniosku. O ile, z jakichkolwiek względów, organy uznawałyby, że możliwe jest prowadzenie postępowania o umorzenie należności jedynie w takim zakresie, w jakim należności te wynikały z wymienionych wyżej decyzji, nie mogły same, bez zgody skarżącego , dokonać modyfikacji jego wniosku. "Organ administracji publicznej nie może zmienić przedmiotu żądania, a jedynie pośrednio przez udzielenie informacji prawnej, zgodnie z zasadą ogólną udzielania informacji faktycznych i prawnych (art. 9 k.p.a., art. 121 § 2 OrdPodU), wpływa na dokonanie przez stronę zmiany przedmiotu żądania. Wymaga to zawsze jednak czynności procesowej strony, co do której obowiązują wszystkie wymagania odnośnie do treści i formy. Wyłącza to przyjęcie domniemania czynności strony zmiany treści żądania" ( tak Barbara Adamiak w "Systemie prawa administracyjnego" pod red. R. Hausera, Z Niewiadomskiego i A. Wróbla, tom 9 "Prawo procesowe administracyjne", Wydawnictwo C.H. Beck, Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2010, str.136). Sąd orzekający w niniejszej sprawie przytoczony pogląd podziela. Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że organy naruszyły przepisy postępowania - art. 6, art. 7, art. 8 , art. 9 oraz art. 61 § 1 k.p.a. , a organ odwoławczy ponadto art. 105 § 1 k.p.a. - i to w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy powinny w pierwszej kolejności ustalić, co jest przedmiotem wniosku skarżącego zawartego w piśmie z dnia 21 października 2010r. - co składa się na wskazane przez skarżącego kwoty, a następnie podjąć dalsze czynności w zależności od tych ustaleń.