III SA/Gd 752/20

WyrokWSA w Gdańsku2020-11-19

Skład orzekający: Jacek Hyla, Alina Dominiak, Bartłomiej Adamczak

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi osoby niepełnosprawnej, jeśli niepełnosprawność powstała po ukończeniu 25 roku życia, w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie różnicowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na wiek powstania niepełnosprawności. W konsekwencji organy administracji powinny przy rozpatrywaniu wniosków o świadczenie pielęgnacyjne pominąć ten zakres przepisu i badać prawo do świadczenia bez uwzględniania ograniczenia wiekowego. Ponadto zawieszenie działalności gospodarczej należy traktować jako rezygnację z zatrudnienia w rozumieniu ustawy, co uprawnia do świadczenia.
Stan faktyczny
M.K. złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad żoną I.K., która posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności powstałej po ukończeniu 25 roku życia. Burmistrz Miasta odmówił przyznania świadczenia, powołując się na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz fakt, że M.K. zawiesił działalność gospodarczą, a nie zrezygnował z zatrudnienia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję w mocy. M.K. wniósł skargę do WSA w Gdańsku.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz decyzję Burmistrza Miasta i zasądził od organu odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 listopada 2020 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 maja 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta z dnia 25 lutego 2020 r. nr [...] ; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego M.K. kwotę 480 ( czterysta osiemdziesiąt ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia 25 lutego 2020 r. Burmistrz Miasta, działając na podstawie art. 3, art. 17, art. 20 ust.2 i 3, art. 23 ust. 4aa oraz art. 24 ust.4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111) – zwanej dalej również "ustawą" w związku z art. 104, art. 107 i art. 130 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 256) – dalej powoływanej jako "k.p.a.", odmówił M. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną I. K. za okres od 1 stycznia 2020 r. do 31 lipca 2021r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 29 stycznia 2020 r. wpłynął wniosek M. K. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną I. K., legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym z dnia 31 lipca 2019 r., wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Organ przywołał treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, określającego przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie organ wskazał, że na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania strony stwierdził, że żona wnioskodawcy wymaga pomocy i opieki drugiej osoby we wszystkich czynnościach życia codziennego. Na skutek doznania licznych obrażeń w wyniku wypadku samochodowego nie porusza się samodzielnie, a na wózku inwalidzkim , wymaga pomocy we wszystkich czynnościach higieniczno – pielęgnacyjnych , nie jest w stanie funkcjonować bez wsparcia męża. Opieka jest sprawowana przez wnioskodawcę i jest ona długotrwała i osobista. Rodzeństwo I. K. pracuje zawodowo i nie pomaga w opiece nad siostrą, a rodzice ze względu na swój stan zdrowia nie są w stanie zaopiekować się córką. Dziecko wnioskodawcy i jego żony , mieszkające z nimi , ma siedem lat. Organ uznał jednak, że M. K. nie spełnia przesłanki uzyskania przedmiotowego świadczenia, polegającej na rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną , bowiem prowadzona przez niego działalność gospodarcza od dnia 1 stycznia 2020 r. ma status jedynie zawieszony, a rezygnacja z zatrudnienia wiąże się z wykreśleniem z rejestru pozarolniczej działalności gospodarczej. Nie została spełniona też przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy, który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Z treści orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wynika, że w momencie powstania niepełnosprawności I. K. miała 32 lata. W odwołaniu od powyższej decyzji M. K. zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust.1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, którym uznano niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 21 maja 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że żona skarżącego na skutek wypadku komunikacyjnego jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, że skarżący sprawuje nad nią opiekę, że istnieje związek przyczynowy między niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną żoną. Jednak podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego był art. 17 ust.1b ustawy , który przewiduje, że niepełnosprawność musi powstać w czasie określonym ustawą. Żona skarżącego stała się jednak osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią 18 lub 25 roku życia, wobec czego organ pierwszej instancji zasadnie odmówił skarżącemu przyznania przedmiotowego świadczenia. W ocenie organu odwoławczego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 nie oznacza usunięcia kryterium wieku powstania niepełnosprawności jako przesłanki warunkującej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Sam Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu tego wyroku wskazał, że skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki. Wyrok ten nie zmienił sytuacji prawnej osób takich jak skarżący, muszą one bowiem czekać na rozwiązanie ustawowe tej materii. M. K. wniósł skargę na decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jej uchylenie, jak również o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy bez uwzględnienia okoliczności , że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W uzasadnieniu przywołał orzeczenia sądów administracyjnych na poparcie swego stanowiska. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - dalej jako: "p.p.s.a." sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Skarga jest zasadna. W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111) – zwana dalej "ustawą", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1. matce albo ojcu, 2. opiekunowi faktycznemu dziecka, 3. osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Skarżący w dniu 29 stycznia 2020 r. złożył wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną żoną , która legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 31 lipca 2019 r., zaliczającym ją do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem, że niepełnosprawność istnieje od 9 kwietnia 2019 r. Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W niniejszej sprawie organy obu instancji uznały, że skarżący nie spełnia warunku do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1b ustawy, ponieważ z orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że niepełnosprawność jego żony nie powstała w okresach życia ujętych w art. 17 ust. 1b ustawy. Przy rozważaniu kwestii, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi (skarżącemu) może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ustawy, pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką, nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443; publ. OTK-A 2014/9/104). Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji ww. wyroku z dnia 21 października 2014 r. orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro w powołanym wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać. Przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest tzw. wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. W konsekwencji atrybut konstytucyjności albo niekonstytucyjności nie jest przypisywany całemu aktowi prawnemu albo jego jednostce redakcyjnej (przepisowi), lecz jego fragmentowi, a ściślej rzecz biorąc jakiejś normie (normom) wywiedzionej z tego przepisu. Wyrok zakresowy rozstrzyga o przepisie, którego rozumienie nie jest sporne, lecz zarzut niekonstytucyjności odnosi się do wyraźnego zakresu zastosowania tego przepisu (por.: M. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s. 104). Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, gdyż jak zasadnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 1 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 366/15 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl), możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 ustawy i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem przypadek tzw. pominięcia prawodawczego, które polega na wskazaniu przez Trybunał braku pewnych treści normatywnych w kontrolowanym przepisie (por. A. Kustra, Wyroki zakresowe Trybunału Konstytucyjnego, Przegląd Sejmowy, nr 4/2011, s. 60). Trybunał Konstytucyjny derogował bowiem fragment pełnego i jednoznacznego pod względem zakresowym przepisu, realizując tym samym klasyczną i nie budzącą kontrowersji funkcję "negatywnego prawodawcy" (por. S. Wronkowska, Kilka uwag o "prawodawcy negatywnym", Państwo i Prawo nr 10/2008). Stanowisko to Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela. Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust. 1b ustawy nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis we wskazanym w wyroku zakresie domniemania konstytucyjności. Innymi słowy, skutkiem wydanego orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku. Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Omawiany przepis ustawy - art. 17 ust. 1b - jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie - nie powinien mieć od tego momentu zastosowania, gdyż Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził jego niekonstytucyjność. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego. Zgodnie z art. 6 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów. Zauważyć należy, że Trybunał Konstytucyjny nie może uzasadnieniem swego wyroku przesądzić o tym, że jednoznaczna sentencja wyroku może obowiązywać w innym zakresie, niż wynika to z jej brzmienia lub z zasad prawa konstytucyjnego (art. 190 Konstytucji RP), które obowiązują także Trybunał, stojący na straży ich przestrzegania. Ani treść uzasadnienia wyroku, ani tym bardziej interpretacja fragmentu uzasadnienia nie może modyfikować treści sentencji wyroku, ani też zmieniać wynikających z przepisów prawa skutków orzeczeń wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny. Zgodnie z dominującym poglądem doktryny uzasadnienia orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego nie wiążą sądów (poza ewentualnie sądem pytającym w przypadku tzw. pytania prawnego), brak jest bowiem przesłanek warunkujących uznanie takiej kompetencji (por. J. Mikołajewicz, Zasady orzecznicze Trybunału Konstytucyjnego. Zagadnienia teoretyczne, Poznań 2008, s. 84). W przywołanym wyżej wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy stwierdził, że w uzasadnieniu wyroku Trybunał, m.in. po rozważeniu braku przesłanek do zróżnicowania sytuacji prawnej opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na czas (wiek) powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki wskazał, że skutkiem wyroku jest stwierdzenie w punkcie 8, iż opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych muszą być traktowani przez ustawodawcę jako podmioty należące do tej samej klasy. Stwierdzenie to, podobnie jak następne dwa akapity, odnosi się bezpośrednio do ustawodawcy (tzw. sygnalizacja). Natomiast w akapicie czwartym punktu 8 uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego znajdują się rozważania dotyczące skutku wyroku dla stanu prawnego i sytuacji prawnej adresatów przepisu art. 17 ust. 1b ustawy – "skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy w ocenie Trybunału wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien dokonać tego bez zbędnej zwłoki". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wskazuje dalej, że fragment ten potwierdza charakterystykę zakresowego typu wyroku. Jeśli zaś chodzi o fragmenty odnoszące się do "uchylenia decyzji przyznających świadczenia" oraz "wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych" to dosłownie pojmując treść tego zapisu brak byłoby podstaw do stosowania przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresowo derogowanym brzmieniu, bez ingerencji ustawodawcy. Takie stwierdzenie przeczy sentencji wyroku i możliwości zrekonstruowania wszystkich konstytutywnych elementów prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po wyłączeniu norm wynikających z derogowanego zakresu przepisu. Zapis zawarty w punkcie 8 uzasadnienia wyroku należy zatem potraktować jako wskazówkę interpretacyjną, nie zaś element rozstrzygający o zakresie derogacji i jej skutku dla obowiązywania prawa. Podzielając powyższe stanowisko stwierdzić należy, że skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego odniósł bezpośredni skutek, to zadaniem sądu administracyjnego, realizującego ustrojową funkcję gwaranta praw i wolności obywatelskich jest ustalenie możliwości jego zastosowania zgodnie z wzorcem konstytucyjnym. Zawarta w sentencji wyroku Trybunału derogacja nie powoduje bowiem powstania luki konstrukcyjnej, a zmodyfikowany przepis 17 ust. 1b ustawy, w dopełnieniu z ust. 1 tego artykułu, może być stosowany. W świetle poczynionych rozważań nie można uznać, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok nie zmieniał sytuacji prawnej strony. Przeciwnie, wynika z niego, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, to jest z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Jak już podniesiono, wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące co do swojej sentencji, ta zaś w przedmiotowej sprawie jednoznacznie stanowi o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Przedmiotowym wyrokiem Trybunał orzekł o niezgodności z Konstytucją RP przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, który stanowił podstawę orzekania w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu należy odkodować podstawę prawną dla rozstrzygnięcia żądania strony z tych przepisów normujących daną instytucję materialnoprawną, które nie utraciły cechy zgodności z Konstytucją. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie dostrzega powodu do zmiany dotychczasowej linii orzecznictwa, tym bardziej, że także Naczelny Sąd Administracyjny jednolicie ją akceptuje (zob. w tej materii m.in.: wyroki z dnia 14 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 1614/16, z dnia 5 września 2017 r., sygn. akt I OSK 2370/16, z dnia 5 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1079/17, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W kolejnych wyrokach z dnia 21 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 4020/18, a także z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 2758/17 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny zajął stanowisko, że rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej w takim stanie prawnym organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia, określone w art. 17 ustawy, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została uznana za niekonstytucyjną. Stwierdzenie niekonstytucyjności określonego przepisu ustawy ze swej istoty tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Wyrok o sygnaturze K 38/13 został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie TK weszło w życie. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie. W niniejszej sprawie w ocenie Sądu organy obu instancji wadliwie uznały, że skarżący nie może uzyskać przedmiotowego świadczenia z tego względu, że niepełnosprawność jego żony powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia albo w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Decyzje wydane zostały zatem z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Podkreślenia wymaga, że organy nie kwestionowały, że na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny wobec żony oraz że sprawuje opiekę nad żoną , która bezsprzecznie opieki takiej wymaga. Jednak organ pierwszej instancji zakwestionował możliwość przyznania skarżącemu przedmiotowego świadczenia także z tego względu, że zawieszenia przez niego działalności gospodarczej zamiast jej wykreślenia organ nie uznał za rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w znacznym stopniu żoną. Pełnomocnik skarżącego w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji kwestię tę pominął, a organ odwoławczy jedynie stwierdził, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną żoną uznając , że podstawą odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt, że niepełnosprawność żony skarżącego nie powstała w okresach określonych art. 17 ust.1b ustawy. Uznać w tej sytuacji należy, że organ odwoławczy nie podzielił stanowiska organu pierwszej instancji w omawianym zakresie, choć bliżej swego stanowiska nie uzasadnił. W aktach sprawy znajduje się informacja z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej dotycząca działalności gospodarczej skarżącego pod firmą A M. K., z której wynika, że działalność gospodarcza skarżącego jest zawieszona od dnia 1 stycznia 2020 r. Stwierdzenia wobec tego wymaga, że błędne jest stanowisko organu pierwszej instancji, że jedynie wykreślenie z rejestru pozarolniczej działalności gospodarczej może być uznane za rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zarówno zawieszenie, jak i wykreślenie z rejestru należy uznać za rezygnację , o jakiej mowa w art. 17 ust.1 ustawy. Orzecznictwo sądowoadministracyjne jest zgodne, że zawieszenie działalności gospodarczej wywiera taki sam skutek jak jej wykreślenie ( por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w: Olsztynie z 18.02.2011 r., sygn. akt II SA/Ol 1023/10, Warszawie z 29.03.2011 r., sygn. akt I SA/Wa 290/11 i z 27.09.2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1596/12, we Wrocławiu z 22.10.2014 r., sygn. akt IV SA/Wr 283/14, Szczecinie z 16.10.2013 r. sygn. akt II SA/Sz 585/13, Gliwicach z 14.11.2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 106/11, Rzeszowie z 15.11.2013 r., sygn. akt II SA/Rz 1015/13, Poznaniu z 23.10.2014 r., sygn. akt IV SA/Po 971/14 , Bydgoszczy z 18.02.2020 r. sygn. akt II SA/Bd 1019/19, Rzeszowie z 13.06.2019r., sygn. akt II SA/Rz 382/19 -Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych ). Osobie należącej do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym , która zawiesiła wykonywanie działalności gospodarczej w sposób określony przepisami ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców ( Dz.U. z 2019 r., poz. 1292 ze zm.), prawo do przedmiotowego świadczenia będzie przysługiwać , jako osobie rezygnującej i niepodejmującej zatrudnienia , do czasu wznowienia tej działalności w sposób określony przepisami tej ustawy ( o ile oczywiście nie zaistnieją inne negatywne przesłanki w uzyskiwaniu tego świadczenia). Wobec powyższego rzeczą organów, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, będzie ocena wniosku skarżącego z uwzględnieniem powyższego stanowiska Sądu dotyczącego pominięcia tej części normy art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, którą Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 uznał za niezgodną z Konstytucją RP. Istotne będzie też ustalenie , czy w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej RP działalność gospodarcza skarżącego , zawieszona w dniu 1 stycznia 2020 r. , nadal ma taki status. Gdy działalność gospodarcza nie została wykreślona, a zawieszona, świadczenie pielęgnacyjne przysługiwać bowiem może jedynie – co do zasady- w okresie zawieszenia działalności gospodarczej. Organy będą miały też na uwadze treść art. 24 ust.4 ustawy, który stanowi, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Jak wynika bowiem z akt administracyjnych, aktualne orzeczenie o niepełnosprawności żony skarżącego wydane zostało do dnia 31 lipca 2021 r. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą, gdyż naruszają one wskazane przepisy prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu odwoławczego na rzecz skarżącego 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się wynagrodzenie reprezentującego skarżącego adwokata ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło