III SA/Gd 763/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.), Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Pobojewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 24 września 2019 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia 25 czerwca 2019 r., nr [...], wydaną na podstawie m.in. art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111) – dalej jako: "ustawa", Prezydent Miasta odmówił przyznania M. T. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad synem W. K. Organ I instancji, przytaczając treść art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy wskazał, że M. T. jest osobą korzystającą z urlopu wychowawczego, pozostającą w stosunku pracy z A Spółką z o.o. Jak wyjaśnił organ, główną przesłanką nabycia prawa do urlopu wychowawczego jest pozostawanie w stosunku pracy i posiadanie co najmniej 6-miesięcznego stażu pracy. Urlop wychowawczy powoduje jedynie czasowe zawieszenie obowiązku świadczenia pracy po stronie pracownika, a po stronie pracodawcy obowiązku wypłacania wynagrodzenia. Uzyskanie prawa do urlopu wychowawczego skutkuje utratą dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 23 ustawy, ale nie jest jednoznaczne z rezygnacją z zatrudnienia, czyli z rozwiązaniem stosunku pracy. W ocenie organu osoba przebywająca na urlopie wychowawczym nie spełnia przesłanki koniecznej do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. W odwołaniu od powyższej decyzji M. T. wniosła o jej uchylenie, zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy poprzez błędną wykładnię tego przepisu i niewłaściwe jego zastosowanie oraz naruszenie konstytucyjnego prawa do ochrony macierzyństwa i rodzicielstwa (art. 18 Konstytucji RP) oraz prawa do wychowywania dzieci (art. 48 Konstytucji RP). Na poparcie swego stanowiska przywołała wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1683/10. Decyzją z dnia 24 września 2019 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ wskazał, że z okoliczności sprawy wynika bezspornie, że skarżąca począwszy od dnia 9 listopada 2012 r. jest osobą pozostającą w stosunku pracy na podstawie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony. Art. 3 pkt 22 ustawy, definiując pojęcie "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", wiąże te pojęcia z określonymi stosunkami prawnymi a nie z okolicznościami faktycznymi. Istotą korzystania z pracowniczych uprawnień urlopowych jest faktyczne niewykonywanie pracy zarobkowej, co nie oznacza, że przebywający na urlopie pracownik rezygnuje z zatrudnienia w rozumieniu ww. przepisów prawa. Kolegium, przywołując pogląd zawarty w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 2250/12 wskazało, że nie sposób uznać, aby osoba przebywająca na urlopie wychowawczym spełniała warunek rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, albowiem taka osoba pozostaje w stosunku pracy, mimo że nie świadczy pracy i nie otrzymuje wynagrodzenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wniesionej na powyższą decyzję M. T. zarzuciła naruszenie art. 3 pkt 22 oraz art. 17 ust. 1 ustawy przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy oraz naruszenie jej konstytucyjnego prawa do ochrony macierzyństwa i rodzicielstwa ( art.18 Konstytucji RP) oraz prawa do wychowywania dzieci ( art. 48 Konstytucji RP), wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zdaniem skarżącej z treści art. 3 pkt 22 oraz art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że aby spełniać warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego niezbędnym elementem jest faktyczne zaprzestanie wykonywania pracy przynoszącej dochód, a nie rezygnacja formalna z umowy o pracę. W ocenie skarżącej stanowisko to znalazło potwierdzenie w przytoczonych w skardze wyrokach sądów administracyjnych, w których uznano, że dla uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest konieczne wykreślenie z ewidencji działalności gospodarczej, a jedynie zawieszenie tej działalności i nieuzyskiwanie dochodu z tego tytułu. Konieczność sprawowania opieki musi zatem wiązać się z utratą uzyskiwanych dochodów. Mając na uwadze cel regulacji w ujęciu ekonomicznym, tj. rezygnacja z zarobku w celu opieki, okoliczność zawieszenia działalności gospodarczej, korzystanie z urlopu wychowawczego oraz z pracowniczego urlopu bezpłatnego, wywołują ten sam skutek. W ocenie skarżącej okoliczność pozostawania przez nią na bezpłatnym urlopie wychowawczym i brak wynagrodzenia, pomimo pozostawania w stosunku pracy, jest wystarczająca, aby przyznać jej świadczenie pielęgnacyjne. Odmienna interpretacja tej normy prawnej powoduje naruszenie konstytucyjnych praw. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 , dalej jako "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2220), zwanej dalej "ustawą". Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Syn skarżącej, urodzony w dniu 28 sierpnia 2017 r., orzeczeniem z dnia 18 marca 2019 r. zaliczony został do osób niepełnosprawnych ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Orzeczenie wydano do dnia 31 marca 2021 r. W związku z powyższym skarżącej, sprawującej opiekę nad swoim synem przysługiwałoby prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, gdyby spełniała przesłankę "nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki". Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było, czy skarżąca, pozostająca w zatrudnieniu (na czas nieokreślony) i korzystająca z urlopu wychowawczego ( od dnia 20 listopada 2018 r. do dnia 3 marca 2021 r.), spełnia przesłankę rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Zdaniem skarżącej przesłanką przyznania przedmiotowego świadczenia jest faktyczne zaprzestanie wykonywania pracy przynoszącej dochód, a nie formalna rezygnacja z umowy o pracę. Sąd orzekający w niniejszej sprawie poglądu tego nie podziela. Jak już wyżej wskazano świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w przypadku nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jest to przesłanka pozytywna, której spełnienie pozwala na uzyskanie świadczenia. Definicja zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zawarta w art. 3 ust. 22 ustawy wskazuje, że oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Sąd podziela pogląd , zawarty w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 572/16 ( publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych ), że definicja ta zawiera wyliczenie rodzajowe stosunków prawnych, na podstawie których praca może być wykonywana - stosunek pracy, stosunek służbowy, umowa o pracę nakładczą, wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Chodzi więc o powiązanie pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" z określonymi stosunkami prawnymi , a nie z okolicznościami faktycznymi. Pojęcie to nie definiuje też "wykonywania pracy". Z powyższego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko wówczas, gdy osoba sprawująca opiekę rezygnuje ze świadczenia pracy na podstawie stosunków prawnych , wymienionych w art. 3 ust. 22 ustawy. Tymczasem skarżąca pozostaje w zatrudnieniu , co pozwala jej korzystać z urlopu wychowawczego. Sytuacja taka nie pozwala na uznanie, że zrezygnowała ona z zatrudnienia w rozumieniu omawianych przepisów. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2013 r. sygn. akt I OSK 2250/12 16 ( publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych ), że " nie sposób uznać, aby osoba przebywająca na urlopie wychowawczym spełniała warunek rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, albowiem osoba taka pozostaje w stosunku pracy, mimo że pracy nie świadczy i nie otrzymuje wynagrodzenia. Wskazać bowiem należy, że urlop wychowawczy powoduje jedynie czasowe zawieszenie obowiązku świadczenia pracy po stronie pracownika, zaś po stronie pracodawcy obowiązku zatrudniania go i świadczenia wynagrodzenia. Jego celem jest stworzenie pracownikowi korzystnych warunków do sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem w sytuacji trudności z połączeniem obowiązków opiekuńczych z obowiązkami zawodowymi. Z uprawnienia do urlopu wychowawczego może skorzystać wyłącznie osoba mająca status pracownika (zob. E. Maniewska, Komentarz aktualizowany do art. 186 (...) Kodeksu pracy, Lex). Urlop wychowawczy jest zatem uprawnieniem ściśle związanym z pozostawaniem w stosunku pracy. Okres urlopu wychowawczego, w dniu jego zakończenia, wlicza się także do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze" (art. 186⁵ Kodeksu pracy). "Nie można zatem zgodzić się z twierdzeniem, że pozostawanie na urlopie wychowawczym i związany z tym faktyczny brak wykonywania pracy i otrzymywania wynagrodzenia, stanowi rezygnację z zatrudnienia". Pogląd ten w pełni zaakceptował też Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym powyżej wyroku z dnia 2 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 572/16. Zgodnie z art. 186 §1 Kodeksu pracy prawo do urlopu wychowawczego ma pracownik w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem , a zgodnie z art. 186⁵ Kodeksu pracy okres urlopu wychowawczego wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Skoro urlop wychowawczy jest prawem pracownika, czyli osoby pozostającej w zatrudnieniu, nie można podzielić poglądu, że skarżąca korzystając z urlopu wychowawczego zrezygnowała z zatrudnienia w rozumieniu przepisów ustawy. Nadmienić też należy, że z definicji zawartej w art. 3 ust. 23 ustawy wynika, że utratą dochodu jest utrata dochodu spowodowana: a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, b) utratą zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Tak więc uzyskanie prawa do urlopu wychowawczego skutkuje utratą dochodu i nie jest utożsamione z utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Osoby korzystające z urlopu wychowawczego mogą liczyć na wsparcie Państwa w postaci dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Dodatek ten jest dodatkiem do zasiłku rodzinnego ( art. 8 pkt 2 ustawy) , do którego prawo uzależnione jest od wysokości dochodu ( art. 5 ust. 1 i 2 ustawy). Natomiast celem świadczenia pielęgnacyjnego ma być wsparcie osób, które mimo możliwości pozostawania w zatrudnieniu rezygnują z niego bądź go nie podejmują wobec konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sąd nie podziela poglądu skarżącej , że przedstawiona przez organy, a zbieżna ze stanowiskiem Sądu interpretacja przepisów ustawy narusza wskazane przez skarżącą jej konstytucyjne prawa. Zdaniem Sądu to wykładnia przepisów ustawy zaprezentowana przez skarżącą prowadziłaby do obejścia przepisów prawa normujących instytucję urlopu wychowawczego i do naruszenia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa ( art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), gdyż wówczas urlop wychowawczy, z którego korzystałaby matka dziecka niepełnosprawnego , byłby urlopem odpłatnym ( por. wyrok NSA z dnia 8 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 1703/15, z dnia 2 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 572/16, publ. CBOSA). Sąd nie podziela też argumentacji przedstawionej w wyrokach prezentujących odmienne stanowisko. Wobec powyższego Sąd , nie stwierdzając naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, jak i naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.