III SA/Gd 765/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski Sędzia WSA Felicja Kajut po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 lipca 2018 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 31 lipca 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 2 marca 2018 r., którą organ odmówił M. C. świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne: Decyzją z dnia 2 marca 2018 r. (nr [...]) Prezydent Miasta - działając na podstawie art. na podstawie art. 2, art. 4, art. 5, art. 7, art. 13, art. 18, art. 20, art. 22, art. 27 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195 ze zm. – dalej jako: "u.p.w."), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1465) w zw. z art. 104, art. 107, art. 130 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. – dalej: "k.p.a.") - odmówił M. C. (zwanej dalej: "stroną", "skarżącą") prawa do świadczenia wychowawczego na N. C. W uzasadnieniu organ wskazał, że strona złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko – N. C. na okres zasiłkowy 2017/2018. Na podstawie informacji uzyskanych drogą elektroniczną z Ministerstwa Finansów oraz przedłożonych dokumentów o osiągniętym przez stronę dochodzie za 2016 r. w wysokości 3.171,03 zł netto z tytułu zatrudnienia od 18.10.2016 r. - do chwili obecnej, oraz dochodzie jej męża w wysokości 45.518,14 zł netto organ ustalił, że strona nie spełnia przesłanki art. 5 ust. 3 u.p.w., który stanowi, że świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom (...) jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. W przypadku strony dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wynosi 1.616,73 zł. Strona odwołała się od decyzji organu I instancji podnosząc, że jest w trakcie procesu rozwodowego, na etapie apelacji. W praktyce z mężem nie stanowią rodziny od 2016 r. Sąd I instancji orzekł zupełny i trwały rozkład ich pożycia małżeńskiego, a od 2017 r. nie mieszkają razem. Tym samym dochody jej męża nie powinny być uwzględniane przy wyliczaniu dochodu rodziny. Według niej dochód wynosi 528,84 zł na osobę w rodzinie, tzn. tylko jej dochód dzielony na nią i córkę. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 31 lipca 2018 r. (nr [...]) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy przywołał m.in. treść art. 2 pkt 16 u.p.w. wskazując, że rodzina strony składa się z trzech osób, to znaczy: jej, męża i córki. Definicja "rodziny" zawarta ww. przepisie jest definicją legalną, w związku z czym organy orzekające w niniejszej sprawie związane są treścią owej definicji, a jest w niej mowa o tym, że w skład rodziny wchodzą zarówno małżonkowie, jak i rodzice dzieci, a zatem do rodziny zalicza się osobę, której przysługuje status prawny małżonka lub rodzica. Wystarczającym jest więc status prawny małżonka lub rodzica, natomiast wskazywane przez skarżącą przesłanki (tj. to, że o rodzinie można mówić wtedy, kiedy małżonkowie zamieszkują wspólnie z dzieckiem o czym świadczy użyty spójnik "oraz" czyli, że spełnione muszą być dwa warunki jednocześnie - oboje małżonkowie muszą zamieszkiwać wspólnie z dziećmi, które są na ich utrzymaniu) odnoszą się jedynie do dzieci. Ustalając skład rodziny w rozpatrywanej sprawie nie jest możliwym pominięcie Ł. C. Ponadto z uwagi na datę złożenia wniosku o świadczenie podstawą do wyliczenia dochodu rodziny stanowi dochód z roku kalendarzowego 2016. Organ wskazał, że stosownie do art. 2 pkt 4 u.p.w. pojęcie "dochód rodziny" oznacza sumę dochodów członków rodziny, natomiast – stosownie do art. 2 pkt 2 u.p.w. - "dochód członka rodziny" oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art.7 ust. 1-3 (przepisy te regulują instytucje "utraty dochodu" i "uzyskania dochodu"). Organ wskazał, że "dochód" należy rozumieć tak, jak definiuje to art. 2 pkt 1 u.p.w. czyli dochód w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Enumeratywnie (a więc w sposób wyczerpujący) określono w nim, to co podlega odliczeniu; również enumeratywnie określono, o które elementy (części) pomniejsza się "przychód". Przytoczona definicja dochodu podlega modyfikacji na mocy przepisów art. 48 ust. 2 w zw. z art. 7 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 u.p.w., a owa modyfikacja jest ograniczona definicjami legalnymi zawartymi w art. 2 pkt 19 i pkt 20 u.p.w. Uwzględniając wskazane przepisy organ stwierdził, że w 2016 r. przeciętny miesięczny dochód rodziny strony w przeliczeniu na osobę wyniósł 1.616,73 zł i jest to kwota, która przekracza graniczną kwotę dochodu - 800 zł, określoną w art. 5 ust. 1 u.p.w. M. C. zaskarżyła decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji organu I instancji oraz o rozpoznanie – na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. - sprawy w trybie uproszczonym. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: art. 5 ust. 3 u.p.w. poprzez jego niezastosowanie w wyniku błędnego ustalenia, że dochód w rodzinie przekracza 800 zł, w sytuacji kiedy wymagany przepisami dochód nie został przekroczony; art. 4 ust 2 u.p.w. poprzez jego niezastosowanie uznając, że przedmiotowe świadczenie nie przysługuje matce dziecka; art. 2 pkt 16 u.p.w. poprzez uznanie, że skarżąca i Ł. C. są rodziną i zamieszkują wspólnie z dzieckiem, gdy z okoliczności faktycznych wynika, że nie mieszkają oni razem, nie wychowują wspólnie dziecka, nie zamieszkują wspólnie z dzieckiem, a w konsekwencji czego błędne ustalenie liczby członków rodziny i błędnie ustalony dochód rodziny. Wniosła również o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów załączonych do skargi na okoliczność ustalenia obowiązku alimentacyjnego Ł. C. na rzecz córki N. C., co pozwoli ustalić, że małżonkowie nie wychowują wspólnie córki i nie tworzą rodziny. W uzasadnieniu wskazała, że w rodzinie dochód na osobę wynosi 528,84 zł, gdyż - zgodnie z art. 2 pkt 16 u.p.w. - rodziną są: a/ małżonkowie oraz zamieszkujące wspólnie z nimi dzieci (czyli dzieci mieszkające wspólnie z małżonkami, wspólnie z obojgiem małżonków, co jest niemożliwe do zrealizowania, gdy małżonkowie nie zamieszkują razem), lub b/ rodzice dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z nimi dzieci - czyli nie muszą to być małżonkowie, może być to jeden rodzic, ale warunek to wspólne mieszkanie z dzieckiem. Użyty w tym przepisie spójnik "oraz" oznacza, że o rodzinie możemy mówić tylko i wyłącznie wtedy, kiedy małżonkowie lub rodzic mieszkają wspólnie z dzieckiem. To z dzieckiem, na rzecz którego ma być wypłacone świadczenie powinien mieszkać rodzic/małżonek i tylko temu rodzicowi powinno być wypłacone świadczenie. Wspólnie mieszkający rodzic i jego dziecko tworzą rodzinę. Tak samo dochód tych członków rodziny powinien być brany pod uwagę przy ustalaniu prawa do świadczenia. Powtórzyła, że od 2017 r. nie tworzy rodziny z mężem i nie mieszkają razem. Są w trakcie procesu rozwodowego, a obecnie sprawa zawisła przed instancją odwoławczą, natomiast sąd niższej instancji orzekł zupełny i trwały rozkład ich pożycia małżeńskiego. Apelacja dotyczy ustalenia winy w rozkładzie pożycia. Ponadto wskazała, że posiada tytuł wykonawczy zasądzający na jej rzecz alimenty na córkę, a także, że sąd nie ustalił opieki naprzemiennej. Stronie przysługuje zatem świadczenie wychowawcze zgodnie z art. 4 ust. 2 u.p.w., który mówi, że przysługuje ono matce - nie małżonkom. Dochody jej męża nie mogą być brane do wyliczenia dochodu rodziny. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do uwzględniania skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonana w oparciu o wskazane wyżej kryteria kontrola zaskarżonej decyzji organu odwoławczego prowadzi do uznania, że skarga nie mogła być uwzględniona. Kontroli sądu administracyjnego w rozpoznawanej sprawie poddana została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta orzekającą o odmowie M. C. świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia regulują przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j.: Dz.U. z 2017 r., poz. 1851 ze zm. – dalej w skrócie: "u.p.w."). Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 u.p.w.). Przysługuje ono matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (art. 4 ust. 2 u.p.w.) do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia (art. 4 ust. 3 u.p.w.) w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie (art. 5 ust. 1 u.p.w.). Świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł (art. 5 ust. 3 u.p.w.). Natomiast przez dochód ustawa rozumie dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 2 pkt 1 u.p.w.), zaś dochód członka rodziny, to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1–3 (art. 2 pkt 2 u.p.w.), a dochód rodziny, to suma dochodów członków rodziny (art. 2 pkt 4 u.p.w.). Zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a/ ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm. – dalej jako: "u.ś.r.") dochód stanowi: po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Wymienione wyżej przepisy precyzyjnie wskazują sposób obliczenia wysokości dochodu na osobę w rodzinie oraz zawierają ustawową definicję dochodu, określając również, jakie należności można odliczyć od osiągniętego przychodu. Biorąc za punkt odniesienia dochód trzyosobowej rodziny skarżącej za rok 2016 – a zatem rok kalendarzowy poprzedzający okres, na jaki ustalone miało być prawo do świadczenia wychowawczego, tj. okres świadczeniowy 2017/2018 - organ prawidłowo ustalił, że dochód netto w 2016 r., wyliczony w oparciu o powyższe zasady, wynosi 48.689,17 zł (dochód netto M. C. osiągnięty za 3 miesiące – X-XII 2016 r. – 3.171,03 zł oraz dochód netto Ł. C. osiągnięty w 2016 r. – 45.518,14 zł), czyli 4.850,19 zł miesięcznie. Rodzina skarżącej składa się z trzech osób, a zatem dochód na osobę w rodzinie wynosi 1.616,73 zł. Z powyższego wynika, że kwota osiągniętego w roku 2016 dochodu jest wyższa od kwoty kryterium dochodowego uprawniającej do przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie. Odnosząc się do zarzutów skargi należy stwierdzić, że organy prawidłowo przyjęły, że obliczając wysokość dochodu uzyskanego przez rodzinę skarżącej w 2016 r. należało uwzględnić także dochód Ł. C. Ustaleń tych nie mógł zmienić fakt, że skarżąca jest obecnie w trakcie procesu rozwodowego z Ł. C. (tzn. sąd I instancji orzekł zupełny i trwały rozkład ich pożycia małżeńskiego, aczkolwiek sprawa obecnie zawisła przed sądem odwoławczym w zakresie ustalenia winy w rozkładzie pożycia; ponadto sąd nie orzekł o opiece naprzemiennej) oraz to, że od 2017 r. nie tworzy rodziny z mężem i nie mieszkają razem. Definicje legalną "rodziny" zawiera przepis art. 2 pkt 16 u.p.w. stanowiąc, że oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2017 r. poz. 2092); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Z kolei zgodnie z art. 2 pkt 13 u.p.w. "osoba samotnie wychowująca dziecko" to panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Należało zatem podzielić przedstawioną w zaskarżonej decyzji wykładnię przepisów prawa materialnego w zakresie pojęcia rodziny i dochodów rodziny. Jak bowiem wynika z treści powołanych wyżej przepisów ustawodawca zarówno określając pojęcie "rodziny", jak i "osobę samotnie wychowującą dziecko" uwzględnia status prawny, nie zaś stan faktyczny lub przesłankę wspólnego gospodarowania (zamieszkiwania). Skarżąca – jak sama przyznaje – nie doprowadziła do zakończenia postępowania rozwodowego i nie przedstawiła prawomocnego wyroku orzekającego rozwód z Ł. C., a zatem skoro w skład "rodziny" wchodzi małżonek, a "dochodem rodziny" jest suma dochodów członków rodziny, to w okolicznościach niniejszej sprawy, do dochodów rodziny skarżącej, istotnych z punktu widzenia przyznania świadczenia na rok zasiłkowy 2017/2018, należało także doliczyć dochody członka tej rodziny – Ł. C. (małżonka skarżącej). W odniesieniu do treści skargi wskazać także należy, że okoliczność "wspólnego zamieszkiwania", na którą wskazuje brzmienie art. 2 pkt 16 u.p.w., odnosi się do dzieci, tzn. charakteryzuje dzieci z punktu widzenia ich zaliczenia do "rodziny" w rozumieniu tej ustawy, natomiast nie stanowi dodatkowego warunku, jaki musi zostać spełniony, by osoba posiadająca status prawny małżonka mogła być w świetle ustawy wliczana do danej rodziny. Należy raz jeszcze podkreślić, że art. 2 pkt 16 u.p.w. statuuje jako członków rodziny m.in. małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, przy czym przepis ten jednocześnie nie wprowadza żadnych okoliczności ani kryteriów, w których możliwe byłoby nie zakwalifikowanie osób pozostających w związku małżeńskim jako członków jednej rodziny (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 114/18, LEX nr 2469776; por. także wyrok WSA w Gdańsku z dnia 1 grudnia 2016 r., sygn. akt III SA/Gd 890/16, LEX nr 2173544). Skarżąca, poza powyższym, nie podała żadnych okoliczności, z których by wynikało że organy wyliczyły dochód nieprawidłowo. Niewątpliwie więc dochód na osobę w rodzinie skarżącej przekracza kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 5 ust. 3 u.p.w. W konsekwencji skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego na jedyne dziecko w rodzinie. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.